Fenomenn Buku Parti Extra-Parlmanter
16.02.2023
Enn fenomenn ki difisil pu enn parti avek enn listwar, enn piblikasyon regilye, enn program, enn striktir, kuma LALIT, pu fer fas se tu sa duzenn parti politik lor terin “extra-parlmanter” ki finn surse dan dernye 5-10 an, e sirtu otur e apre dernye Eleksyon Zeneral.
Sa bann parti la suvan frol farfelitid e suvan kareman ridikil. So ka extrem ti “Karo kann” avan, e “Parti Malin” answit. Asterla, ena enn seri. Zot pena program. Zot pa kone ki ete enn program. Zot pena enn analiz deklas. Zot suvan pa kone ki zot reprezante. Me, zot exzis. Sa proliferasyon parti la, li sirman enn refleksyon sa dezespwar dan tit-burzwazi pandan sa imans kriz ekonomik ki nu tu pe traverse, ki finn agrave par Kovid ek asterla par lager dan Ikrenn. Sa bann parti la bar enn lespas politik dan sa vakim ki parti tradisyonel finn kree kan zot finn abandonn politik baze lor enn program, abandonn zot politik baze lor klas sosyal, abandonn tu program politik baze lor enn vizyon enn sosyete fitir. Ena parti politik extra-parlmanter ladan ki pa konn gran soz lor realite politik. Me, zot ladan.
Par li-mem sa fenomenn la li pa ti pu enn difikilte pu enn parti kuma LALIT. Kan klas travayer pa mobilize, e so lalit pa dan enn eptern, lerla li poz difikilte. Travayer – ki pa mobilize kuma enn klas – depann lor lapres burzwa. E seki rann sa bann parti politik “problematik” se ena enn anmemtan degradasyon dan konpreansyon zurnalist meynstriym lor kestyon “politik”, e zot suvan donn ase buku ponpaz sa bann grup la, akoz zot osi an dezespwar kuma lezot seksyon ti-burzwazi. Li enn lepok kot rezo sosyal, li osi, li kree “laparans” enn sertin lafors ki sa bann regrupman pena an realite, e sa asontur infliyans sa poyne zurnalist ki fye plis lor so lekran ki lor terin reyel. (1)
Me, kimanyer analiz sa bann parti extra-parlmanter ki finn surse tu dernyeman? Pu ed nu enn tigit, nu kapav kas sa bann parti extra-parlmanter an plizir kategori uswa lo:
1. Bann ki Paret ase gran, lerla fonn pu de-bon!
Ena ki paret for, ki ena buku aktivis avek 4x4, ki met 3-3 kandida dan tu sirkonskripsyon eleksyon zeneral, lerla fonn. Enn lexanp sa kategori parti-la, se Parti Kreol Morisien an 2019. Apre ki finn truv enn biltin vot kot enn so lider, e apre enn gran lager intern inn eklate, li finn fonn. Ondire li zame pa ti existe. Mem zafer, dan eleksyon 2014, pu parti Roshni Muneeram, ki ti pu met 60 kandida, lerla finn met zis 4, e lerla fonn net. Sa kalite parti depann esansyelman lor rezo sosyal e parfwa medya. Sa bann parti la telman elektoralist, ki zot efemer: kan eleksyon fini, zot evapore.
2. Bann ki zot Slogan Kwinsid ek Azanda Lapres dan enn moman done
Ena parti politik emerzan ki gayn ponpaz medya dimoman zot slogan dizur kwinsid ar azanda medya.
Par exanp, pandan kanpayn elektoral, e tutswit apre ki Eleksyon Zeneral fini an 2019, parti extra-parlmanter desann lor sime otur slogan “eleksyon trike”, “eleksyon marday”, zot gayn buku kuvertir. Anmemtan staf Lagazet L’Express prodir enn video-klip degelas lor mem size. E sa bann parti pa gayn kritik ki zot ti merit gayne pu sa kanpayn malsin la, akoz lagazet pli prestizye ena mem azanda politik. Dan sa kategori la ti ena 100% Citoyen, Forum Citoyens Libres (Georges Ah Yan), Reform Party (Bhadain). Zot finn gayn enn sertin lafors dan sa kanpayn malsin “eleksyon trike” la akoz Parti Travayis Ramgoolam ti ena mem laliyn. Tu eleksyon ki li perdi, li pa so lafot, e suvan dapre li, li akoz “eleksyon marday”. Sa bann ti-parti extra-parlmanter ansam avek Ramgoolam finn lev enn espes listeri demas, e sa finn byin vit ris Xavier Duval ladan, e plitar mem ris Paul Bérenger. Tu finn kalme, kan zot finn met enn trale ka - 14 - antu dan Lakur. E enn-par-enn bann ka finn expoze kuma vid, mem mansonzer, e finn swa rezete swa retire. Ena zurnalis L’Express ki finn expoz sa bann ka la pu zot laspe frivol: Iqbal Khan. Res zis ka kont Jugnauth ek so bann kolistye dan Privy Council, e ka Cader Sayed Hossen ki pankor termine.
Medya osi donn ase buku kuvertir a Rama Valayden, Bruneau Laurette, Barbier ek Sunnassy kan zot met dibut zot Linion Pep Morisien. Li vreman ti paret ase gran. Me, sa nuvo parti la, mem li konpoze de 4 diferan regrupman politik ki sakenn ena enn baz, pa ti vinn ansam lor baz enn program kler e solid. Alor li finn al pet an-de, kan Bruneau Laurette deside pu demisyone pandan enn renyon LPM an piblik La Tour Koenig, osito ki Parti la met dibut.
Bruneau Laurette, enn kreatir kree, dan enn sans, par medya, ti lerla bizin rabat lor so Linion Sitwayen, e ti deswit kumans koste ar Ramgoolam ek so Travayis. Lapres pa finn dakor ek sa taktik la, e zot finn larg li. E dan sa moman la, li finn arete avek enn imans kantite ladrog dan box so loto. Li ankor ferme, pe atann desizyon lor so kosyon. Depi so arestasyon, Laurette so demars politik finn plizumwin paralize. Enn ti-laful sinpatizan al lakur kan so ka pase. Kanta so alye Ramgoolam, al anons enn lalyans pu minsipal ar MMM ek PMSD pa mem 24-er apre arestasyon Laurette,
Ena enn parti inpe misterye apel Front Liberation National (Ismael Nazir) ki paret existe zis atraver enn drol website Maurice Info(ki ena buku reklam), e kominike depres regilye ki lapres meynstriym kuma Le Mauricien pibliye regilyerman. Li pran pozisyon lor tu kalite size dizur. Sa li prozet enn limaz ki FLN li enn parti politik ki existe kan li pena enn veritab lexistans antan ki parti.
3. Bann Parti ki Lokalize
Ena parti ki karakterize par lefet ki zot “lokalize”. Nu gayn En Avant Maurice (Patrick Belcourt) ki existe dan Beau Bassin ek Rose-Hill, e pa okenn lot plas ayer. Ena Idéal Democrate (Geraldine Hennequin) ki existe dan Curepipe, pa ayer. Ena Forum Citoyen Libre (George Ah Yan) ki existe dan Mahebourg, mem si Ah Yan ramas enn seri kandida elektoral inpe partu zis avan eleksyon.
4. Bann Parti ki finn perdi plas dan gran Lalyans
Ena parti ki existe akoz zot finn perdi plas dan enn gran Lalyans dan Parlman. Dan sa kategori ena Reform Party (Bhadain) ki finn izole apre ki li vinn vote kont lidership Ramgoolam. Ena osi Rassemblement Mauricien (Bodha), ki enn stepne pu Paul Bérenger si so lalyans ar Travayis pa konkretize pu eleksyon zeneral.
5. Bann Parti ki Finanse par Dyaspora
Plizir parti parmi sa bann extra-parlmanter la klerman e uvertman finanse depi lexteryer par, zot dir, “dyaspora”. Sa lamod la ti kumanse, e ti diskredite anplas-anplas, kan Guy Ollivry ti finanse par Teeren Appasamy pu eleksyon parsyel dan 1995, e ki ti responsab ogmant rol “larzan” inn zwe dan koripsyon prosesis elektoral. Me, ki li Bhadain, ki li Bruneau Laurette, ki li Percy Yip Tong, zot fyer ki zot finanse depi deor. Sa lyen ar dyaspora ena 2 kalite danze distink: 1. Li riske enn kuvertir pu finansman pli okilt par larzan inperyalis, ubyin larzan sal, kuma dan ka Guy Ollivry. 2. Dyaspora, mem si li kontribiye larzan san azir pu inperyalis u san larzan sal, li dan pozisyon kot li servi so larzan, me li pa viv konsekans aksyon politik ki akonpli ar so larzan. Sa rann li byin delika pu sa bann parti politik la aksepte finansman depi deor.
6. Bann Parti Extra-Parlmanter ki ti existe avan me finn swa disparet ubyin diskredite
Ena parti extra-parlmanter ki finn existe avan, me finn disparet depi piblik apre dernye eleksyon. Les Verts finn byin inaktif apre eleksyon 2019. Bizlall so parti finn absan depi lasenn politik. E Rezistans ek Alternatif finn al dekredibilize par azir kuma azan pu Ramgoolam, ki li pe kontiyn fer. Li pe fer apel pu lezot parti lopozisyon rant dan enn lalyans elektoral ar Parti Travayis Ramgoolam. Li dir li zis pu enn “tranzisyon” 2-an, ki Ramgoolam pa aksepte. Me, laverite se ki Subron ek so Rezistans fini maye par zot prop propozisyon. Dayer, Rezistans pa finn explike kifer so parti, ki ti kritik slogan BLD e ti adopte slogan BZTD, asterla pe mars ar Ramgoolam (enn parmi “Zot Tu”), e dir tu dimunn bizin mars ar li kont MSM!
Parfwa zot ena enn Linite Efemer
Buku sa bann parti la, dan tu sa diferan “lo” la, zot finn ena enn sanblan linite apre eleksyon zeneral 2019 otur 2 zafer: dabor, otur eleksyon sipozeman “trike”, answit otur gran manifestasyon Bruneau Laurette otur slogan “BLD” an Ut 2020. Mem alepok, ti deza kumans ena aparisyon sa diferans fondamantal ant slogan BLD ek slogan BZTD. Me, dan 2-an ki finn swiv, sa linite la finn efrite, e finalman disparet. BLD nepli ase pu inifye zot. Pu sinboliz sa, ti ena sa senn aflizan kot Georges Ah Yan ek Percy Yip Tong inn gayn enn lager fizik lor Lestrad, otur ras mikro, pandan miting Bruneau Laurette, kan Ramgoolam ti arive. Eski bizin akey li dan rasanbleman, ubyin non? Lager leve. Li tipik frazilite sa kalite linite la.
Preokipasyon sa bann Parti La
Preokipasyon sa bann parti la karakterize par tem plito popilist, enn kote, e obsesyon tit-burzwazi, lot kote:
- Ogmantasyon pri, sirtu pri lesans (ki afekte tit-burzwazi sirtu).
- “Eleksyon trike” (ala Trump). Zot verbyaz inklir term “demokrasi” buku-buku, me san ki zot ena okenn analiz lor kot demokrasi dan Moris sorti, ki finn e pe menas li, e kimanyer kapav aprofondi li.
- Zot ralye dimunn antan ki “sitwayin” – setadir linite ant patron ek klas oprime, pel-mel.
- Kont koripsyon – san propozisyon lor kimanyer diminye diferan kalite koripsyon – san etidye klas sosyal (inegalite ki alabaz koripsyon) e san etidye “burzwazi deta” kuma enn fenomenn alabaz buku koripsyon.
- Kont ladrog – san get problem dan enn fason striktirel, e san program kler kimanyer mat ar mafya. Kimanyer tret lavant gandya dan enn lepok kot pe introdir kanabis medikal, e finn dekriminaliz itilizater? Zot pa get sa.
- “Drwa” dyaspora. Sa, zot tu revandik zafer kuma drwa devot dyaspora, san realize ki zot pe revandik enn sanzman reaksyoner – drwat devot lor lyin-disan plito ki lor rezidans (ki ti pu permet travayer Bangladesh ki viv isi, travay isi e pey tax isi gayn drwa-devot)
- Rezistans ek Alternativ, li enn parti elektoralist ki finn al kwins li-mem; li tuzur preokipe ar drwa poz kandida san met kominote lor nomineyshenn peper, me li finn perdi dan Lakur. Alor li enn parti elektoralist ki pa pe kapav poz kandida – valer dizur – akoz li refiz met kiksoz dan kazye “kominote” lor form. Kumsa ki kan li truv li koson-dan-dam, Subron finn bizin al ralye dimunn deryer Ramgoolam.
- Kote Linion Pep Morisien, lor so websayt, apar Kistnen Papers ki so preokipasyon, ena enn lalist propozisyon amandman lalwa. Alor, sirtu ki li ena enn konpozan ki dirizan enn regrupman avoka (Avengers), LPM li enn parti byin “legalist” ki enn gran limitasyon pu enn parti politik. Anmemtan, akoz li ena avoka ki konpran lyin ant lalwa ek lapolis, li ena aksyon kont britalite polisyer. Sa li bon. E, li ena propozisyon pu amand sertin lalwa, si li opuvwar. Lontan ti apel sa kalite parti ki donn detay lor lalwa ki pu amande “enn Parke paralel”.
Konklizyon
Ena plizir zafer inportan ki tu sa parti extra-parlmanter partaze avek bann parti parlmanter, ki rann zot ase initil dan lalit pu amenn progre.
1. Zot platform “sitwayin” amenn zot direk dan laliyn opoze a “politik deklas”, nu politik. Zot nasyonalism, morisyanism, patriotism, zot pavyon Moris partu kote, li ena sa defo ki li inklir klas kapitalist dan so parti, enn kote, e li ena tandans zenofob, lot kote. Par exanp, sa bann ti-parti la finn responsab buku sa diskur rasist anti-Bangladeshi, sirtu otur dernye eleksyon zeneral.
2. Zot pa get demokrasi dan kad “lekonomi” kuma zot ti devet. Alor, zame zot pa pu mem truve ki se klas kapitalist ki obstak a demokratizasyon. Zot pa get “kestyon later” (the land question) ni kestyon “propriete prive lor mwayin viv tu dimunn” (lizinn, later, labank, lotel, etc) kuma kestyon ki konsern demokrasi. Zot pa vreman get lekonomi ditu anterm klas sosyal. Alor zot fini par pa get lekonomi ditu. Zot koz Morisyanis, sitwayennte, ale-mem, pa futi pran pozisyon kont inegalite deklas parski sa pu met an-peril “linite” sitwayin u Morisyin.
3. Zot pa paret ena okenn striktir, ni brans, ni komisyon, ni enn piblikasyon regilye. Ena pena mem enn Komite Santral eli. 100% Citoyen inn omwin sey fer enn zafer (ki ti turn inpe an fars) kan li ti fer enn eleksyon “primer” stil-Amerikin ki pa finn tro marse, pu zot swazir kandida. Lerla, apre eleksyon zeneral, zot ti al fer enn eleksyon sinbolik e vreman “trike” onn-layn! Tu sa bann parti la, zot pena enn program ki devlope atraver enn piblikasyon regilye, enn program ki evidan atraver zot aksyon. Zis LPM li klerman kont britalite polisyer. Rezistans klerman kont Best Loser System, me so stratezi pu opoz selman lefet ki bizin met kominote lor Nomineyshenn Peyper, sa finn al met li dan tru dan lesans ki li posib aster pu ki BLS repran lesuf: Seki finn al arive se Rezistans finn kritik lefet ki leta pe servi ansyin resansman kominal (ki erezman pa finn fer depi 1972) pu sif pu nominasyon Best Loser, e sa finn al anzandre enn seri demand politik anfaver enn nuvo resansman kominal – enn lefe kontrer!
Nu espere sa analiz la ed lekter konpran tu sa parti la inpe pli byin.
[Lartik baze lor papye Ram Seegobin ek Rajni Lallah dan Seminar 2-zur ki LALIT ti fer kumansman mwa Fevriye, e lor deba apre papye la.]
(1) Vreman ena buku zurnalis ki pa tro konpran politik. Ena exsepsyon zurnalist ek komantater ki mem si nu suvan pa dakor avek zot pozisyon, zot omwin ena enn kiltir politik. Apart zot, ena enn “kor zurnalistik” ki pa paret mem konpran konsep politik debaz kuma “degos”, “sosyalis”, “popilis”, “fasizant”, “ladrwat”. Zot konpran ankor mwins lor konsep pli rar me itil, e parfwa neseser-mem, konsep kuma “Bonapartis”, “uvriyeris”, “Fabian”. E, zot totalman iletre kan li kestyon “politik deklas”. An zeneral, avek sa bann exsepsyon la, ena enn “kor zurnalis” ki pa mem konn tradisyon politik Moris. Par exanp, zot pa kone ki PMSD sorti dan Parti Mauricien, ki sorti dan “Ralliement Mauricien”, ki ti enn regrupman kominal, e ki finn, dan sa premye tan la, uvertman sutenir par proprieter tablisman. Kan PMSD ti fer miting, loto radyo ti pase dan Curepipe, kriye, “Lachez vos servants! Grand meeting du Parti Mauricien.” Zot pa kone ki Parti Travayis ti sorti sirtu dan enn muvman klas travayer irbin plis artizan mulin avan enn OPA par enn lalyans grup Advance-ek grup L’Express. E an zeneral, kor zurnalis aktyel pena enn kiltir politik “internasyonalist”, mem “internasyonal” dan sans ki zot pa truv neseser devlop zot prop analiz lor kestyon zeo-politik. Ena paret travay pu leta Israel – pibliye 2 intervyu par Leta, e reportaz lor bon-ev dan Israel – e sa, dan enn moman kot lextrem drwat opuvwar, e kot lepep Palestinyin pe aneantir par Leta Israel. E, dan sa nuvo “kor zurnalistik”, ena buku ki krwar zot deza “konn-tu”, e sa li enn problem akoz li anpes zot aprann seki zot pa kone. Kimanyer aprann kiksoz nuvo si u deza konn tu? Dan sa nuvo “kor zurnalis” ki existe zordi ena plizir ki ponp sa bann parti extra-parlmanter la.
