Lopozisyon PTr, MMM, PMSD, RM; Kot zot pe ale?

17.02.2023

Konsta

Nu pe rant dan enn peryod elektoral avek posibilite eleksyon zeneral a nerport ki moman dan prosenn de zan. Problem se li inportan pu opoz e ranplas Guvernman MSM ek so alye, me nu truve ki lopozisyon parlmanter li pa mwin danzere ki guvernman aktyel.

Pravind Jugnauth pe anonse ki so Guvernman pu al ziska lafin so manda, malgre enn kaskad evennman ki finn chalennj so puvwar sa 3 dernye banane la, me nu pa konn so vre lintansyon. 

Parmi bann chalennj ki finn pli tas ar li, ena:

- Enn seri lalwa represif ki atak drwa lagrev, liberte lexpresyon, drwa sirkile, osi byin ki enn nuvo lalwa ki enn obstak grav pu sitwayin ki gayne so sitwayennte atraver maryaz avek enn Morisyin.

- Manyer ki finn alwe tennder dan peryod Covid.

- Nominasyon enn Spiyker ki kuma enn miray lasye ki blok lopozisyon parlmanter dan so travay dan Lasanble Nasyonal.

Fas-a sa Guvernman la, nu ena enn Lopozisyon dan Parlman e nu ena enn lopozisyon extra-parlmanter ki pe azite e kapitaliz lor fanaz guvernman Jugnauth, pu zot reklam Eleksyon Zeneral antisipe, e antretan eleksyon minisipal ki sipoze organize avan Zin 2023.

Dan sa kontex politik kot tu ankor instab ek flu, diskisyon pu lalyans elektoral ant PTr, MMM ek PMSD fini demare. 

Ena diskisyon lor kuma pu reparti 60 tiket, lor ki parti ki pu lokomotiv e ki parti pu res wagon, ena diskisyon sirtu lor kisannla pu prosenn Premye Minis, e osi kisannla pu prosenn Prezidan Repiblik. Tusala konstitye surs konfli konstan alinteryer sak parti osi byin ki amenn konfli andan dan L’Entente Lespoir kot asterla ena MMM, PMSD ek Rassemblement Mauricien (Bodha, ki an konfli avek lot 2 pur lemoman).

L'Entente Lespoir

Apre defet dan eleksyon 2019 kot lider PTr, Navin Ramgoolam pa eli, li ti pran linisyativ pu ki PTr, MMM ek PMSD zwenn ansam e konstitiye L’Entente pu kordinn zot aksyon dan Parlman ek andeor Parlman. Kumsa Ramgoolam pu gayn enn rol mem si li pa dan Parlman. Li, li kapav gard kontrol lor PTr ek so bann eli, e Arvind Boolell ti fer Lider Lopozisyon dan Parlman. Kumsa, sa ti kumanse.

Dan Parlman, PTr ena 12 depite, MMM ena 9 e PMSD  ti ena 5, donk Arvin Boolell ti asim rol Lider Lopozisyon an-akorite avek MMM ek PMSD.

Apre so defet, Navin Ramgoolam finn deswit, avan-mem fini fer kawnting, e ansam ar enn ramasi tipti parti extra-parlmanter, demar enn kanpayn pu konteste rezilta eleksyon e pu denonse seki li apel “guvernman ilezitim MSM”. MMM ek PMSD, apre enn ezitasyon tutafe dan zot loner, finn finalman fer erer al swiv Ramgoolam dan sa kanpayn la, e zot finn usi met ka pu konteste eleksyon. Preske tu ka ki tinn mete finn swa retire, swa rezete ubyin finn abuti a enn rikawnt ki, asontur, pa finn sanz rezilta. La, res ka dan No.15 kot Kandida bati PTr, Cader Sayed Hossen pe dimann rikawnt, e res ka Suren Dayal finn mete onivo Privy Council, kot pe konteste eleksyon 3 depite No. 8, Pravind Jugnauth, Leela Devi Dookhun ek Logida Sawmynaden. Setadir, Premye Minis so syez dan Parlman su menas.

Kanpayn Lopozisyon pu konteste derulman eleksyon 2019 pa finn ni al lontan, ni amenn rezilta. Enn seri evennman finn vinn baskil tu zot plan, e donn zot lokazyon inatandi pu chalennj MSM ek so alye.

Dabor, pandemi Covid-19 ek lalwa ki amenn restriksyon lor rasanbleman ek muvman finn vini an 2020. Plitar dan lane nu finn gayn nofraz navir Zapone Wakashio ek so polisyon dan lagon, swiv par aksidan bato Sir Gaetan avek lamor manb lekipaz. Nu finn gayn asasina Soopramanien Kistnen, ki ti enn kontrakter ek azan MSM fristre, dan sirkonskripsyon No. 8, kot Premye Minis.

E tusala finn kontribiye pu emerzans enn muvman popilis, dabor otur Bruneau Laurette, ki ena sutyin tit-burzwazi, lapres kuma L’Express, e mem sutyin enn seksyon burzwazi ki ti an kriz, sirtu avek konsekans pandemi Covid-19 lor zot biznes. Bruneau Laurette, enn ansyin azan MSM fristre, finn alatet sa muvman ki finn gayn sutyin depi parti tradisyonel dan Parlman ek andeor Parlman avek parti kuma Rezistans ek Alternativ.

PTr, MMM ek PMSD finn kwinse ant mobilizasyon popilis Bruneau Laurette lor terin andeor Parlman ek dominasyon depi enn Spiyker andan dan Parlman, enn Spiyker ki met seraz lor tu depite Lopozisyon avek tu sa irle, tu sa expilsyon, tu so sispansyon, e avek buku Kestyon Parlmanter pa mem reponn. Lider sa trwa parti la finn swiv, kuma enn lake deryer Bruneau Laurette, e finn al dan so manifestasyon 29 Ut 2020, Port-Louis. E zot finn ale antan ki sitwayin. Sa vedir, zot finn disud zot parti tanporerman pu zot ale. Nu rapel simiz nwar ki zot ti mete sa zur la. Zot pa ti mem lib pu kapav afis kuler zot parti. Sa ti enn move turnir pu tu sa parti lopozisyon Parlmanter la.

Me, pa zis sa. Kan MMM ek PMSD realize – kan Bruneau Laurette anonse ki sa so bi politik – ki sa muvman popilist dedrwat otur Bruneau Laurette reprezant enn menas pu zot, e zot prop baz elektoral (tit-burzwazi lavil, e inpe kominal) zot kumans pran distans ar Bruneau Laurette. Me pu PTr, muvman otur Bruneau Laurette met li dan enn pozisyon defors dan kad negosyasyon lalyans pre-elektoral avek MMM ek PMSD. Ondire Bruneau Laurette enn stepne, si MMM ubyin PMSD tro gurman dan kad negosyasyon enn lalyans. 

L’Entente destabilize

An Fevriye 2021, Nando Bodha demisyone depi MSM e natirelman kuma Minis, apre konfli intern dan MSM. Sa demisyon la finn sanz rapor defors alinteryer L’Entente, ki finn gayn osi, kuma nuvo aderan, Roshi Bhadain ek so Reform Party. MMM ek PMSD kumans kestyonn swa Navin Ramgoolam kuma fitir Premye Minis. MMM ek PMSD finn truv Bodha kuma potansyel Premye Minis stepne. (Dapre zot bann kalkil kominal abityel.)

Konfli ti vinn telman egi ki PTr finn kareman retir li depi l’Entente ki li ti met dibut. E sa finn ena lefe onivo rol Lider Lopozisyon dan Parlman. Arvin Boolell finn retir li kuma Lider Lopozisyon akoz L’Entente MMM-PMSD-Rassemblement Mauricien (Bodha ) ena 15 depite kont 12 PTr. Paul Berenger finn refiz post Lider Lopozisyon (pangar li paret finn provok sa kasir la pu li vinn Lider Lopozisyon) e sa finn permet Xavier Duval, mem si so PMSD ti ena zis 4 depite, aksepte san ezitasyon sa post la. (PMSD nepli ti ena so 5 depite akoz Salim Abbas Mamode ti demisyone, zwenn MSM.) Sa, li pa enn pozisyon stab, e li finn kontribiye dan afebli Lopozisyon dan Parlman, sirtu avek enn tel Spiyker kuma Soorooj Fokeer.

Lot kriz alinteryer L’Entente vini an  Ut 2022, kan Roshi Bhadain  apel enn lasanble delege Reform Party kot desid par balot pu al dan eleksyon separeman. Roshi Bhadain finn (tutafe lozikman) exklir depi L’Entente apre sa lasanble delege la, me li ti paret etone.

Me kriz onivo L’Entente pankor fini. Asterla kan negosyasyon PTr, MMM ek PMSD finn demare pu enn laranzman elektoral, Nando Bodha pe kestyonn sa lalyans la lor baz kifer Navin Ramgoolam pu fitir Premye Minis. Li dir ki sa lalyans la pa pu resi vinn opuvwar e li propoz ki L’Entente de L’Espoir (pa Travayis) ki ti bizin plito lokomotiv enn lalyans elektoral. Dayer li prezan dan fet fin dane Linyon Pep Morisien. Li osi azute ki li pre pu pran labar si bizin. Sa pozisyon Nando Bodha finn kree problem kot Berenger ek Ramgoolam finn kritik so pozisyon. Me, asterla ena koz koze pu Bodha re-rant dan ran.

Enn moman, kan Parti Travayis ti izole (vizavi L’Entente), li ti koste net ar Bruneau Laurette. Me, avek arestasyon Bruneau Laurette, Ramgoolam finn deswit al get MMM ek PMSD pu sud enn lalyans – mem si zis dan kad eleksyon minisipal.

Ala leta lopozisyon Parlmanter, setadir PTR, MMM, PMSD, RM.

Asterla, Rezistans ek Alternativ vinn fer apel a sa bann parti la pu ki zot ralye ansam deryer Navin Ramgoolam pu enn lalyans elektoral pu prosenn eleksyon ki zot dir pu elir zis enn “guvernman provizwar” pu 2 an pu sanz Konstitisyon par rapor a deklarasyon kominote kan poz kandida pu eleksyon zeneral. Telman sa isyu la inn andikap Rezistans – akoz zot enn parti elektoralist ki finn met zot-mem dan enn pozisyon kot zot pa kapav aliyn kandida – ki zot pe abandonn tu prinsip, abes zot a enn tel pwin ki zot pe alye zot ar sa bann mem parti, ki zot ti pe dir bizin fu deor. Rapel Rezistans so slogan ti kritik slogan “BLD” (B.. zot deor!), ti ranplas li par “BZTD” (B.. zot tu deor) pandan manifestasyon 2020 pu ki zot inklir Ramgoolam, Berenger ek Duval. Dan sa kontex la, zot finn mem fer apel pu parti Lopozisyon vinn dan miting PTr dan St Pierre, dayer zot mem ti prezan pu ekut diskur demagozik Navin Ramgoolam, kot li finn anons tu kalite insanite.

Ki lintere lopozisyon PTr, MMM, PMSD defann?

PTr, kuma nu lekter kone, finn pran nesans kan muvman sindikal pe organize pu plis drwa travayer, dan muvans lalit kont kolonyalism e pur lindepandans. PTr finn abandon sa lalit depi ki Seewoosagur Ramgoolam (ansam ek Grup Advance ek Grup L’Express) pran kontrol, e finn pli abandonn sa lalit la ankor depi lafin bann lane ’60 avek koalisyon avek PMSD, ki ti kareman reprezan t zintere burzwazi istorik. Ansam zot ti servi represyon kont muvman sindikal e militan politik ki ti pe leve sa lepok la. PTr finn devye pu vinn finalman enn parti ki defann lintere burzwazi ek enn seksyon tit burzwazi fristre asak fwa ki ena enn rezim Jugnauth. 

MMM, e sa osi nu lekter kone, ti ne dan lalit deklas dan bann lane 1970, e ti reprezant lintere klas travayer ek tit-burzwazi bloke par Parti Travayist. Li finn devye depi lafin lane 1981, finn fer konpromi kominal avek lalyans ar PSM e finn fer konpromi deklas kan li kumans kolabor avek kapitalist pu proze Nuvo Konsansis Sosyal, kuma MMM ti apel li. MMM finn abandonn politik lalit deklas.

PMSD, ki ena enn listwar kuma reprezantan proprieter tablisman ek gran inportater masinnri, ki ti anti desandan “imigran” depi Lind lor baz kominalo-relizye, ti enn parti ki ti pran pozisyon kont Lindepandans, parey kuma li ti kont sifraz iniversel avan sa. Asterla PMSD inpe tro feb pu burzwazi interese ar li tro. Li plito inn vinn enn parti oportinist, plito teknokrat, e li rod pli bon diyl elektoral pu lafors ki li reprezante dan kit lalyans politik.

Rassemblement Mauricien so lider Nando Bodha li ena lanbisyon pu vinn Premye Minis. Li ti dan Guvernman MSM, me finn demisyone. Dan lepase finn ena kestyon lor so lyin ar parti fondamantalist Hindu, RSS.

Seki sokan dan tu sa politik manevriye la se lefet ki okenn sa bann parti Lopozisyon la nepli ena lagazet dan lekel zot devlop zot program, lor enn baz onn-going. Travayis ti ena Advance ek Nation ki ti reprezant diferan tandans (Ramgoolam (SSR) ek Satcam Boolell), osi byin ki sutyin depi Mauritius Today (Jagatsing) e mem Mauritius Times, B. Ramlallah ti pro-Travayis. PMSD ti ena Le Populaire. MMM ti ena Le Militant, Le Peuple e Le Nouveau Militant – enn apre lot. Me, seki inportan, se zot tu ti ena enn program, ki ti devlope dan enn lagazet kotidyin, ki enons sa program la tulezur. Zordi zot napena okenn program an-komin. E zot pa mem kone ki klas sosyal zot reprezante. Parfwa zot koz “valeurs” akoz li enn mo konpletman “vid” e “vedir seki zot ule li vedir”. E sinon, zot zis koz kont Jugnauth so Guvernman. 

Konklizyon

Lopozisyon PTr, MMM, PMSD ena mem kalite politik groso modo ki guvernman MSM. 

Zot ena enn politik ki viz pu favoriz burzwazi dan sekter imobilye, turism ek sekter finansye. 

Zot pa truv nesesite pu koz anfaver enn devlopman ki baze lor lindistri agro-alimanter ek lapes kuma enn pilye ekonomik, sirtu dan kontex kriz aktyel. Zot pa koz nesesite devlopman ki pu amenn kreasyon lanplwa dirab pu tu dimunn Moris, asir suvrennte alimanter e asir lantre deviz. Sa pa zot priyorite ditu.

Lor kestyon Chagos zot dakor parey kuma guvernman MSM ki Diego Garcia bizin kontiyn res enn baz militer USA. Zot osi, zot ule kontiyn permet Lamerik servi enn but teritwar Moris pu so bann vize militarist, malgre rezolisyon Nasyon Zini kont okipasyon ilegal Chagos par UK ek USA.

Zot pena mem enn program bankal kuma enn ti-lalist mezir. Ziska ler lider PTr, Navin Ramgoolam kontant li pu fer enn seri lanons varyab dan so bann sorti, kuma enn lalist promes elektoral farfeli, san ki finn etidye inplikasyon sa bann mezir la, ni adopte zot dan so parti. Li dir li pu sanse “bes pri lesans par 24%” (san mem kone ki pri la pu ete kan, e si, li vinn opuvwar). Li pu amenn gran-dimunn trwazyem az Lareynion. Lerla kan tu dimunn kas enn gran riye, li espes retir sa. Li dir li pu retir tu restriksyon lor liberte dexpresyon lor Facebook, san mansyonn ni sayber-buliying, ni mem terorism dextrem drwat, ni rezo pedofili onnlayn, ni responsabilite, antan ki peblisher, ki Meta, etc ti devet ena. Sa bann lanons la zis baze lor seki pas dan latet Ramgoolam, kan li zoz mekontantman imedya, mem li efemer, e li sertennman pa konstitye enn program ki pu opoz guvernman Jugnauth.

Amezir ki eseans elektoral koste, nu pe travers enn peryod traktasyon, kot parti dan Parlman, kuma PTr, MMM, PMSD, RM ek parti andeor Parlman kuma Rezistans, Reform Party, Linion Pep Morisien, zot tu pe azir byin dezespere. Zot pe plito bat-fol. Zot pe rod ki formil ki pu fer zot sirviv prosenn eleksyon zeneral dan enn lalyans ki zot kwar ena kapasite ranport laviktwar kont Jugnauth ek so bann alye. Sa, li zot priorite.

Parti LALIT nu demark nu depi sa kalite lopozisyon. 

Nu travay lor baz enn program, ki tultan pe explisite dan nu Revi Bimansyel, lor nu sayt ek lor nu paz FB, dan nu bann trak ek lezot piblikasyon, e ki viz pu ranforsi klas travayer pu asire ki dimunn ena bann nesesite de baz kuma travay, manze ek lakaz, e ki viz pu klas travayer vinn opuvwar, antan ki klas, e lerla etablir sosyalism, kot pa pu ena enn reyn par enn ti poyne kapitalist dan enn klas posedan. Sa program LALIT pa enn program elektoral, li enn program pu sanz natir sosyete li-mem. Li nesesit kontiyn devlop li e kontiyn elabor li, par rapor a nuvo sityasyon, e finalman fini ar sa explwatasyon par enn ti-klas ki finn expropriye lamas dimunn depi later, e depi tu kapital ki so klas finn kree e lor lekel nu tu depann pu sirviv. 

Program LALIT viz alor pu enn sanzman sosyete, pu enn sosyete sosyalist, e avan sa, kot fardo kriz sosyal ek kriz ekonomik klas kapitalist pu nepli zis shifte lor ledo klas travayer ek dimunn mizer asak fwa. Ala seki separ nu depi bann lezot lafors politik dan lopozisyon.

(Lartik baze lor papye e deba ki finn swiv dan Seminar LALIT, 4-5 Fevriye. Papye ti prezante par Rada Kistnasamy ek SR)