SITYASYON POLITIK BIZAR E DANZERE
05.12.2022
Nu pe ofer lekter nu websayt ek Facebook enn apersi nu editoryal dan dernye Revi Lalit. Dan Revi LALIT nimero 149 nu ena plizir editoryal. Nu pu eplod zot enn par enn.
Exsepsyonelman, nu editoryal dan REVI LALIT, li an 5 lartik diferan. Kifer? Dan sa introdiksyon la nu pu explike.
Editoryal I
Rezim MSM, li enn rezim ki pe fye deplizanpli lor represyon, e anmemtan li pena enn plan ekonomik zeneral ki pu kree anplwa pu dimunn Moris e asir lavenir nu pei. Alor, nu bizin gete lor ki pwin Lopozisyon ti oredi pe opoz sa rezim MSM opuvwar la. Sa, li premye lartik dan nu editoryal: 10 pwin lor lekel Lopozisyon ti kapav e ti devet opoz rezim MSM.
Editoryal 2
Me, ki nu finn truve? Nu truv zafer farfeli kuma gran, gran parti lopozisyon kas lalyans, re-ranz lalyans depandan lor azisman inprevizib individi kuma Bruneau Laurette – so miting Plas Dike finn separ Travayis depi MMM ek PMSD, so arestasyon finn re-kol zot ansam. Enn individi ki fer lagrev lafin pu bes pri lesans gayn kad sinnyor tule trwa parti dan lamars sutyin, mem si dan zot parti ena lager tu kalite. Tusa dezord dan Lopozisyon Parlmanter ek Extra-Parlmanter amenn nu lor dezyem lartik dan nu editoryal: Trwa pwin lor Lekel pa Itil Opoz rezim MSM.
Editoryal 3
Ki program ki Travayis finn evoke pandan so mobilizasyon Mohit Horl? La, trwazyem lartik dan nu editoryal la. Nu kritik konteni pwin programatik ki emerze dan diskur Navin Ramgoolam, lider Travayis sa zur la.
Editoryal 4
Ansam ar Travayis dan Mohit Horl ti ena prezan, e li etonan, Rezistans ek Alternativ. Pa zis sa, me zot finn mandye enn invitasyon pu zot prezan. Kifer Ashok Subron telman kwinse politikman ki li pe bizin rod atas li ar Travayis kumsa? Sirtu kan fek-la Rezistans ti pe sarye pankart BZTD (b... zot tu deor!) Repons a sa kestyon la, li form baz katriem lartik dan nu editoryal.
Editoryal 5
E sinkyem lartik, li explike kimanyer Repiblik Moris finn vinn inportan dan nuvo sityasyon zeo-politik mondyal ki pe dekante aktyelman, e kimanyer sa vedir nu bizin vizilan lor azisman O-komisarya Britanik ek Lanbasad Amerikin dan sa moman inportan pu Chagos inklir Diego Garica. E nu bizin osi anmemtan vizilan lor azisman de lezot O-komisarya Lind ek Lanbasad Lafrans, kan zot pe oblize adapte ar nuvo lalyans militer USA-Lind, e afeblisman Lerop, kot USA pe fer pei kuma Lafrans kurbe divan li, pey lepo kase pu lager Larisi kont Ikrenn.
Editoryal I
Dis Pwin lor Lekel Lopozisyon ti Kapav Opoz Guvernman Jugnauth
Dabor, lor ki kalite pwin Lopozisyon ti kapav opoz rezim MSM ek Pravind Jugnauth dan enn fason rasyonel?
Nu kumanse par gete ki klas ki donn rezim aktyel so lasiz politik.
Li enn Guvernman ki reprezant sirtu sa bann kapitalist ki sutenir li politikman. Sa so vre baz: kapitalist ek kontrakter mwayin-grander ki pre ar rezim.
U kapav truv sa kuma “koripsyon”, me li pli presi pu truv realite an-term klas sosyal ki rezim reprezante.
Li pa enn guvernman ki rul pei la dan lintere klas travayer. Non. Pa ditu. E zame li pa finn reprezant lintere klas travayer. Pu MSM, okontrer, proletarya pa existe: li prefer diviz li an “dimunn mizer ki merit led”, enn kote, ek dimunn ki kontrole e divize an diferan sekter par lider sindikal, lot kote.
Me, baz sosyal MSM li pli larz ki sa tigit kapitalist pu ki li evre. E nu bizin rekonet sa, sinon nu pa pu konpran naryin. Li enn rezim ki, malgre presyon byin for depi burzwazi dan so totalite, li finn mintenir tu kalite mezir ki favoriz klas travayer, sirtu antan ki elekter: Ena pansyon iniversel ki li finn, e pu, ogmante, e ki sibvansyonn bann fami mizer an antye. Ena saler minimem ki enn gran, gran led pu sa seksyon klas travayer ki invizib e ki ti pe tus telman tigit ki zot ti pe etufe. Ena kontinyasyon “cross-subsidy” anfaver dimunn ki pli mizer dan sosyete: MSM taxe seki rul loto, pu ki kapav gard pri ba pu diri, lafarinn, delwil kwi-manze e gaz kwi-manze. Li finn pibliye Award pu enn 40-enn sekter travay an 2019, kot nuvo Remuneration Order aplike. Li finn mintenir ledikasyon gratis ek swin lasante gratis – de servis vital pu plis ki 80% popilasyon. Ena zis enn elit ki krwar li tro bon pu sa servis iniversel la. Guvernman dirize par MSM finn osi konstrir enn servis metro ki permet par milye dimunn vwayaz vit, avek mwins polisyon e mwins tapaz ant 5 lavil, e lor la, fini azut enn but otur Ebenn ek Redwi. Tusala finn ed MSM pu brikol enn ase gran “blok istorik” otur so bann seksyon favori dan burzwazi – kontrakter tu zar.
Alor Jugnauth krwar sa kapav petet gard li opuvwar pu ankor enn-de manda. E, si pena enn veritab chalennj lor bann pwin politik, li pu malerezman riske ena rezon.
Alor, li inpe bet, politikman parlan, pu pretann ki zis de-trwa “chatwa” – enn term ki suvan servi avek enn doz kominalism ladan – ki sutenir guvernman akoz zot koronpi swa kominalist. (Anpasan, nu remarke ki mo Bhojpuri inporte an Kreol par elit irbin zot pli suvan bann mo negatif. “Chatwa” pa enn exepsyon.) Seki vre se ena enn larz lamas dimunn ki sutenir sa guvernman MSM la pu rezon deklas, lor baz pwin dan platform MSM; zot benefisye pansyon iniversel, saler minimal, enn servis ledikasyon ek lasante ase bon, bis ek metro gratis pu pansyoner ek edityan, dan enn lepok kot lanvironnman ekonomik ek politik, angro, li ase ostil, otreman, pu klas travayer. Klas travayer napa truv meyer, anterm program, parmi lopozisyon meynstriym – parti dan Parlman ek andeor – alor zot lev zepol, donn sutyin plito pasif MSM. Faute de mieux. Se sa larealite.
Sa introdiksyon explike ki ena enn mond-de-diferans ant LALIT, ki reprezant lintere klas travayer, ek MSM, mem si MSM rekonet e ofer sertin lavantaz pu klas travayer, li reprezant lintere klas kapitalis an zeneral – e li reysi fer li atraver konstrir so lafors dabor inikman lor sa seksyon ki li “favorize” dan klas kapitalist. Alor, nu opoz MSM pu rezon baze, anfindkont, lor klas.
Ala, 10 rezon pu lekel Lopozisyon ti kapav e ti bizin opoz guvernman MSM:
1. MSM: Li Pena Plan pu Prodiksyon, Kreasyon Anplwa, Suvrennte Alimanter ni Egalite Sosyal
MSM pena okenn plan politik zeneral pu stimil lindistri prodiktif, ni pu kree travay pu dimunn, ni pu asir suvrennte alimanter, ni okenn plan pu egalite sosyal ant tu imin. Nu dan LALIT finn amenn enn long kanpayn politik ki ratis larz anfaver kreasyon anplwa atraver sekirite alimanter, e kont inegalite deklas. Nu bi se, alalong, pu fini ar sosyete divize an klas. Nu bi se, alalong, pu fini ar enn tipti klas ki ena monopol lor kontrol lor tu gran siperfisi later, e lor tu gran akimilasyon kapital depi travay ki ti fer par bann zenerasyon avan.
2. MSM: Pena Plan pu Obliz Gran Proprieter Teryin pu Prodir Manze e fer Prosesing
MSM, plito ki obliz tablisman diversifye depi kann dan prodiksyon alimanter e prezervasyon manze, li finn donn sibsid a patron tablisman pu li morsel, vann so later ar milyarder depi deor, an-esanz-mem pu drwa rezidans ek drwa sitwayennte. Li grav, e li danzere.
LALIT, par kont, finn amenn kanpayn pandan dezane kont tu sa vila delix la e kont tu sa terin golf, morl e lezot katastrof ekonomik fitir. Later, kuma tu resurs natirel, osi byin ki kapital akimile depi travay lepase, li enn dibyin “sosyal” ki bizin su kontrol demokratik, pa su kontrol klas kapitalist. Sa nu bi. Li lekontrer bi MSM.
3. MSM: Pena Plan pu Aprofondi Demokrasi atraver Introdir Drwa Revokasyon a tu nivo
MSM, kan li ti propoz so reform elektoral pu tir best luzer e ki pa ti gayn mazorite ¾, li pa ti futi vinn delavan avek enn propozisyon ki aprofondi demokrasi anmemtan. LALIT dan nu program fer lekontrer, e li sinp: nu propoze ki ogmant grander e puvwar Lasanble Nasyonal, ki enn instans eli par lepep, e diminye puvwar Premye Minis ek so Kabine e raptis grander Lexekitif. E drwa revok depite, inklir Minis, kuma LALIT propoze, ti kapav rezud problem kuma Minis Sawmynaden, ki finn anburbe dan enn seri diferan problem politikman grav: Constituency Clerk fantom, trikmardaz lor tennder e mem kit lyin ar kover-ep krim kont so ansyin azan politik Kistnen, ki paret ti andete e ti pe posibleman fer santaz kont bann MSM. Si depite Sawmynaden ti kone kapav deklans prosesis revokasyon, kapav li ti pu step-dawn pa zis kuma Minis me osi kuma Depite.
LALIT osi dir ki Parlman bizin ratifye Kabine ki Premye Minis propoze atraver enn vot dan Parlman, e sa, asontur, pu permet revokasyon Minis par enn mazorite dan Parlman.
4. MSM: Li pe Konstaman Ogmant Puvwar Lexekitif, sirtu Premye Minis, vizavi Lasanble Eli
MSM finn konstaman aras puvwar depi Lasanble Nasyonal e permet Minis, sirtu Premye Minis, akapar plis puvwar. Lexanp flagran se Immigration Act 2022. E LALIT pe chalennj sa lalwa la dan Lakur Siprem asterla-mem. MSM finn osi aras puvwar depi striktir Lokel Governmennt ki eli, met li dan lame NDU, ki tom su PMO. MSM finn gat Kestyon Parlmanter par swa pena li, swa pa reponn zame, swa Spiyker napa futi fer so travay. Rol enn Spiyker se pu protez Lasanble Nasyonal kont puvwar Lexekitif, tandi ki MSM truv li lekontrer: pu defann Premye Minis depi Depite eli ki ena drwa poz kestyon. LALIT, par kont, nu propoz Komite Parlmanter pu chek tu gran nominasyon pu anpes koripsyon ek favoritism. Nu osi propoze ki Lexekitif pibliye nom ek kalifikasyon tu aplikan ek nomini pu tu plas travay, gran ek tipti, dan Guvernman ubyin para-etatik. Kumsa ki demokrasi gayn asandans lor otokrasi osi byin ki lor sinp koripsyon, ki kul depi otokrasi.
5. MSM: So Tandans Zeneral li Ver Represyon kuma Sel Solisyon
MSM ena enn tandans zeneral ver rekur a represyon pu tu problem sosyal. Sa, nu bizin rekonet, mem si dan sa dernye enn mwa, MSM finn potansyelman dekriminaliz tu itilizater ladrog par met dibut enn Panel Administratif pu ranplas enn ka o-kriminel. MSM finn anmemtan met dibut enn sistem kot kapav servi kanabis medikal dan lopital pu premye fwa. Alor, nu bizin konsed ki sa 2 mezir la al ver mwins represyon. Nu bizin rekonet sa, anmemtan ki nu denons tandans zeneral ver plis represyon.
Anu get enn-de diferan lexanp sa represyon agrandisan la.
Ena ICTA, kot enn seksyon finn mem kareman kase par Privy Council apre ki sindikalist Vinod Seegum ti chalennj so konviksyon lor sarz “anuy” kikenn lor innternet an 2021.
Ena kreasyon sa Special Striking Team ki azir kuma enn lebra militer ki spesyaliz dan arestasyon, sanki li kone ki pe arive dan lanket. Kumsa nu pe remarke ki MCIT pa kone kifer ubyin kimanyer kikenn sibir arestasyon, e SST pa kone ki pe derule dan lanket: sa rann zot travay byin opak. Li danzere. SST, anplis, finn itilize dan enn fason ki paret politik: SST finn fer lafuy kot belmer enn avoka Avengers Akil Bissessur, e finn aret avoka la ek so partner, gard zot ferme plizir zur. SST finn lerla al fer lafuy kot belmer enn lot avoka Avengers, Sanjeev Teeluckdharry, ex-Depyuti Spiyker MSM, ki pa ti gayn tiket dernye eleksyon. Lerla SST finn al fer lafuy e arestasyon Bruno Laurette, ex-azan MSM 2014-2020 ki ti re-inkarne kuma enn popilist dedrwat; zot ti truv 40 kilo “hashish” dan so box loto, mem si ziska ler FSL pankor donn so rapor, ni nu pa kone kot ladrog la ti sorti. Dan sa trwa ka la, pa ti ena warant depi zidisyer, me zis depi ofisye lapolis. E seki grav osi ladan, linformasyon lor lekel finn prosed ver sa 3 lafuy la pa kler ditu. Lapolis, anplis, pa pe fer pwin-depres formel dan ka high-profile, me pe kit san-lib pu enn-de ofisye individyel infiltre zot “laliyn” dan lapres atraver zurnalist individyel, lor enn baz donan-donan, linformasyon kont difizyon.
Ena osi Immigration Act ki kuma enn gro multon fer ar diplon lor mazorite fami Moris, kot enn manb lafami finn marye ar kikenn ki pa ti ne isi.
Tusala MSM responsab. Li byin danzere.
6. MSM: Ranvwa Eternel Introdiksyon Kreol dan Lasanble e kuma Medyom dan Lekol
MSM pe kontiyn ar so bann ranvwa eternel lor kestyon servi Kreol kuma medyom dan Lasanble Nasyonal osi byin ki dan lekol. MSM nepli ena okenn pretex, apar blokaz birokratik asterla. Me, sa pe kontiyne permet enn pratik kolonyal persiste, kot langaz lamas dimunn interdi dan instans demokratik siprem, enn kote, e dan prosesis zanfan pe aprann, lot kote.
7. MSM: Inkapasite De-Kominaliz Eleksyon Zeneral par Ranplas Best Loser System
MSM kontiyne montre so inkapasite pu de-kominaliz eleksyon zeneral; li pa futi vinn avek enn propozisyon ki gayn ¾ e ki pu tir Best Loser System. Anmemtan, MSM pe deplizanpli depann, pu so propagann, lor deklarasyon ki li fer dan bann rasanbleman kominalo-relizye.
8. MSM: Lor Rebor Literalman “vann” Chagos inklir Diego Garcia
MSM, apre enn seri aksyon internasyonal inportan pu reklam suvrennte lor Chagos, inklir Diego Garcia, lor rebor enn trayzon istorik anonse: li pe rod gayn enn lamone par lwe Chagos ar UK-USA pu zot baz militer danzere. Sa, si li arive, e li paret pe negosye asterla-mem, pu premye fwa ki enn Guvernman indepandan pu anfet “vann Diego”. E li pu guvernman Pravind Jugnauth ki fer li.
Dayer, dan enn rezis pli larz, rezim Jugnauth finn adopte enn politik pli pro-Loksidan e mwin “non-aliyne” ki bann rezim avan. An zeneral, Jugnauth swiv USA ek nuvo alye militer USA, setadir Lind, avegleman. Sa nuvo raprosman militer USA ek Lind, li reprezant enn danze pu lape dan Losean Indyin..
9. MSM: Pena Plan pu Desantraliz Puvwar ver Konsey Minisipal ek Konsey Vilaz Eli
MSM finn kontiyn enn prosesis pu santraliz puvwar anplas desantraliz li. Minisipalite ki ti responsab konstrir Site, planifye sime, furni dilo, pe deperi net. Zot nepli gayn ase fon. E zot puvwar finn raptise net. Kanpayn elektoral dan sak-enn sa 110 vilaz la ti permet vilazwa devlop enn “map dan nu lespri” de nu vilaz antye, enn fwa 3 an. Asterla, anplas eleksyon enn fwa 3 an, li finn vinn enn fwa 6 an, plis ena ranvwa eternel eleksyon Minisipal ek vilaz, aktyelman.
10. MSM: Pena Plan Ranplas Fosil-fyuel ni Anpes Polisyon ki Menas Planet
MSM, malgre ki li finn met dibut enn sistem metro, pa finn truv li neseser pu ankuraz enn imans devlopman trotwar pu pyeton partu-partu, akumanse par ant lakaz-ek-lekol, ni batir santye-bisiklet partu. Kumsa, nu ti pu vreman atak sa problem polisyon koze par nu prop mwayin transpor.
Konklizyon
Dan LALIT, nu kone ki klas kapitalis pu tultan azir pu asire ki klas travayer gayn minimem larzan ek kondisyon ki li kapav inpoze lor li, e minimem demokrasi neseser pu gard li trankil, e minimem drwa imin ki posib. Samem nu program, li baze lor enn klas travayer mobilize pu ranvers sa sistem de-klas la net. Samem nu program viz sosyalism. Me, nu kumanse par rod, anmemtan, enn program pu opoz sa rezim MSM asterla. Seki drol se kimanyer parti Lopozisyon napa baz zot mobilizasyon lor bann pwin feb MSM, kuma sa 10 pwin la.
Fransman, si u kont MSM, vomye u mobilize deryer program LALIT.
