Rankont LALIT ar Chagosyin otur Remiz Foto istorik par Vel Kadarassen
23.01.2023
Ti ena enn rankont amikal ant enn delegasyon 8 manb LALIT ansam ar enn trantenn manb Grup Refizye Chagos kot zot syez dan Pwentosab, Samdi 21 Zanvye. A sa lokazyon la, LALIT ti formelman remet enn seri 10 tablo fotografik par fe Vel Kadarassen, fotograf L’Express, ki ti mark listwar Moris par kapte limaz kle dan sa listwar la. Ragini Kistnasamy ek Alain Ah Vee ti remet sa 10 pano la a Olivier Bancoult, Prezidan Grup Refizye Chagos. Seremoni la ti derule dan prezans enn tifi fotograf Vel Kadarassen, Asanda, ki finn anmemtan reprezant so mama, Madam Vev Kadarassen, ki sufran apre enn operasyon, e osi so ser, Pamela, fotograf li osi, ki ti res lakaz pu okip so mama. Seremoni ti enn moman tandres, kot ansam, nu finn re-get lepase, pu prepar nu pu lavenir.
Olivier Bancoult, dan so diskur, ti fer enn zoli listorik sa lyin telman for ant Chagosyin – seki la zordi e seki finn fini desede – ek manb LALIT, enn lyin ki dat depi preske 50 an asterla. Li ti osi donn enn apersi evennman inportan ki pe vini an 2023 dan sa lalit la, evennman ki li pu anonse an piblik prosennman.
Parmi sa 10 foto agrandi e monte sakenn lor enn bord, ena 2 moman kle dan listwar ki Vel Kadarassen finn reysi kapte lor so pelikil.
Premye moman kle: arive Nordvaer, sa navir ki amenn dernye grup Chagosyin ki ariv Moris an 1973, exakteman 50 an desela. Kan finn uver tablo pu gete, tu dimunn finn kumans rekonet dimunn – ena kuma zanfan – dan foto lor bato Nordvaer dan lepor. Trwa fam Chagosyin prezan dan reynion la ti lor sa mem vwayaz Nordvaer la, inklir Liseby Elysé. Tu dimunn ti emosyone. E, fotograf Vel Kadarassen finn kapte sa moman la. So tifi finn formelman tenir a espere ki enn zur sa 10 foto so papa pu truv zot plas dan enn “Mize Chagosyin”. Olivier Bancoult ek reprezantan LALIT finn dakor avek sa swe la.
Dezyem moman kle ki kapte dan foto: zur kan RIOT atak enn grup 150 fam ki ti pe manifeste pasifikman dan Lasose. Bi protestasyon la sete pu atir latansyon lor enn grev lafin 8 fam dan Zardin Konpayni, zis vizavi biro Okomisarya Britanik, anplenner. RIOT finn atake, bate, trene, e fer arestasyon 8 fam parmi manifestan, ferm zot Kazern. Sa manifestasyon sa zur la ti kilminasyon 3-4 an lalit pu fer tann lavwa Chagosyin. Fam Chagosyin ek fam Lalit de Klas (kuma LALIT ti apele avan li vinn enn parti) ti organiz sa manifestasyon la. Li ti trwazyem zur a-swiv, dan lari dan Port Louis. E, nu kapav dir la, sa zur la, ti reysi fer tu dimunn Moris, sirtu so elit ek so inntelijennsya, pran kont derasinnman Chagosyin.
Sa 8 fam ki ti ferme la, ti bizin pas divan lakur su Public Order Act. Nu ena zot laz depi dokiman Lakur sa lepok la. Dan so diskur, Lindsey Collen ti dir ki Ragini Kistnasamy, ti pli zenn (23 an), e li-mem, Lindsey, ti dezyem pli zenn (33 an), e li finn dir sa li inportan parski nu bizin rapel ki nu, fam dan LALIT, finn aprann ar nu le-ne, fam Chagosyin, dan sa lalit la. Lindsey ti nom sa 8 fam la, Charlesia Alexis (46), Marie Louise Armoogum (42), Lindsey Collen (33), Philine Frivole (40), Lilette Goyaram osi koni kuma Tatayah (40), Ragini Kistnasamy (23), Merline osi koni kuma Lanzie Lamb (34) ek Roselee Pakium (37).
Avan sa, ti deza ena gran lagrev lafin kot fam dan Lalit de Klas ti prezan e ti mem pas lannwit ansam, an 1978, kan ant ot, Lisette Talate, Charlesia Alexis ek Louise Latouche ti angrev. De madam ansint ti fer lagrev lafin. Ram Seegobin ti azir kuma medsin, e ti vizit zot sak aswar. Kisna, Rajni ek, Lindsey, ki ti prezan dan rankont Samdi la, ti parmi fam ki ti pe reste ar grevis lafin aswar. Sa an 1978!
Lindsey ti osi explike kimanyer Chagosyin ti dan buku nu lezot lalit, ansam. An Ut 1979, dan muvman lagrev zeneral ti ena Chagosyin ansam, kuma Fernand Mandarin ek lezot travayer lepor. Dan muvman lamas dimunn Septam 1980, la osi ti ena Chagosyin. Olivier, kuma li temwayne, ti enn manb Lekol Koperativ kan li dan Form I an 1978. Kisna ek Rajni ti parmi so profeser dan sa lasosyasyon. “Kan an 1982,” Lindsey ti dir, “mo ti kandida LALIT pu premye fwa (pu Minisipal), li dir, mo ti ena kuma kolistye, ant-ot, Agnes Moovima dan P.L pu Minisipal, enn mamzel Talate, enn Chagosyin.” Lindsey finn explike ki LALIT zame finn e zame pa pu vande ni devye depi lalit Chagosyin, e finn explike kifer. “Nu parti,” li dir, “li enn parti ‘lalit de klas’ ki vedir nu dibut ar klas travayer – Chagosyin ti travay dan Chagos pu proprieter konpayni – e pu klas oprime. LALIT li tultan kote dimunn ki derasine depi mama bul later. Dayer, avan Chagosyin derasine, tu dimunn ki vinn dan seki Repiblik Moris zordi, zot ti derasine. E dimunn ki ti res Lerop, zot osi, avan sa finn derasine depi later ki zot ti okipe, amizir later finn privatize. E nu, par natir nu parti, nu pa zame pu aret sutenir klas dimunn oprime. Sa diferans ar lezot parti politik.”
E dan tusala nu, dan LALIT, li finn explike finn tultan gard antet 3 lalit liye ansam:
- FERM BAZ DIEGO – Diego lakle, pu sit Lisette Talate. Akoz Diego ki ena tu sa sufrans la. E pu repar domaz, fode ferm sa surs tu sa sufrans, sa baz la.
- Re-inifye pei, setadir re-inifye ansam Chagos e leres Repiblik. Sa Nasyon Zini fini transe.
- Drwa lib sirkilasyon, drwa retur pu tu Chagosyin. E pandan tu sa la, reparasyon enn drwa!
Nu finn travay ansam ar Chagosyin an 1996-7, par exanp, pu met dibut Komite Rann nu Diego! Aurelie Talate, Rita Bancoult, ek lezot ansam ar nu. Olivier azute, ki apre sa ki kumans met premye ka dan Lond.
E an 2004, Lalit ek GRC ti ena enn delegasyon konzwin. Sa lepok la nu ti manke gayn enn flotila pu amenn nu Diego.
An 2006 ek 2010, LALIT ti fer Konferans internasyonal, kot finn gayn partisipasyon, tulde fwa, GRC. An 2010, Vel Kadarassen ti prezan an personn pu prezant so bann foto.
An 2012, Centre Nelson Mandela ansam ar MLF ek GRC ti fer enn omaz a lalit fam Chagosyin, kot nu tu ti fini an-larm, pe plore kan Rajni ti lor klavye, ek Joelle Hosseiny ti pe sante.
An 2019, dan Zardin Konpayni, ti ena omaz a LALIT Fam Chagosyin, LALIT, MLF, Cassam Uteem, Olivier Bancoult, tu ti pran laparol, e ti ena expozisyon foto Vel Kadarassen.
Zordi 2023, dan brans LALIT ena Chagosyin. Nu finn ansam dan Ledikasyon pu Travayer ar Chagosyin, e dan Muvman Liberasyon Fam ar Chagosyin. Parey kuma Olivier explike ki li ti dan Lekol Koperativ ansam.
Konklizyon
Sa rankont Samdi dernye la ti dus e li ti intim. Li finn vinn dan enn moman inportan dan lalit lor kestyon Chagos, inklir Diego Garcia.
