Spelchek Inifye pu Langaz Kreol finn Lanse Zordi kuma Kado Lane 2023
31.12.2022
Tu dimunn Moris, sirtu Kreolofonn, pe gayn enn kado lane fantastik: enn Spelchek pu langaz Kreol kan u pe ekrir lor portab ubyin travay lor kompyuter.
Ledikasyon pu Travayer finn apel li “Spelchek inifye: enn prototip”. Sa apelasyon la li rapel nu tit premye diksyoner LPT, ki ti enn imans travay alepok, kan li ti sorti kuma enn liv 240 paz Kreol-Angle, e li osi, li ti apel enn “prototip”. La, dan lepok dizital, ankor enn fwa, se LPT ki pe fer sa travay pyone, partaz li. Dan LALIT, nu salye sa linisyativ extraordiner LPT.
Kapav u pu rapel ki le 28 Oktob Ledikasyon pu Travayer ti fer enn apel, dan lapres e osi isi lor nu websayt ek Fb, pu volonter vinn delavan pu donn kudme teknik pu terminn travay lor enn Apps ki mars ansam ar program WORD pu chek speling kan pe ekrir an Kreol. E la, zordi, LPT finn anons LALIT ki li pe lans sa zuti la. (Li ankor enn “zuti”, dan sans u pu bizin swiv instriksyon lor kot pu lod li, e apre so dernye faz, LPT pu travay li pu li vinn enn veritab Apps ki u zis eplod, se tu.)
Seki zenyal ar sa Apps la, se lefet ki li aksepte speling Lortograf Armoni, setadir e ofisyel e LPT, tulde.
Enn mo ki pa deza dan spelchek, li pu suliyne an ruz, kumsidire li pe poz kestyon, “Eski sa enn “erer” eple?” Zuti la pu osi ena so prop propozisyon ki u kapav swazire pu ranplas erer la, kuma tu spelchek ena pu Angle, Franse, etc. Kan li suliyne an ruz, li kapav osi enn mankman dan diksyoner dan spelchek – kuma spelchek pu Angle onn-layn, li mank buku mo ki dan Oxford Dictionary ki ena 20 volume, e ki ti termine an 1989 pu premye fwa.
LPT finn dir nu ki li ule exprim apresyasyon pu travay ramas mo, ki finn fer sirtu pu Diksyoner Kreol-Angle LPT ki ti pibliye pu premye fwa an 1984, e finn sorti dan 4-5 riprinnt, e pu tu dimunn ki finn ekrir an Kreol lor sayt LALIT, ki LPT finn servi avek so permisyon. E sirtu, pu sa avan-dernye ferlong la, LPT atir latansyon lor travay teknik fer par BK ek RJ. Grasa enn travay kolektif, enn kontribisyon zenere bann individi, ala enn pli bon kado imazinab pu enn nuvo lane!
LPT, kuma enn lasosyasyon, ule fer tu dimunn kone ki zot pa finn depans enn su pu fer sa spelchek la. Li travay konpletman volonter. Pena okenn “larzan proze” sipa “finansman” par personn. Ni LPT pa pe rod grander, eloz, nominasyon. LPT pe rod promuvwar langaz Kreol par travay militan. Sa, li zis enn travay militan, parmi buku, ki neseser pu fer langaz Kreol rant dan Parlman, enn kote, e vinn medyom lanseynman, lot kote.
LPT finn anonse ki li pe re-fer apel a kudme pu dernye ferlong – mem si enn spelchek tultan res enn travay ki zame fini, afors langaz devlop nuvo mo. Tu dimunn ki anvi azir kuma “tester” lor enn baz volonter apartir asterla ziska zur Lindepandans 12 Mars, kapav kontakte LPT par emel (lptmail@intnet.mu). Lerla u pu gayn enn kopi sa “zuti” ki pe al ver vinn en Apps la, e pu kapav teste li ar lekritir an Kreol. Anmemtan, LPT so lekip teknik inn prepar enn gro koleksyon text pu servi pu testing ziska 12 Mars, e osi pu ranforsisman databeys mo an Kreol, ki tultan pe agrandi.
Pu donn enn lexanp kimanyer testing li ranforsi databeys mo an Kreol, LALIT ti invite par LPT pu fer premye “testing”. Samem LALIT konn tusala. Kan manb LPT pas REVI LALIT 149 (so versyon dizital) atraver nuvo spelchek inifye, spelchek finn haylayt enn 50-enn mo ki existe, ki belebyin servi, me ki pankor dan diksyoner dan sa 30-enn lartik dan Revi 149. Alor, LPT finn sezi lokazyon azut sa bann mo la, ubyin kuma nu abitye dir kan nu pe travay lor kompyuter, “ad” zot. “Ad” pa vedir mem zafer ki “azute”: li ule dir azute lor enn baz permanan dan enn databeys!
Anmemtan, LPT so spelchek finn tir enn 20-enn taypo ki LALIT pa ti’nn reysi truve a-tan dan nu prop prufriding ordiner. Alor, dan lavenir, sa spelchek la pu byin ed tu manb LALIT ki ekrir ubyin rediz lartik, e li pu osi permet LPT so spelchek vinn enn pli bon zuti, pli nu servi li, tir lay, inform LPT.
LPT finn osi dimann nerport ki volonter enn dezyem kudme: si u spesyalis dan nerport ki domenn, eski u kapav chek diksyoner LPT lor sayt LALIT, pu mo ki manke lor u size? Par exanp, si u travay lopital, kapav chek enn ku tu nuvo mo ki finn rant dan u sayt travay pandan pandemi Kovid? Ubyin, kote manze, ena buku nuvo mo, kuma “treter”. Lontan sa ti vedir enn dimunn ki sweyn dimunn, ubyin ki donn lor longanis! Zordi li ule dir enn dimunn ki prepar repa, livre, vande. Me, si li u prop domenn, u kapav definir li pli byin. Ala seki LPT finn dir, “E nu pe dimann kudme pli larz pu gayn innput depi dimunn ki ekrir an Kreol e dimunn ki prufrid an Kreol, pu zot sigzer mo ki pa dan databeys la. Apre usi, kuma lezot spelcheker dan lezot langaz, sak itilizater pu kapav kontinye agrandi e amelyor so databeys mo, amezir vokabiler anrisi e speling evolye dan lizaz.”
Si u kontakte LPT pu donn kudme pu teste nuvo spelchek, u pu gayn kopi sa “zuti” ki anvwad vinn Apps la (pli bon kado ki sa, gate!) plis u pu resevwar enn explikasyon kimanyer servi sa Apps la pu fer sa testing la.
Lerla, zur lindepandans, nu pu kapav anmezir lans Apps la, limem.
