Chagos: Eski UK pe Lans so Vye-Vye “Plan B”? Si, wi, li pu Kont Lalwa Internasyonal lor Dekolonizasyon
20.04.2022
Depi byin lontan LALIT pe averti lor UK so “Plan B” pu Chagos. Par exanp, dan enn lartik an 2008 lor nu sayt su tit “UK and USA under attack on Diego issue” nu ti predir klerman ki, enn fwa zot krim finn expoze e kan zot akile net, UK-USA pu vini avek enn lof dan form kit kalite sitwayennte Britanik pu tu desandan Chagosyin plis ofer enn espes referenndem lor eski Chagosyin prefer res “Britanik” e gard opsyon res Gran Bretayn. Sa, li malgre ki li plis ki 50-an apre zot krim, malgre li pu ilegal – pu swadizan fer Chagosyin desid lor zot sor lor baz enn tel santaz.
Inperyalist Britanik finn innyor Zizman ICJ, inn avoy promne vot masif dan UN anfaver dekolonizasyon Chagos, e finn kareman vyol zizman ITLOS ki finn rann vot UN “baynding” lor Leta Britanik. Aster, zot vinn ek enn referenndem?
Asterla, zordi 20 Avril ek dime, Guvernman Britanik pe vinn avek Nationality and Borders Bill 2021-22, ki ti introdwir dan so Parlman premye fwa an Ziyet 2021. Apre plizyer ale-vini ant House of Commons ek House of Lords, dernye amandman propoze par House of Lords pu revinn lor azanda Parlman Britanik zordi.
Sa Bil la pu konsern plizyer laspe sitwayennte Britanik. Buku ladan paret byin arbitrer ek otokrat, kot Lexekitif pu gayn enn kantite nuvo puvwar. Dan sa lartik la, nu pe komant zis seksyon dan sa Bil la ki konsern sa lof nasyonalite Britanik pu desandan Chagosyin.
Ki Nationality and Borders Bill 2021-22 dir lor Chagosyin
Dapre sa proze lalwa la, Chagosyin ne lor Chagos e tu zot desandan direk pu kalifay pu gayn sitwayennte Britanik. Pu ena enn peryod 5-an apartir lalwa rant anviger pu Chagosyin ek desandan Chagosyin, ki anvi vinn Britanik, sumet zot aplikasyon. Enn zanfan desandan Chagosyin ki ne dan enn peryod 5-an apre ki lalwa finn rant anviger, li osi, li pu kapav, atraver so paran ubyin kan li vinn mazer, limem, aplay pu sitwayennte Britanik ziska li ariv laz 23 an.
Rapel ki Leta kolonyal Britanik ti ilegalman demantel Chagos depi teritwar Moris kan pei Moris gayn Lindepandans an 1968, e li ti derasinn lepep Chagosyin depi Chagos ant 1967 ek 1973 pu permet Lamerik met so baz militer-nikleer lor Diego Garcia, enn lil Arsipel Chagos.
Sa nuvo lalwa nasyonalite dan Parlman UK zordi, li enn fason pu Leta Britanik prepare pu rod konturn sa grav akizasyon vyolasyon lalwa internasyonal ki pe pez lor li. Li viz pu evit kondanasyon lor ilegalite so lokipasyon Diego-Chagos. Sa nuvo muv inperyalist Britanik, li enn muv surnwa pu sey permet li kontinye so lokipasyon ilegal lor Chagos, san ni asir dekolonizasyon Leta Moris, ni drwa retur Chagosyin, mem seki ne laba.
Eski Leta Britanik, atraver sa sanzman dan lalwa nasyonalite, ena enn plan surnwa pu al ver kit form referenndem ilegal pu sey lezitimiz so krim lor Chagos? Eski li pe viz pu fer Chagosyin vinn Britanik, lerla ena ase nonb Chagosyin-Britanik pu organiz enn referenndem kot Chagosyin partisipe, antan ki Britanik, pu desid lor Chagos? Eski Leta Britanik pu ena kilo pu servi Chagosyin pu permet li bafwe lalwa internasyonal? Tu sa kestyon res poze zordi.
Leta Britanik, tutlong so lokipasyon ilegal lor Chagos, finn vinn avek tu kalite muv pu kontinye mintenir so prezans lor Chagos, setadir refiz dekolonizasyon Lafrik, refiz kit Chagos malgre li teritwar Repiblik Moris, refiz drwa retur lor Chagos, e kontinye lwe enn parti Chagos kot permet Larme USA okip Diego Garcia avek so baz militer-nikleer. A sak fwa, Chagosyin ek pei Moris, pey lepo kase.
Premye desirir ki tu Chagosyin ti sibir ti kan ti ena demanbreman Chagos e derasinnman Chagosyin pu met enn baz militer-nikleer dan Lafrik. Chagosyin finn derasine depi Diego Garcia, e ena avan sa, depi Peros Banos, Salomon ek lezot zil abitab dan Chagos.
Dezyem, kan Leta Britanik, apre premye viktwar Grup Refizye Chagos dan Lakur UK, oblize akord paspor Britanik a Chagosyin ki aplay, e li fer sa osi pu rod kas muvman kontestasyon par met dibut lorganizasyon Chagosyin dan Gran Bretayn, kuma Diego Garcia and Chagos Islands Council kot Allen Vincatassin nome Prezidan, avan li truve kupab frod dan UK, e ferme dan prizon. Me, sa desizyon pu akord paspor finn, dan realite amenn enn nuvo desirir dan preske sak fami Chagosyin. Sak fami re-kase an morso, enn parti viv an Angleter, enn parti Moris.
Asterla Guvernman Britanik pe amenn enn lot desirir, kan li menas re-re-kas fami Chagosyin ant manb fami ki ule al etablir dan UK ek manb fami ki pa ule. Rapel plis ki lamwatye desandan Chagosyin marye ek Morisyin ki pa Chagosyin. Alor, ala fraktir riske re-kumanse. Leta Britanik pe servi sa nuvo lalwa nasyonalite pu maske so krim grav, pu lekel li ti bizin pey enn pri politik dan bann institisyon internasyonal.
Pa kumsa ki Leta Britanik pu sap li depi so kilpabilite kler pu 3 krim ki li finn komet – setadir, ar konplisite USA, UK finn kas teritwar Leta Moris e okip enn parti militerman kan USA instal enn baz lor Diego, e UK, avek konplisite USA, finn derasinn Chagosyin. Remarke ki sa baz militer nikleer USA lor Diego, li anfet amenn enn lot vyolasyon lalwa internasyonal ankor: Trete Pelindaba pu enn Lafrik San-Zarm-Nikleer rann sa baz la ilegal. Anfet, sa Trete Pelindaba la, li enn Trete sakre, parski Nelson Mandela ti ferm tu Sid Afrik so loperasyon zarm nikleer an-esanz pu sa Trete pan-afrikin la. Alor Inperyalist UK-USA, tulede konzwintman kupab de tu sa bann krim la. E zot kontinye provok kasir dan bann fami Chagosyin?
Nu remarke ki ena buku Britanik ki deza pe denons kimanyer sa-mem nuvo lalwa lor nasyonalite (an zeneral) anmemtan donn Leta Britanik puvwar arbitrer pu kareman ras nasyonalite Britanik san donn okenn preavi, ni pas okenn Lakur. Malgre ki House of Lords finn retir sa kloz la, Guvernman Boris Johnson ankor kapav re-introdwir li zordi, kan li vinn dan Parlman, i.e. le 20 Avril.
Ipokrizi inperyalist Britanik ek Amerikin pe expoze. Zot pe fer mem vyolasyon dan ka Chagos – me pli pir akoz li inplik vyolasyon lalwa lor dekolonizasyon – kont lalwa internasyonal ki zot pe akiz Larisi finn fer dan Krime ek Donbas, e ki zot pe servi kuma zistifikasyon pu arm Ikrenn ar “zarm letal”. Abe lokipasyon Chagos pa ilegal? Okipasyon militer USA Diego pa ilegal? Bann eli Lamerik inn pus so ipokrizi pli lwin kan Sena Amerikin avek Senater Demokrat ek Repiblikin ki inn pran enn vot pu dimann pei manb ICC (International Criminal Court) pu purswiv Larisi pu krim deger ek pu krim kont limanite! USA, li, li pa mem manb ICC. Kumadir Lamerik kwar ki ICC pa gayn drwa ziz krim so prop larme (kan li bombard Yugoslavi, Lirak, Afganistann) ni ziz krim ki larme Israel pe perpetre atraver so lokipasyon militer dan Palestinn. USA ek UK pa mem respekte zizman ICJ, pli gran lakur UN. Samem Lamerik kontiyne refiz vinn manb ICC; li sistematikman fer kanpayn kont ICC, depi so kreasyon an 2002. Kumadir lalwa internasyonal pa aplike a pei ki ena gran, gran larme, kuma Amerikin ek Angle. Olye apiy demand anfaver Larisi pu vinn lor latab negosyasyon pu met fin a lager Ikrenn-Larisi, USA-UK pe servi, mem sakrifye, lepep Ikrenn pu maske politik inperyalist LOTAN dan sa rezyon lemond la.
Demand LALIT lor Diego
LALIT, nu mintenir nu 3 demand ki finn inifye lalit Diego-Chagos lor plis ki 40-an:
Bizin dekoloniz Lafrik! Bizin re-inifye Chagos dan Repiblik Moris! Drwa retur e lib sirkilasyon dan totalite Repiblik Moris! Ferm Baz Militer-Nikleer USA lor Diego Garcia e fer netwayaz ekolozik pu permet lavi repran lor Chagos so later ek lamer!
Demand LALIT dan kad lager Larisi-Ikrenn
Larisi bizin retir li depi Ikrenn!
LOTAN bizin aret furni zarm Ikrenn, alor furni lager, e anpes negosyasyon ver enn sese-lefe!
Demantel lalyans militarist LOTAN e ferm tu baz militer etranze inklir baz Diego! Baz zot-mem an permanans menas lager! Ferm tu larad ek laeropor Repiblik Moris a navir ek avyon militer!
Kwinsidans, ubyin Konsern Diego?
Remark bann dat swivan: vizit Premye Minis Moris Pravind Jugnauth dan Lind li le 17-24 Avril (pu diskit lor plant medisinal) ek vizit Premye Minis Britanik Boris Johnson dan Lind le 21-22 Avril (pu Johnson met presyon lor Lind pu met sanksyon kont Larisi). Boris Johnson pe zwenn Premye Minis Modi dan Nyu-Delhi le 21 Avril e Pravind Jugnauth pe pas Nyu-Delhi sa mem zur la.
Eski tayming, li enn kwinsidans? Ubyin eski ena lezot azanda? Aswiv …
LALIT, 20 Avril, 2022
