Zwe lamizik dan enn lagar bis: enn lexperyans absoliman inspiran
22.12.2022
Mardi 20 Desam, mo ti viv enn parmi bann pli zoli lexperyans zwe pyano ki mo finn deza gayne dan mo lavi. Pandan enerdtan-dis minit mo finn zwe. Mo ti zwe pyano dizital dan lagar Kirpip kot ena bis Lesid e mo ti fer fas dimunn ki pe asize lor ban dan kumansman lagar. Kote gos ti ena timarsan aktivman pe vann zafer bomarse. Ek akote zot ena ena ti bazar kot bann dalpuri, roti, linz. Kote drwat ti ena marsan ki vann gato, bwason gazez. E kom dabitid, lagar ti ranpli avek dimunn ki pe ale u vini ant Kirpip ek Lesid, pe dibute atann kikenn, pe flann-flane pran ler dan ler manze: travayer depi tu kalite sekter, pansyoner, etidyan an-konze, dimunn ki pe fer kit demars, uswa pe fer shoping lane.
Mo ti santi mwa anvlope dan duser lor veritab kiltir Moris kan mo pe zwe. Li ti extraordinerman inspiran pu tann tu sa kiltir-la mem kan mo pe ferm lizye e zwe. Osi byin ki dan bann moman kan mo pe get e ekut lepasan kan mo pe zwe.
Mo abitye frekant lagar Lesid. Depi li ekziste mo partaz trak LALIT laba ansam ek lezot kamarad. Nu ti pe vann lagazet LALIT dan lagar kan li ti sorti enn fwa par semenn. Mo ti fek dan lagar pe mars-marse, zwenn dimunn ki pe anvi aste Revi LALIT. Me mo pa ti imazinn li kuma enn plas osi inspiran pu zwe antan ki mizisyin.
Linfliyans kolonizasyon v.s laliberte
Kimanyer finn arive ki mo zwe anba lagar Ian Palach Sid midi a 1.10pm enn le 20 Desam 2022? Li pu inisye enn zurne selebrasyon “fer lamizik” zur kot ena pli buku lerdtan lizur dan lane, soley leve pli boner e kuse 7pm – savedir Solstis Lete pu Lemisfer Sid. Li an-reaksyon a sa zur ki Leta Moris finn “dekret” “Fet Lamizik” le 21 Zin, enn zur ki tom anplin liver, zur kot soley tonbe pli boner e sirtu dan Kirpip, zur ki abitye ena lapli ek freser. Kifer zot finn dekret li zurne lamizik sa zur la? Se anparti akoz zot finn truv lide-la interestan (e pu interesan, li interesan). Me anmemtan zot finn fer li dan enn fason kolonyal kot zot zis swiv Lerop ek US san pran an-kont kiltir, klima, zeografi fizik ek sosyal Moris, e san fer deba demokratik lor sa linisyativ la. Alor “Zurne Lamizik” isi finn ne par “dekre”.
Minis Lar ek Kiltir Franse Jack Lang ti dekret le 21 Zin “Fet Lamizik” u plito fet “Fer Lamizik” an 1982 pu Lafrans. Enn zoli lide. Savedir li finn devlope pu vinn zurne kot tu dimunn ki zwe linstriman pran linstriman al deor dan tu lespas piblik – lor flan larivyer, dan park, lor sime. Minisipalite ek lezot eli donn kudme pu sa arive. Zot liber enn ta infrastriktir pu akey mizisyin. E dimunn ki kontan lamizik marse partu-partu, ekut diferan grup, diferan letal.
Anplis ki selebrasyon lamizik kom tel, li enn zurne “liberte mizikal” osi. U zwe seki u anvi. U sant saki u kontan. E dimunn osi lib pu ekut seki li anvi, buze kan li anvi vizit dimunn ki pe zwe enn lot stil. E sa liberte la li negosye ant diferan grup pu ki enn pa deranz lot-la so lamizik. Alor anmemtan ki li enn selebrasyon lamizik, li osi enn selebrasyon laliberte – e tu sa kreativite ki vinn avek laliberte.
Byin zoli ki sa finn devlope dan plizyer lavil Lerop. Me fale rapel realite. Pu Lemisfer Nor, setadir dan Lerop ek US, le 21 Zin permet kondisyon ideal pu dimunn mars-marse deor anplin lete. Ziska 11pm ena soley. Me dan lemisfer sid kot nu sitye zeografikman, le 21 Zin samem zurne pli kurt, pli fre, e byin suvan plis letan lapli-divan fre.
Erezman Fet Lamizik 21 Zin, li pa enn zurne ofisyel, dekrete par kit birokrasi internasyonal kuma Nasyon Zini. Savedir dan Lemisfer Sid, tu pei kapav deside ki zur zot anvi selebre fet laliberte “fer lamizik”. E sa li pu depann kiltir sak rezyon lemond, sak pei u mem sak rezyon lokal. E li osi depann lor linisyativ, mobilizasyon ek aksyon mizisyin ek melomann. Akumanse par enn rezyon lokal.
Lorganizasyon dimann kreativite
Ala rezon kifer mo finn swazir pu zwe kumsa dan lagar le 20 Desam. Kapav amezir ena deba lor sa kestyon-la, al desid enn lot dat ki pli propis, ki kone. Me pu lemoman, li enn dat ki expoz lespri kolonyal Leta Morisyin, avek guvernman apre guvernman ki kontinye proklam enn dat inapropriye pu fer fet “fer lamizik”, li deza provok refleksyon, e esperon, aksyon.
Me pu aster, seki mo kapav dir, se ki li tutafe posib pu enn mizisyin organiz so prop zwe avek inpe kudme. Me an-term organizasyonel, bizin konn mazinn li. Enn mizisyin pa kapav debarke ek atann ki Minisipalite pu organiz kuran ek so plasman par mazik. Li bizin etidye plas kot so lamizik pu ne…. Mwa mo finn amenn mo linstriman, mo baful, mo bann jack, mo extanyon kuran ki longer ki mo finn estime pu ki pas kab lao pu lepasan pa may ar kab, tonbe (ki mo finn gayn prete avek kikenn ki servi kab-la lor sayt konstriksyon). Mo finn al fer “sayt vizit” 2-3 zur pu konpran lagar-la e mazinn plasman, kuran, ki lekipman mo pu bizin.
Mo finn negosye avek marsan pu gayn eskabo prete pu ki kapav fil kuran lao lor bim pu pa deranz lepasan ki zot finn fer avek buku zenerozite. Mo finn negosye avek timarsan pu mo pa deranz zot aktivite, e zot finn akey mwa lor zot “sayt travay”, mwa enn “etranze” ki pe vinn la zis pu enerdtan. Zot finn donn mwa buku kudme anterm plasman.
E mo finn amenn tu seki bizin pu ki dimunn tann lamizik san ki zot asome par enn ta desibel. Manb LALIT Gary finn donn mwa buku kudme sarye par kilo materyel, transport li, e fer sa instalasyon-la dan enn fason ki marse. Li finn osi fer layv striyming anplas.
Vedir ena buku travay imazinasyon pu enn mizisyin mazinn kimanyer integre dan kiltir etabli travayer finn definir dan sa plas fizik-la, negosye avek minisipalite, e negosye pu ki lapolis res lwin. Alor bizin enn konpreansyon rol leta. Me sirtu, pu kapav fer sa, sirtu bizin enn rekonesans ek enn respe kiltir ekzistan. Parski pu ki sa sesyon layv-la marse, li finn sirtu enn koperasyon ant tu dimunn ki itilizater lagar Lesid dan Kirpip.
Leta-la osi, li zame res parey, dan mem form. Balans defors finn byin sanze lor letan.
Bann zafer ki mo pe aprann
Ena premyerman but leta reprezante par Konsey Minisipal eli enn kote ek birokrasi Minisipal lot kote. Konsey Minisipal li enn striktir ki pe deplizanpli retresi dan kad demokrasi burzwa dan sa lepok e kontext kot kapitalis finansye internasyonal finn vinn dominan. Ki explik kimanyer zordi, ena enn Konsey Minisipal eli, me li pena mwayin. Tax Minisipal finn aboli dan bidze. Minisipalite finn perdi kontrol lor administrasyon sa lespas piblik kot lagar Metro Express ete. Vedir li buku plis alamersi guvernman santral. Li nepli ena mwayin pu finans linisyativ dan landrwa apart dan kad seki guvernman santral “donn” li. Me anmemtan, li enn instans ki eli dan kad demokrasi burzwa. Mem si sa demokrasi deplizanpli limite. Konsey ankor kapav desid pu eberz e sutenir enn linisyativ dimunn dan landrwa pu fer enn fet selebrasyon lamizik. E pu sa posibilite-la vinn vree, li pu depann lor linisyativ ek mobilizasyon kolektif mizisyin ek melomann.
Pu mo zwe dan lagar pu enerdtan le 20 Desam, mo finn negosye avek Minisipalite Kirpip pu gayn lotorizasyon pu zwe sa zur-la. Bizin dir zot finn byin kopere. Zot finn donn mwa lotorizasyon pu zwe, e osi aksepte pu zot sef elektrisyin fer mwa gayn kuran dan lagar. Me zot finn dir mwa mo pu bizin inform lapolis. Ofet kan mo finn chek Public Gathering Act, inkrwayab me vre, enn aktivite kumsa, mem si li pa komersyel, li klase kom “public gathering”. Vedir bizin inform lapolis.
Alor mo finn bizin pik stasyon lapolis Kirpip ek donn enn lanket kumkwa mo pe zwe pyano dan lagar Ian Palach, me mo pa pe dimann ki lapolis prezan. Mo finn dir ki mo pe zwe pu lepasan e pa pe atann enn gran laful, e ki mo pu respekte lalwa anterm seki apel “polisyon sonor” e na pa blok pasaz pu lepasan.
Mo profite pu dimann exkiz tu dimunn ki ti pu kontan inn vini me ki pa finn kone ki mo pe zwe laba. Mo pa finn kapav fer lanons piblik pu ki pena enn rasanbleman ki zenn aktivite normal lagar.
Tusala pu explik kimanyer alafin, pa finn ena enn ta polisye. Sa ti pu sanz latmosfer, zenn timarsan, zenn piblik, e zenn mwa osi.
Seki antrav laliberte vinn pli vizib
Kan mo finn kit lagar e mars-marse dan Kirpip, mo finn remark tu bann obstak fizik ki anpes dimunn rasanble dan enn fason surnwa: but-but metalik dan rebor beton kot dimunn ti abitye asize kot zardin zanfan pu dekuraz zot asize laba, lasenn avek kadna pu anpes loto ek vann ilegal stasyone (me osi par extansyon, sa diminye lespas pyeton), sa but “Lakepoint” ki finn vinn enn landrwa mor – mem komersyalman li pa finn marse. Sa betonaz-la li enn batiman ki finn kuver lamar natirel ki ti ena dan Kirpip. Pa etonan ki dimunn anzeneral pa tro kontan al laba.
Tusala pu dir ki li finn enn lexperyans anrisisan anterm konesans e inspiran anterm artistik. Mo espere tu dimunn ki zwe enn linstriman ubyin melomann ubyin ki kontan laliberte pu travay ver batir enn fet “fer lamizik an liberte” lane prosenn. Si u interese, pa ezite pu pran kontak avek nu.
Rajni Lallah
