“Kan Mo ti enn Zarbutan” par Lindsey Collen
26.12.2022
Kan poet ek aktivist langaz Kreol Michel Ducasse, lor nom organizater “Koktel Fonnker”, ti invit mwa pu partisip dan zot sware poezi Lareynion-Repiblik Moris antan ki “zarbutan”, mo ti byin intrige par metafor la: ondire mo pu responsab, ansam ar enn-de lezot ekrivin avek lexperyans, tini sakenn enn brans enn pye zenn ki so prodiksyon fri tro gran pu so prop brans tini, li tusel. Mo konn sa mo “zarbutan” byin – tu dimunn ki plant pye fri servi li dan enn fason kuran. Sak fwa debrans enn gran pye, dayer, kan truv enn bon furs, vit-vit dimunn servi sab pu tay enn zarbutan, garde – pu met anba enn brans enn lot pye ki enn zur dan lavenir pu ena tro buku fri. Me, mo pa ti kone kot mo la inn sorti pu vinn la. Mo ti krwar li sorti “zarb”, e klerman sa mo “zarb” an Kreol finn ena enn rol ladan. Plitar Ram Seegobin inn al fuye dan enn vye diksyoner Franse. E, anfet, li paret ki mo la sorti ase direkteman depi enn lexpresyon arsitektir an Franse, “arc-boutant”, kot 2 ubyin plis lamwatye-lark servi pu ranforsi enn miray depi andeor, ubyin tini enn lot striktir kuma, par exanp, enn latur, pu apiy li, ranforsi li. Kuma nu kone, dan Kreol buku mo ena plizir surs, kuma “zarb” klerman ena enn rol dan ranforsi mo “zarbutan” mem, ranforsi so surs prinsipal. Kapav ena lot mo an Malgas, enn lot lang Afrikin swa Indyin, ki kone.
Antuka, mo ti interese ar invitasyon Michel Ducasse.
Alor, mo finn chek enn-de zafer ar Michel Ducasse ki finn explike ki “Vilaz Metis”, dan lekel li ete, ansam ar Zakaria Mall ki dan lasosyasyon “Komkile” depi Lareynion, ti pe organiz evennman la Moris pu premye fwa. Avan sa, ti fer li zis dan Lareynion. Mo finn pran enpe gaydenns depi mo bann koleg dan Lalit. Lerla mo finn aksepte. Me, san kone vreman kimanyer li pu ete, mem ki exakteman li pu ete. E sirtu mo pa ti kone kimanyer li ete pu vinn enn zarbutan. Me, mo pa ti regrete!
Anfet, li ti enn sware poezi, enn spektab poetiko-mizikal extra-ordiner, kot 18 zenn artis Renyone ek Morisyen, inklir Rodrige, zom ek fam, ti lor lasenn dan Arts Centre Caudan Waterfront. E zot tu, tu sa artis la, san exsepsyon, ti siblim. Zot travay ti anmemtan matchur kote emosyonel, anmemtan matchur kote teknik. Ti ena enn reynj size ase gran, e zot ti profon dan zot parol. Zot kreativite vreman ti “exedan”, osi byin ki exelan. Alor, nu, bann zarbutan – ti ena Dev Virahsawmy, ki sware la ti dedye a li pu enn lavi kreativite poetik ek literer si ris, ti ena Daniella Bastien, ti ena Sedley Assonne, ti ena Alain Fanchon ek ti ena mwa, plis ti ena delegasyon ekrivin ek militan langaz Kreol depi Lareynion – nu tu ti truve ki fri zot travay ti siperb. Lafin sware la, nu zarbutan, nu ti espes “vote” lor enn ti-program pu enn sel artis kote fam ek enn sel artis kote zom, parmi bann lor lestrad, ki finn tus nu leker plis pandan sa veritab “Koktel Fonnker” la. Li pa ti fasil swazire. Melanie Peres ek Stelio Pierre Louis ti resorti. E sa pa finn diminye lezot. Vreman li ti enn sware inubliyab.
Anplis poezi, sakenn ti akonpayne par enn instriman – tabla siblim ti inifye le-tu – ravann, maravann, lagitar, e lezot instriman ki zame mo pa finn truve avan – osi byin ki par enn artis vizyel ki finn desinn-desine, penn-pintire anmemtan ki dimunn pe fer spektak, pu kree enn lekran vizyel an-sanzman perpetyel par deryer artis ki pe perform lor lestrad.
Kote teknik, Caudan Arts Centre, ki Ashish Beesoondial ek enn lekip teknik devwe, perfeksyonist, finn permet tusala mars osi byin.
Lafin, Cassam Uteem, ansyin Prezidan Repiblik, ti fer enn diskur apresyasyon – tuzur presi e tuzur saz – e li ti prezant Melanie Peres so trofe, e mwa, mo ti azut enn-de mo lor ot nivo travay tu artis, e ti ena rol pu prezant, kote maskilin, Stelio Pierre Louis so trofe.
Enn Isyu ki Depas sa Sware la
Kote “piblik”, ena enn problem – mondyal dayer, dan sa lepok reyn neo-liberal – setadir, problem pri biye admisyon konpare ar larzan ki fami ena pu depanse. Lantre ti Rs500. Parey kuma “deba piblik”, li nepli tutafe “piblik” dan sa formil kot sakenn bizin pey enn biye pu manz enn dine dan enn gran lotel (ki valer enn zurne travay pu enn-tyer travayer), sa sware poezi pa ti tutafe “piblik”. Sa pa vedir pa bizin fer ni deba (ki kut enn fortinn pu al ekute) ni poezi (ki kut plis larzan ki laplipar dimunn kapav aford), me li vedir ki nu bizin osi, anmemtan, organiz deba e kree spektak poezi an-piblik ki gratis. Alor, mo ankuraz tu artis pu fer tulde. Rajni Lallah finn reysi fer enn konser piano dizital pandan enn ertan dis minit le 20 Desam anba Lagar Kirpip, par exanp. Sa pa vedir li pa kapav zwe enn lot plas kot ena biye pu rantre. Me, li vo lapenn nu rapel sa konsep “piblik”, li finn sufer buku atak dan dernye 50 an pandan sa ofansiv kriyel kapital finansye, ki finn mem kree “gated communities”, “morl prive”, e kot batiman kinkayri finn pli devlope dan tu kartye nu pei ki batiman vilej horl ubyin sant minisipal! Seki inportan osi, se pu rapel lexistans sa gran mazorite dimunn ki viv ar enn reveni modest. Kan CEB ogmant tarif pu elektrisite pu rezidans, mo al dekuver ki 85% dimunn Moris itiliz mwins elektrisite ki nu dan nu lakaz. Mo tom dan enn ti-minorite ki viv dan lix kote kuran. Suvan sa lot 85% dimunn “invizib” pu medya, pu sosyete an zeneral, mem pu intelektyel ki ti oredi konn sa kalite zafer la pli byin. Tusala pu dir, si nu ule ogmant demokrasi, nu bizin asire ki tu dimunn lib pu partisipe dan kreasyon e lexperyans lar ot-nivo, osi byin ki dan deba ot-nivo. Anu sey kontiyn fer sa anmemtan!
Lindsey Collen
