Lopozisyon Bizin ena enn Pozisyon baze lor Prinsip lor Diego-Chagos, Tromelin, Agalega
28.07.2022
Taler zordi, Vandredi 28 Ziyet, Xavier Duval pe poz enn dezyem PNQ inportan dan Parlman lor danze militarizasyon Agalega.
LALIT fer enn apel ki tu parti ek tu dimunn ki konsider zot-mem “sosyalist” ubyin “progresis” ubyin “militan degos” mintenir enn revandikasyon, baze lor prinsip, ki Repiblik Mauritius fode pena okenn baz militer etranze, ni toler okenn vizit bato deger ni avyon deger, e sa dan totalite so teritwar.
Si nu devye depi sa prinsip la, evidaman li afebli nu demand pu aret fer Agalega vinn enn baz. Evidaman si nu pena enn prinsip kont militarizasyon, sa riske uver laport pu sa koze ki ti oredi bizin res enn koze plito san okenn mordan, kumkwa ena “India bashing”.
Kan nu dir demilitarizasyon totalite teritwar Repiblik Moris klerman nu pe natirelman inklir bann lil swivan: Diego-Chagos, Agalega, Tromlin, Rodrigues, St Brandon, Moris.
E alalong, sa demand la bizin ankastre dan enn demand pli larz, osi baze lor prinsip, pu demilitariz Losean Indyin net, fer li vinn enn Zonn Depe, e sa vedir osi san okenn zarm nikleer. Deza Trete Pelindaba pu enn Lafrik san Zarm Nikleer exzize ki Lafrik, ki inklir tu teritwar Moris, pa gayn drwa ena matyer nikleer. Moris enn sinyater, e li enn trete baynding lor tu pei dan lemond. Deza ena enn Trete Nasyon Zini pu demanbre tu zarm nikleer exzistan dan lemond, ki dan LALIT nu sutenir. Nu truv li absird pu limit nu demand a selman pu kontre “proliferasyon” zarm nikleer. Bizin fini ar tu zarm nikleer. Bizin apiye lor seki deza exiziste. E bizin fini ar tu militarism, e tu lager. Li grav, dan enn moman kot Larisi ek Lotan dan enn lager dan Ikrenn: tulde kote ena 2 pli gran arsenal nikleer.
Mardi dernye, Lider Lopozisyon Xavier Duval finn poz enn premye PNQ a Premye Minis lor travo infrasktriktir ankur dan Agalega. Li dir, avek rezon, ki li byin trakase ki anfet Lind pe met enn lapist ek enn lepor pu instal enn baz militer ki pu permet so avyon militer aterir ek so sumarin akoste Agalega. Li osi mansyonn danze ki sumarin nikleer ek zarm nikleer reprezante lor enn tel baz. Lider Lopozisyon ena rezon pu fer kuma LALIT pe fer, setadir exzize ki Guvernman Jugnauth rann piblik Trete Lind-Moris lor Agalega. Alor, dan LALIT, nu deza pe azut nu lavwa pu fer demand formel ki Guvernman Jugnauth rann piblik Trete Moris-Lind. Anfet lexistans enn tel Trete finn konfirme kan Pravind Jugnauth dan so konferans-depres le 29 Me 2017, e dan Parlman 16 Zin 2017, ti anons sinyatir enn lakor ant Moris ek Lind pu devlopman infrastriktir dan Agalega, sirtu lapist aterisaz ek enn lazete ki pu finanse gratwitman par Lind.
PNQ Lider Lopozisyon ena enn febles politik ek filozofik grav, selman, kan anmemtan li pa denons lokipasyon militer Amerikin lor baz Diego Garcia. Li pa mem denons lokipasyon ilegal Britanik lor Chagos, anmemtan ki li pe denons danze pu Agalega dan lavenir. Li pa denons Premye Minis Pravind Jugnauth so propozisyon danzere net pu Repiblik Moris akord enn bay 100-an pu baz militer Amerikin lor Diego Garcia dan Chagos, e sa, an-esanz pu larzan. Jugnauth so propozisyon enn veritab laont nasyonal, apre tu sa sutyin internasyonal ki Leta Moris finn gayne dan lalit pu dekoloniz e re-inifye Repiblik Moris, pu vinn ofer sa bay la an-esanz pu enn lamone lokasyon pu enn baz militer lor nu teritwar, enn baz ki reprezant enn menas lape pa zis pu pei larezyon me pu lemond antye. Lider Lopozisyon pa mem truv li inportan, anmemtan, pu pran pozisyon lor lefet ki ena prev ki lor baz militer USA Diego ena prezans zarm nikleer ek materyel nikleer, ki reprezant pli gran menas polisyon dan losean, polisyon nikleer, osi byin ki enn danze aksidan ek danze lager-mem. Sa baz militer-nikleer deza bafwe Trete Pelindaba pu enn Lafrik San Zarm Nikleer, Lafrik inklir Losean Indyin. Alor, kan dan LALIT, nu lev lavwa kont militarizasyon Agalega, nu tultan pran pozisyon anmemtan kont sa danze ki deza la: danze sa lof 100-an bay pu enn baz USA lor nu teritwar.
Lider Lopozisyon dan Parlman, kan li kestyon Premye Minis lor so pre-okipasyon lor Agalega, li pa ni denons lokipasyon Tromlin par Lafrans. Sa usi li enn febles. Li ule dir ki li pe dir li selman kont enn fitir prezans militer Indyin dan Agalega, tandi ki li dakor ek prezans Amerikin-UK lor Diego, ek Lafrans lor Tromlin. Sa vedir so pozisyon napa enn pozisyon de prinsip. Sa,asontur, osi pret flan.
Kifer Lider Lopozisyon expoz enn tel febles dan so pozisyon? Li pret flan pu naryin. Nu dir sa parski, zordi ena kolaborasyon militer Lind-Lafrans atraver Lafrans so koloni Larenyon; zordi ena enn trete militer Lind-USA ki akord Lind permisyon servi baz militer USA lor Diego Garcia. Alor, kan Xavier Duval pe denons instalasyon militer par Lind, avek rezon, dan Agalega, li enn febles grav akoz li pa, anmemtan, dan so politik zeneral denons inperyalist USA, ni li pa denons inperyalist Franse, ki zot pe deza okip enn but nu teritwar ilegalman, e tulede inperyalist pe militerman travay ansam avek Lind dan Losean Indyin. Li pa denons sa stratezi inperyalist Amerikin, kot Prezidan Trump, lerla Prezidan Biden, pe fer Lind ek Lerop rant dan so prop ofansiv global pu kontre lamonte Lasinn, ki zordi USA truve kuma enn konpetiter ki pe vinn chalenj sipremasi ekonomik Lamerik.
Purtan baz Diego-Chagos dan nuvel internasyonal
Sa labsans priz pozisyon konstan lor inperyalis USA dan Diego, li malgre lefet ki Diego-Chagos dan nuvel internasyonal meynstrim.
Aktyelman, US-UK kidnap 119 Sri Lanke
Ena 119 Sri Lanke kidnape par UK-USA, anprizone lor baz militer Diego Garcia depi Oktob 2021 (Get nu websayt LALIT pu plis detay ek REVI LALIT No. 148 lor seri inisyativ LALIT inn pran lor sa size la). Nu pa finn tann Lopizisyon pran pozisyon lor sa sekestrasyon lor nu teritwar ki pe okipe ilegalman par UK-USA, ni dan zot konferans depres, ni nu pa tann zot interpel Guvernman Jugnauth lor sa kestyon inportan la dan Parlman.
Aktyelman, Chagos dan Parlman UK
Le 19 Ziyet finn ena 2 kestyon avek repons dan Parlman UK, dan House of Lords.
Kestyon Barones Whitaker Labour, lor eski Guvernman Britanik ena kit plan pu sutenir Park Marin Chagos. Sa kestyon la li baze lor enn propozisyon detaye Leta Moris pu kreee enn Marine Protected Area milti-dimansyon lor Chagos. Sa propozisyon ti fer dan Konferans Nasyon Zini Losean 2022 dan Portigal (Get anba pu detay).
Dan so repons, Lord Ahmad of Wimbledon, Minis Deta (Foreign, Commonwealth and Development Office) dir UK pa rekonet propozisyon Moris dan sa Konferans Losean UN 2022. Li dir sa li parski UK finn deklar British Indian Ocean Territory enn Park Marin deza an 2010. UK “respekte antyerman Award Arbitraz UNCLOS kot finn statye ki UK bizin apronfondi konsiltasyon avek Moris lor Park Marin pu pran an-kont ki drwa ek lintere Moris respekte”.
Seki Lord Ahmad pa dir, sa pli inportan. Lord Ahmad dan so repons pa dir ki UNCLOS, dan so award an 2015, finn fini prononse, dan enn Zizman inanim, ki Grand Bretayn napa ti ena suvrennte pu li dekret sa Marine Protected Area dan Chagos. Alor, Leta Britanik ek Leta Amerikin tulede kupab dan sa plan ilegal pu met enn Park Marin. Antretan finn ena Zizman ICJ, finn osi ena vot masif Lasanble Zeneral Nasyon Zini kot finn kondann demantelman Chagos par UK kuma ilegal. Dernye Zizman ITLOS finn rann sa baynding lor guvernman UK. Alor UK so BIOT, osi byin ki so MPA, tu ilegal.
Dezyem kestyon Barones Whitaker ti dimann detay lor diskisyon bilateral dan Konferans Commonwealth 2022 lor ki plan Guvernman UK ena pu negosye avek Moris pu truv enn rezolisyon lor (1) suverennte lor Chagos (2) risetelmint pu Chagosyin ki ule return Chagos. Dan so repons Lord Ahmad, persiste servi fabrikasyon kolonyal British Indian Ocean Territory (BIOT) ki ICJ ek Lasanble Zeneral Nasyon Zini finn fini statye ilegal.
Tulede repons Lord Ahmad, zot bann koze anba-lao. Kimanyer UK kapav “pena dut lor so suverennte lor Chagos” me li pu respekte so langazman pran an 1965 pu return Chagos a Leta Moris kan nepli pu bizin li pu rezon defans?
Kestyon ki Lider Lopozisyon ti devet suleve dan Parlman Moris se, si UK konsed ki li pu return Chagos kan li deside, vedir li pe avwe Chagos pa pu li. Sa vedir UK pe okip Chagos ilegalman e lor la, li finn permet instal enn baz militer USA lor Diego Garcia. Sa usi ilegal.
Lor kestyon risetelmint, Lord Ahmad dir, baze lor rezilta enn letid indepandan pibliye an Fevriye 2015, Guvernman UK ti anonse an Novam 2016 ki risetelmint pa posib e parmi bann rezon li mansyonn grawnd defans ek lintere “sekirite”.
Sekirite kisannla? Kestyon poze. Eski baz militer Amerikin lor Diego pe defann lintere Lepep Moris, Lepep Lafrik, Lepep Britanik, Lepep Amerikin uswa lintere inperyalist dan UK ek sirtu USA. Eski Guvernman Britanik ek Guvernman USA pa pe efektivman servi larzan piblik pu bafwe lalwa internasyonal e pu azir dan ilegalite?
Lopozisyon pa finn pran pozisyon lor sa Park Marin Chagos, ni pa finn interpel PM Jugnauth pu plis detay lor so rankont bi-lateral dan Rwanda avek Boris Johnson lor suverennte Chagos e lor retur Chagosyin lor Chagos. Purtan, seki nu truv drol, sa viktwar inportan sa Award UNCLOS an 2015, li rezilta enn ka ki Guvernman Ramgoolam ti mete dan Tribinal Drwa Lamer e kot Navin Ramgoolam finn gayn sa premye viktwar, ki permet Aneerood Jugnauth al Nasyon Zini pu met enn ka ICJ. Nu truv li etonan, e nu truv li bizar, ki depite PTr dan Parlman pa finn fer swivi lor sa premye viktwar ki zot-mem zot finn amene la.
Aktyelman, Tromlin usi lor nuvel internasyonal
Otur renyon Komisyon Ton Losean Indyin, kan Lafrans dan enn Steytmint France Overseas Territories [24th Session of IOTC Scientific Committee 6-10 December 2021] deklare ki li pa rekonet deklarasyon Repiblik Moris akoz Moris innyor lefet ki Lil Tromlin “enn teritwar lor lekel Lafrans tultan ek tuzur ena ful suverennte. Alor Lafrans ena suverennte dapre lalwa internasyonal lor Zonn Ekonomik Exkliziv otur Tromlin.” Lafrans azute ki linstans Komisyon Ton pa apropriye pu sulev litiz suverennte. Li dir sanse Lafrans pu kontinye mintenir dyalog avek Repiblik Moris lor sa kestyon la. Me, li pu okip Tromlin ilegalman tuzur. Mem koze ki Gran Bretayn lor kumkwa Chagos pa pu Moris, me sanse li pu rann li a Moris kan li nepli bizin li pu defans! Purtan Mitterand, dan so program guvernmantal avan li vinn Prezidan, ti pran langazman pu return Tromlin a Repiblik Moris.
FAO dan dernye renyon Komisyon Ton Losean Indyin, inn pran pozisyon kler, komkwa Gran Bretayn pa gayn drwa syeze kuma enn “coastal state” (leta rivrin) dan Losean Indyin. Alor UK nepli kapav manb Komisyon Ton kuma enn leta rivrin.
(Get nu lartik lor websayt “Konferans-depres MMM lor Agalega: Bizin enn Lapros Baze lor Prinsip” date le 2 Zin 2022 kot LALIT kritik sa kalite pozisyon ki pa baze lor prinsip.)
Tu sa bann manev inperyalist USA, UK ek Lafrans, ki pe bizin “debat” pu sey sov lafas dan zot ilegalite, e zot fer sa zis pu protez zot zintere, ti usi merit sulve par Lopozisyon pu debat li dan Parlman Moris.
Lalit Kontinye
Kanta nu dan LALIT, nu ena enn laliyn integ e baze lor prinsip. Nu pe kontinye lalit pu leswivan, tu anmemtan: pu ferm baz US lor Diego Garcia; pu interdir tu baz militer lor teritwar Repiblik Moris, ki li Diego, ki ki Agalega, ki li nerport ki lot lil nu Repiblik; pu reinifye Chagos antye ek osi Tromelin ansam dan Repiblik Moris. Nu pu kontinye lalit pu ki pena okenn baz militer lor Agalega, akumanse par demand formel pu rann piblik sa Lakor Moris ena avek Lind, e tu lakor internasyonal. Nu revandik liberte muvman tu Morisyin lor tu nu teritwar. Nu revandik drwa pu konn tu trete ek tu lakor ki nu guvernman siyne.
LALIT, nu pozisyon li lor prinsip kont TU baz militer lor TOTALITE teritwar Repiblik Moris.
Nu pozisyon kler dan nu demand formel pu ferm tu lepor ek tu aeropor Repiblik Moris a tu navir ek avyon deger – setadir Port Louis, Plaisance, Port Mathurin, Plaine Corail, Diego Garcia, Agalega, Tromlin, St Brandon. Navir deger zot anfet bann baz flotan. Zot alimant lager inperyalist partu dan lemond, parey kuma baz militer fer. Konfli militer, asontur, nuri gro konpayni fabrikan zarm, e sa kalite konfli la li su kontrol bann leta ki marsan lager.
Zis LALIT ki, lor letan, finn opoz baz militer UK-USA lor teritwar Moris e finn opoz okipasyon ilegal Lafrans lor Tromlin. E zordi, se sa ki donn nu kredibilite pu opoz tu tantativ pu met enn baz militer lor Agalega.
Nu pa kapav kont ni lor parti lopozisyon, ni lor guvernman pu ferm baz e pu anpes inplant baz lor teritwar Moris.
Akoz samem ki li neseser nu donn kudme pu batir ver mobilizasyon lepep dan Repiblik Moris, dan USA, dan UK, dan Lafrans, dan Lind, dan Lafrik ek dan lezot pei. Bizin ogmant presyon popiler lor diferan guvernman dan lemond pu zot tu ferm tu baz etranzer partu e zot ferm zot pei a baz e a bato deger ek avyon militer. Pu batir sa sutyin la, li inportan ki nu koeran dan nu demand. Li inportan ki nu ena enn pozisyon politik ek filozofik, ki baze lor prinsip.
Aktyelman, Konferans Losean 2022 Portugal
Leta Moris ti anim enn sesyon dedye a so propozisyon pu deklar enn vre Park Marin otur Chagos. Tem sa sesyon li “Protecting the Chagos Archipelago: Towards SDG-14, Sustainability and Self-Determination Through a New Marine Protected Area.”
Intervenan sa sesyon kot Anbasader Jagdish Koonjul, Reprezantan Permanan Moris dan Nasyon Zini, ti ena plizir intervenan ki ti get propozisyon Park Marin Chagos dan so laspe legal, syantifik, proteksyon bio-diversite, devlopman dirab. Olivier Bancoult, Lider Grup Refizye Chagos ti usi pran laparol.
Dan enn deklarasyon a lagazet onnlayn baze dan UK The Canary le 17 Ziyet 2022, Olivier Bancoult dir bann letid enn-de lane apre derasinnman Chagosyin par Gran Bretayn depi Chagos finn demontre ki pandan zot prezans pu apepre 200 banane lor Arsipel Chagos, lamer Chagos ti res dan enn “near pristine state”, preske parfetman-natirel. Savedir enn Park Marin kot devlop enn lapes sutenab pu permet nuri fitir abitan Chagos, pu kree lanplwa ek reveni e si posib pu exporte. Bancoult finn insiste ki kreasyon sa Park Marin Chagos pu asire ki pena piyaz resurs vital lor Chagos.
Dan enn deklarasyon a mem lagazet, Jeremy Corbyn ansyin Lider Labour dan UK, usi prezidan doner Grup Parlmanter lor Chagos dan Parlman Britanik, ti deklare ki li akey sa linisyativ Moris, kontrerman a MPA ki UK ti dekrete lor nom BIOT an Avril 2010, anfet respekte lalwa Internasyonal ek lakur internasyonal (ICJ, UNCLOS Tribunal) ek osi vot Lasanble Zeneral Nasyon Zini. Li mansyone ki UK so MPA so bi sete pu anpes Chagosyin return Chagos. Lekter websayt pu rapel kuma kab Wikileaks ti denons sa manev UK avek konplisite USA kuma enn muv pu anpes drwa retur lor Chagos.
Pu ki ena enn Park Marin otur Chagos, fode absoliman ferm baz militer-nikleer USA lor Diego Garcia e fer netwayaz ekolozik pu permet lavi rekree. Lopozisyon ti bizin poz kestyon dan Parlman pu dimann Premye Minis Jugnauth, kimanyer so propozisyon kriminel pu ofer Lamerik enn bay 100-an pu kontinye aktivite militer ek nikleer lor Diego Garcia li port afo avek sa plan MPA otur Chagos. Sa kalite kestyon li inportan par li-mem, e li osi inportan pu ki li ena kredibilite kan li poz kestyon lor Agalega.
28 Ziyet, 2022
