Diego Garcia: Listwar Repiblik Moris li enn Konplo Kolonyal Persistan
19.03.2023
Sa lartik la baze lor diskur Ragini Kistnasamy ti fer dan Tab-Rond ki LALIT ti organize lor tem “Kot nu ete lor kestyon Chagos, inklir Diego Garcia apre 55 an Lindepandans?” Ladan Kisna fer enn veritab rekizitwar kont guvernman Britanik pu so surnwazri, trikmardaz, mansonz, desepsyon dan lepase, pu donn enn lide kimanyer li pu derule dan leprezan.
Introdiksyon
Zordi fode Premye Minis Jugnauth napa fer “negosyasyon” bonavini ar Premye Minis Britanik Rishi Sunak lor zafer Diego Garcia. Fode pa li fer negosyasyon an katimini, nonpli. Sirtu fode li imedyatman re-tir so lof pu enn bay 99-an pu baz Diego. Seki Premye Minis bizin fer se exzize ki UK anonse piblikman ki li aksepte ruling ki ICJ ti rande 25 Fevriye 2019, ki li anonse piblikman ki li ena lintansyon met an viger rezolisyon Nasyon Zini 22 Me 2019. Lerla ki li vinn posib negosye, lor zafer taymtebul e lezot isyu kuma reparasyon. Deza UK anretar pu onor rezolisyon Nasyon Zini: Li ti gayn 6 mwa pu ale. Li tuzur lamem, ar so lokater ilegal, USA. Li tuzur pe kontiyne, apre 60 an fer parey, kuyonn nu. Nu dir pa kapav fer konfyans Leta Britanik dan okenn de negosyasyon bilateral. Sel lespwar se pu persiste avek presyon internasyonal – ki li su lalwa internasyonal, ki li su zeo-politik.
Kifer nu dir fode pa fer konfyans Leta Britanik?
Leta Britanik, avek konplisite total pei inperyalist USA, ti komet enn seri krim avan e otur Lindepandans Moris. Zot ti komet krim a lepok. Zordi zot krim expoze divan lemond. Ki ete sa bann krim la?
(1) Zot finn konplote pu kokin Chagos depi Moris, e finn exekit zot konplo.
(2) Zot finn konplote pu derasinn e deport popilasyon antye ki ti pe viv lor Chagos, e zot finn fer li
(3) Zot finn konplote pu, su lezid Leta Zini, met enn baz militer lor Diego Garcia, e zot finn fer li.
E depi zot komans tu sa konplo la, finn ena enn konplisite UK-USA pu kasyet zot krim, pu gard li sekre, pu blok tu dokiman osi lontan ki posib. Zot finn servi tu kalite mansonz, tu kalite manev, tu kalite trikmardaz, e zordi, kan zot krim inn vinn okler, zot pe rod invant enn espes “vwal legal” pu kuver tu sa krim la, e pli pir, pu perpetye sa krim la.
Nu bizin rapel, se perseverans dan buku diferan lalit ki finalman nu finn reysi gard Chagos-Diego lor azanda, dan Moris ek onivo internasyonal, ki finn permet ki sa krim UK-USA lor Chagos-Diego vinn okler e finn fer nu fer progre kote lalwa internasyonal. Se lalit san-ses ki finn marse. Se pa dirizan ki finn al met ka par zot-mem. Non. Se lalit konstan ki finn obliz zot azir.
Lor 60-an, 1963 ziska 2023, UK-USA, atraver zot mansonz ek manev, finn kontiyne, pe kontiyne e pu kontiyne, perpetye zot krim. Pa zis, dapre lalwa internasyonal ki UK-USA finn sufer defet total. Zordi, lor plan politik internasyonal, enn zis Laongri, Israel ek Lostrali (su ansyin Premye Minis Scott Morrison) ki vot avek UK-USA. Maldives finn anonse ofisyelman li pu sutenir Moris dan Lasanble Zeneral Nasyon Zini (UNGA – United Nations General Assembly). UK-USA kwinse politikman, tigit sutyin finn retresi kuma enn lapo sagrin.
2022
Kumansman Novam lane dernyer, Moris ek UK finn sakenn anonse dan zot Parlman respektiv ki pu ena “negosyasyon” lor suverennte. Li pena sans, sa. Suvrennte, kan li konsern dekolonizasyon, li pa negosyab. Sa-mem ki finn problem ar Guvernman siksesiv depi nu gayn Lindepandans, zot finn kurbe, rod negosye. Kot nu ete zordi, seki Pravind Jugnauth bizin realize se UK pankor vinn dir ki li aksepte Zizman ICJ. Li pankor vinn dir ki li pu onor vot Nasyon Zini. Okontrer, dan so Deklarasyon dan Parlman Britanik, Sunak ankor tuzur fer referans ar BIOT (sa fabrikasyon kolonyal ki fini deklare ilegal) kumsidire so lintansyon se pu li reste. E, dapre zot de, negosyasyon pe sanse al ver enn lakor kumansman sa lane la. Me, negosyasyon pe derule an sekre, parey kuma tu sa krim la tultan finn derule.
Antretan, Pravind Jugnauth inn fini fer enn erer danzere, kapav dir enn erer kriminel, kan li vinn propoz enn bay 100-an pu baz militer Amerikin lor Diego Garcia dan Chagos, an-esanz pu larzan.
Sa li enn propozisyon plis ki inakseptab. Li enn laont. Apre tu sa sutyin internasyonal ki Leta Moris finn gayne dan lalit pu dekoloniz e re-inifye Repiblik Moris, li pe rod lwe teritwar lor bay pu UK-USA kontiyn servi li kuma enn baz, rod lwe nu teritwar ar pli gran inperyalist dan lemond. Li pe rod al vande kumsa an-esanz pu enn lamone lokasyon pu enn baz militer lor nu teritwar, enn baz ki reprezant enn menas lape pu lemond antye. Sa baz militer, li osi enn menas pli gran polisyon dan losean, polisyon nikleer. Sa baz militer-nikleer, anplis, li kareman vyol Trete Pelindaba pu enn Lafrik San Zarm Nikleer. E sa trete la finn lege ar lemond par klas travayer Sid-Afrikin ki finn amenn lalit pu met Guvernman Nelson Mandela anplas.
Lor lof Pravind Jugnauth pu enn bay 99-an avek Lamerik lor Diego, okenn parti dan Lopozisyon Parlmanter dan Moris pa denons li. Mem parti extra parlmanter, zot usi, zot chom tayt. Ena mem pe propoz Biden pu negosye bay apre eleksyon zeneral, avek nuvo guvernman! Ondire lager pe vini lor ki Guvernman pu gayn sa lamone bay la, mem si sa al donn enn espes “fever” pu larme USA al bonbard lepep diferan pei avek lekel nu pa anger.
Anmemtan, nu rapel ki apartir Novam 2022, Guvernman Britanik inn kumans anrezistre Chagosyin ek tu zot desandan pu zot aplay pu sitwayennte Britanik. Bizin reflesi: Ki lot manev UK-USA pe konplote?
An Fevriye, ONG Amerikin Human Rights Watch inn pibliye so Rapor e li pe dimann Guvernman Britanik pu negosye avek Chagosyin pu konpansasyon e drwa retur. Zot dir suverennte Chagos li “segonder”. Si UK-USA sipoze fini kit Chagos depi Novam 2019 (Lasanble Zeneral UN ti donn UK-USA 6 mwa pu kite an Me 2019), kimanyer UK pu organiz drwa retur Chagosyin? Zot dimann drwa Chagosyin travay lor baz militer Amerikin, abe kimanyer sa kan fini dekolonize kuma ICJ ek Lasanble Zeneral Nasyon Zini finn statye? Eski HRW pa realize li pe fer zwe Guvernman Britanik ek Amerikin dan zot plan pu gayn enn verni legal pu kuver tu zot krim lor Chagos ek Lafrik?
Taymlayn
Anu get bann trikmardaz dapre enn taymlayn.
Apre lafin 2em Ger Mondyal, Chart Nasyon Zini siyne le 16 Zin 1945 e li rant an viger le 14 Oktob 1945. Sa vinn kad lalwa internasyonal, sirtu so lalwa lor dekolonizasyon.
1960
14 Desam: Dan so Lasanble Zeneral, UN vot Rezolisyon 1514. Deklarasyon paragraf (5) anfaver dekolonizasyon tu teritwar kolonize, e ki tu teritwar kolonize bizin gayn zot lindepandans san okenn kondisyon ek san rezervasyon; (6) Tu tantativ pu detrir enn antite nasyonal uswa pu antrav so integrite teritoryal li inkonpatib avek Chart Nasyon Zini (7) Tu Leta manb UN pu respekte ant-ot drwa suverin ek integrite teritwar lezot leta. Lor total 99 Leta manb UN a lepok, 89 vot an faver, okenn leta pa vot kont, me 9 abstenir Lostrali, Belzik, Repiblik Dominikenn, Lafrans, Portigal, Lespayn, Sid Afrik, UK ek USA.
Moris ankor enn koloni Britanik, pa ti ankor gayn Lindepandans, alor pa ti parmi.
1963
Apartir 1963, 3-an apre sa Rezolisyon 1514 anfaver dekolonizasyon konplet tu koloni ek tu teritwar okipe, UK ek USA kumans negosye an katimini, deryer ledo zot prop lepep e deryer ledo Moris, pu zot al ver enn Lakor. Depi kumansman mem sa bann negosyasyon sekre la, UK-USA ti pe konplote pu detas Chagos depi Moris pu permet USA instal enn baz militer.
1965
Ena 5em Konferans Lancaster House otur diskisyon pu Lindepandans Moris. Le 23 Septam ena rankont Harold Wilson (Premye Minis Britanik) ek Seewoosagur Ramgoolam (Minis dan Guvernman Kolonyal su Guverner Britanik) dan kad Konferans Lancaster House pu diskit Lindepandans Moris – Premye Minis Wilson met lor latab Lindepandans Moris a kondisyon ena detasman Chagos.
1965
8 Novam: UK kree British Indian Ocean Territory (BIOT) atraver enn Order in Council san pas par Parlman Grand Bretayn, san mem pas par Kabine, e al prezant UN avek enn “fet-akonpli”.
Mem Sekreter Kolonyal alepok Anthony Greenwood kalifye sa kuma enn muv “inperyalist”: Premye Minis ek Larenn kree enn nuvo koloni deryer ledo lepep Britanik atraver enn Order in Council, konturn Parlman Britanik, dan enn lepok kot UN pe pronn dekolonizasyon e li etablir enn nuvo baz militer kan bann puvwar kolonyal pe sipoze evakye depi zot bann ansyin baz militer andeor zot teritwar.
Sa Order in Council pu met dibut BIOT, so Seksyon 18 sanz Konstitisyon Moris (1964) pu retir Chagos dan definisyon teritwar koloni Moris ek etablir puvwar Komiser BIOT ki permet li pas sa lalwa 1971 Immigration Ordinance pu derasinn totalite popilasyon Chagosyin.
Tuzur 1965
16 Desam: UNGA pas enn nuvo Rezolisyon No. 2066 ki nom Mauritius spesifikman - lor “Question of Mauritius”. Rezolisyon kondann demantelman teritwar Moris pu met enn baz militer, dir sa li vyol Deklarasyon 1514. Dimann UK pu pa prosed avek demantelman teritwar Moris. Grand Bretayn innyor sa rezolisyon la.
1966
20 Desam - Rezolisyon UNGA 2232 reiter ki demantelman teritwar Moris e met enn baz militer lor Diego Garcia, li an vyolasyon Rezolisyon 1514. UK innyor sa Rezolisyon UNGA, e an 1966 mem, zis 10 zur apre, gete ki li al fer:
Tuzur 1966
30 Desam – UK siyn enn lakor ar Larme USA pu enn bay 50 an, san okenn lokasyon direk, lor Diego Garcia pu bezwin militer, setadir pu met enn baz.
1967
19 Desam: Rezolisyon UNGA 2357 ankor enn fwa reiter lefet ki demantelman teritwar Moris e met enn baz militer lor Diego Garcia, li an vyolasyon Rezolisyon 1514. UK, ankor enn fwa, innyor sa Rezolisyon Lasanble Zeneral UN.
1965-73
UK avek konivans ek kudme USA derasinn tu dimunn depi Chagos, par fors, depeple tu lil Chagos, akumanse par Diego Garcia.
1970-1981
Dan Moris, ena buku muvman kontestasyon kont baz, kont lefet ki UK-USA finn kokin Diego Garcia ek lezot lil Chagos. Finn ena grev lafin, trak, miting, manifestasyon, arestasyon 8 fam Chagosyin ek fam LALIT dan Lasose. Parti ek muvman politik kuma Lorganizasyon Fraternel, MMM, MMMSP ek Lalit de Klas amenn lalit. Totalite sa muvman dan klas travayer dan Moris finn amenn negosyasyon an 1982. Me, bann lafors lareaksyon reysi amenn negosyasyon zis otur konpansasyon. UK fer Chagosyin siyne ki li enn konpansasyon final ki ekivo a renons tu drwa, inklir drwa retur, kumadir UK ti kwar li kapav aste silans lor so krim demantelman Chagos depi Moris ek derasinnman popilasyon Chagos.
2000
Viktwar legal Grup Refizye Chagos dan Lakur Angle – zizman inklir gayn drwa retur lor Chagos.
Anfet ti gayn drwa pu zot al lor Chagos.
Guvernman pas Order in Council pu interdir akse a Diego Garcia kot baz militer USA, me pa a lezot lil.
2004 Zin
Chagosyin ti pe prepare pu al Chagos an Ziyet. Anfet ansam LALIT ek GRC ti prepare pu enn flotila bato pu al Chagos. Ep, an mi-Zin 2004 nuvo Order in Council sa ku la pu interdi akse a tu zil Chagos.
2004
Zin: Berenger, kan li ti Premye Minis menas retre Moris depi Commonwealth pu ki kapav amenn UK divan ICJ lor Order in Council pu interdi drwa retur Chagosyin e refi UK pu diskit suverennte Moris lor Chagos. Sa ka la, lerla ti pu baynding.
Moris ti ena 2 opsyon: al ICJ pu gayn enn avi legal lor demantelman Chagos uswa pas par UNGA pu dimann enn Advayzori Opinion. Kumsa ki an Zin 2004, Berenger anonse ki Moris pe kit Commonwealth (Commonwealth pa permet manb Commonwealth deklar litiz kont enn lot manb Commonwealth dan ICJ). Foreign Office Britanik debule, sanz regleman konsernan zirisdiksyon ICJ, li nepli pu aksepte okenn zizman lor litiz ki konsern enn ex-manb Commonwealth, nonpli.
2006
30 Mars - flotila pu al Chagos ek Diego Garcia telman gayn sutyin parmi lorganizasyon fam, lorganizasyon lape, muvman lanvironnman, muvman anti-baz militer, parti politik degos partu dan lemond, tu sutenir e pe ule zwenn dan flotila pu al Chagos ek Diego. Ki UK fer? Li-mem li al afret enn bato pu permet Chagosyin al lor Chagos ek Diego pu al depoz fler lor tomb zot gran dimunn.
2008
Renndisyenn: Ti mem ena tortir sekre lor Diego Garcia par Larme USA. Lalwa militer USA ki aplike lor Diego. Purtan li teritwar Moris. E sa tortir la, larme Amerikin fer li deryer ledo lepep Angle, lepep Amerikin, osi byin ki lepep Moris, inklir Chagosyin, ki responsab sa later la. Guvernman UK ti demanti dan Parlman, e plitar li finn oblize vinn avwe dan Parlman ki fektivman finn ena renndisyonn lor Diego par Larme Amerikin, e li ti pe koz manti. USA osi finn mintenir mansonz lor la pandan plizir lane.
Trete Pelindaba: Trete pu enn Lafrik San Zarm Nikleer. Ena sumarin propilsyon nikleer, avyon militer avek zarm nikleer ki stasyone e travers par Diego Garcia. Lirak lager ilegal, kot par milye sivil finn truv lamor, finn deplase kuma refizye, finn ena destriksyon enn pei an antye, akoz sanse ti ena zarm destriksyon masif, enn mansonz. Zordi USA ek UK pe tuzur akiz Liran kumkwa li pe sanse fabrik zarm nikleer, anpes li mem devlop lenerzi nikleer, e pandan reyn Donald Trump, USA finn kit Lakor Nikleer avek Iran, e met sanksyon inilateral kont Liran. Par kont Lamerik pe kontinye sutenir Israel militerman ek politikman, malgre li ena zarm nikleer, ki pa mem deklare divan kominote internasyonal. Sa ki blok enn Trete pu enn Mwayenn Oryan San Zarm Nikleer. Tusala pu expoz sa kalite mansonz ek furbri ki finn ena delapar laparey deta UK ek USA.
2010
1 Avril: UK deklar Marine Park Area otur Chagos. Wikileaks - parmi milye kab ki expoz Lamerik so krim deger ki Julian Assange ek so lekip Wikileaks finn rann piblik, ena enn kab ant UK ek USA konsernan zot konplo lor Park Marin Chagos kot Grand Bretayn pe rasir Lamerik kimanyer so plan pu met enn Park Marin otur Chagos pu rann li inposib pu Chagosyin kontinye dimann drwa retur dan Arsipel Chagos, asterla ki finn deklar Chagos net enn rezerv marinn, e anmemtan zot pu pyez grup ekolozist. Mem, Greenpeace ti al tom dan pyez Guvernman Britanik. Me, Foreign Office trakase ki Lepep Britanik alalong pu ariv truv kontradiksyon enn Park Marin avek enn baz militer Diego Garcia omilye e alalong pu kapav kestyonn lexistans mem BIOT. Foreign Office dir bizin navige byin pu evit sa. Tusala finn kone par travay zurnalist Julian Assange ek Wikileaks.
2015
18 Mars: Parti Travayis amenn Gran Bretayn su Tribinal Permanan Arbitraz, e UNCLOS rann enn zizman baynding, deklar Grand Bretayn so konbinn “Park Marin” ilegal. Li inportan pu note ki ka UNCLOS ti amene par Guvernman PTr avek Navin Ramgoolam kuma PM kont Guvernman UK.
Alor, e Navin Ramgoolam ek Berenger finn fer enn kontribisyon.
2016
17 Me: Premye Minis Aneerood Jugnauth dan Parlman donn enn iltimatem a Premye Minis Britanik David Cameron: swa li negosye avek Moris lor suverennte Chagos-Diego avan le 30 Zin 2016 uswa Moris pe al divan Lasanble Zeneral Nasyon Zini pu dimann ICJ enn advayzori opinion. Ep, le 24 Zin, mem zur Premye Minis Cameron pe demisyone akoz so defet lor Brexit, UK-USA tir enn kominike konzwin kot zot kareman menas Moris, servi santaz kri. UK anmemtan fer intimidasyon kont portparol Grup Refizye Chagos. Nu note ki, ziska sa kominike konzwin la, avan sa, asak fwa Lamerik koze, li finn tultan tir so kanet dan zwe par dir kestyon Chagos-Diego li enn kestyon sanse “bilateral” ant Moris ek Grand Bretayn e li, Lamerik li pa pu rant ladan – e lezot pei, zot osi, suzantand, fode pa rant ladan.
Guvernman Aneerood Jugnauth al delavan, met item dekolonizasyon Moris-Lafrik lor azanda Lasanble Zeneral Nasyon Zini atraver enn rezolisyon propoze par Linyon Afrikin, prepare minisyezman par Jugdish Koonjal.
2016
14 Septam: Fas a sutyin ki Moris gayne, UK dimann ranvway Item Chagos lor azanda UNGA Septam 2016 a Zin 2017 pu li sanse kumans negosyasyon bilateral avek Moris. Dan enn renyon General Committee UN, Prezidan UNGA ankuraz Moris ek UK e dir, si bizin, li dispoze pu fasilit sa negosyasyon. Ki UK fer kan li gayn sa ranvwa la? Negosye avek Moris? Non! Li tuzur fer kanay. Le 16 Novam 2016, Guvernman UK fer enn steytmennt dan Parlman Britanik kot anons: (1) plan risetelmennt Chagosyin pa posib akoz li pu kut tro ser, ek pu bann rezon defans ek sekirite e (2) li pe renuvle (“roll-over”) bay USA lor baz militer Diego Garcia pu ankor 20 an ziska 2036.
Sa Steymint Guvernman Britanik fud Zizman baynding Tribinal Drwa Lamer, UNCLOS e li fud dele ki Komite Zeneral Lasanble Zeneral Nasyon Zini ek so Prezidan finn akord Grand Bretayn swit a so reket pu sanse negosye avek Moris.
2016
17 Novam: Kominike Biro Premye Minis Moris denons flagran kontravansyon Award UNCLOS 2015 ek UK so langazman dan UN pu negosyasyon avek Moris. Premye Minis ekrir UN pu dir al delavan avek item Chagos ek Dekolonizasyon Moris lor azanda UNGA Zin 2017
2017
Zin: Vot UNGA pu al ICJ 94/15 + 65 abstansyon [Congo lor nom Lafrik introdir mosyon rezolisyon]. Alor, kumsa dekolonizasyon Moris, li napa enn kestyon sinp “suvrennte” ki kapav sanse negosye “bilateralman”. Li enn kestyon miltilateral ki konsern Nasyon Zini an antye, e akoz li konsern dekolonizasyon, e akoz li prezante par Linyon Afrikin.
2019
25 Fevriye: ICJ rann zizman 13 kont 1 - UK bizin kit Chagos inklir Diego osi rapidman ki posib.
22 Me: Vot UNGA lor baz sa zizman ICJ - 116/6 asterla inn vinn 117/5 [Senegal lor nom Lafrik introdir mosyon rezolisyon] – dir UK bizin kit Diego Garcia ek leres Chagos “san kondisyon” e dan 6 mwa. Rezolisyon dir tu pei dan Nasyon Zini bizin evre pu UK konplet so dekolonizasyon, lev pake, kite, ale depi lor totalite teritwar Moris, inklir Chagos, ki inklir Diego Garcia.
2021
Zanvye ITLOS konfirm zizman ICJ, e ena enn vot Lasanble Zeneral UN ki dir li baynding lor UK, BIOT ilegal, UK nepli enn “coastal state”.
[BIOT – fabrikasyon kolonyal deklare ilegal, e so ilegalite date depi 1965.]
Lasanble Zeneral Nasyon Zini inn pas Rezolisyon 2066 (1965); Rezolisyon 2232 (1966) ek Rezolisyon 2357 (1967) avan Moris vinn indepandan an 1968. Grand Bretayn inn fud UN par gard BIOT e gard e mem renuvle bay avek Lamerik lor baz militer Diego ziska 2036
Anplis, Grand Bretayn inn gard Chagos-Diego andeor tu kontrol lalwa internasyonal. Li kuma enn tru nwar kot ni Moris, ni Lepep Britanik, ni Lepep Amerikin pa okuran ki pe pase laba. UK-USA finn fer tu kalite lager ilegal kot finn servi sa but dan teritwar ki nu responsab.
Oktob 2021 - Refizye Sri Lanka: 94 refizye, inklir fam ek zanfan, finn an detansyon lor Diego. Lane dernyer, 42 ladan ti kumans enn grev lafin. BIOT li enn tru nwar kot lalwa internasyonal pa aplike, pa mem Konvansyon lor Refizye. Anmemtan, Gran Bretayn refiz refizye akse a UK, e li kumans propoz enn proze absird ansam ar enn lot pei, Rwanda, pu dayvert refizye ki fini dan Chagos.
Fevriye 2023 – Peser Indyin Anprizone lor Diego. UK-USA finn anprizonn peser Indyin ki zot bato finn derive lor lakot Diego, konfiske zot bato, zot lekipman lapes, e inpoz enn gro lamann lor zot.
Purtan UK so prezans lor Chagos ek Lamerik so prezans lor Diego ilegal dapre lalwa internasyonal. Zot ki an ilegalite pa tu sa “refizye” la, pa peser depi Lind la.
Lamerik aplik so swadizan “lalwa” ki li pe inpoze inpe partu: Li apel sa “Rules based order”. Kumsa li avoy vre lalwa internasyonal, lor lekel lakorite fini gayne, enn gran promne.
Selman enn lalit ki apiye lor prinsip, ki denons UK-USA lor baz prinsip, e ki usi denons lof inakseptab guvernman Pravind Jugnauth pu enn bay 99-an pu gard enn baz militer-nikleer omilye Lafrik lor Diego Garcia. Nu bizin kontinye batir sutyin isi ek dan lemond baze lor demand kler inifye pu:
- Dekolonizasyon;
- Demilitarizasyon, fermtir baz, fermtir tu larad nu Repiblik a bato deger;
- Re-inifikasyon nu Repiblik;
- Demokratizasyon - kontrol demokratik atraver enn sirkonskripsyon ek enn Lasanble Rezyonal pu Chagos;
- Lib sirkilasyon pu tu Morisyin, inklir Chagosyin, dan totalite pei, inklir Chagos-Diego Garcia;
- Reparasyon pu krim kont limanite e pu ditor ki finn fer Chagosyin, e osi pu Leta Moris - par UK ek USA.
Ki valer, ki pwa parol guvernman Britanik ena zordi kan li koz “negosyasyon”?
Zero.
Nu mintenir ki sel pwin kot kapav ena negosyasyon avek Grand Bretayn se pu tom dakor lor enn taymfrem lor kan exakteman li pe kit Chagos-Diego e pran ansam avek li so lokater reseler, Lamerik avek tu so bataklan militer ek nikleer.
Pu nu pare kont tu manev ek ku-ba UK-USA pe prepare atraver so koze “negosyasyon”, nu bizin mazinn bann aksyon ki pu permet nu pas lor lofansiv. Sa ki pu permet nu fer progre. UK-USA akile me zot pa pu konsed defet tanki nu pa fer zot pey enn pri politik tro for.
Bizin sanz balans defors politik de nu kote akoz larezon dan nu kote.
