Muvman Liberasyon Fam so Demann a Tu Parti Politik

14.03.2022

LALIT finn resevwar sa Platform Komin la depi MLF. Nu ena plezir partaz li. LALIT pe diskit li. Manb MLF dir nu ki Platform Militan finn dir zot finn resevwar e kad parti pe examinn li. Pu Parti Travayis, Navin Ramgoolam finn kontakte sekreter MLF pu diskit platform la. 

LALIT dabor felisit MLF pu sa travay devlop enn tel platform.

1 Fam e Kestyon Later

Etan done ki 

- later alabaz lagrikiltir, tu prodiksyon, lindistri, kreasyon danplwa, sekirite alimanter e lakaz pu tu dimunn, later pa kapav res su kontrol proprieter prive pu zot profi personel; e etan done osi ki fek la, e avek rezon, li ti ilegal pu bann patron tablisman servi zot later agrikol kuma “real estate”, swa rulman fonsye, e li ti ilegal morsle li, aranz vila delix lor li, vann li, e etan done li ti osi ilegal, e sa osi avek rezon, pu etranze aste later dan Moris,

- Rapor Labank Mondial lor lindistri kann ek disik, ki finn rann piblik fek la, finn konklir ki sa lindistri la pena lavenir e anplis li pe aval buku fon piblik,

- pandemi Kovid finn fer nu vinn kosyan danze e risk ki ena, kan nu pei izole, anterm so imans distans depi seki li inporte ek exporte kan, pu kit rezon, bann bato marsandiz ek avyon bloke,

- tradisyonelman se fam ki finn pran swin later agrikol osi byin ki prodiksyon manze, e fam ti usi moter revolisyon agrikol a lepok,

ki u parti pran langazman pu inklir dan u program: 

- Asire ki later agrikol pa bayante kuma dibyin prive,

- Asire ki lindistri kann ek disik, ki nepli rantab, bizin dusma-dusma disparet e ranplase par prodiksion alimanter lor enn gran lesel, savedir, prodiksion delwil komestib , enn variete prodwi nitrisyonel pu konsome Moris e pu exporte pu gayn deviz

- Asire ki later nu pei servi pu kree lanplwa pu fam e pu tu dimunn, asire ki later servi pu ranz lakaz, anmemtan prezerv lafore ek tou spishiz dan bwa e dan wetlenn. 

2 Sekirite Alimanter & Suvrennte Alimanter – Kestyon Fam

Etan done

- tut long listwar fam finn moter prinsipal furni manze pu sosyete, partaz li, prodir li,

- gran, gran revolision kuma “Commune de Paris 1871” e “Revolution Larisi 1917” ti deklanse par sulevman popiler parmi fam pu demand “manze ek lape!”

- kriz Koronaviris finn expoz sa mank sekirite alimanter, sirtu lor nu “Lil Moris” me deplizanpli lor “Lil Rodrig” osi, parski nu lekonomi pe depann lor prodiksion disik e kann ki ni viyab ni profitab, alor pei la pe oblize inport preske tu manze debaz ki nu bizin pu nu sirvi,

- ki Rupi Morisyin pe depresye dan enn fason drastik, alor sa osi pe fer pri manze monte,

- par milye anplwa pu fam finn detrir dan lindistri kann, san ki lezot lanplwa finn kre dan nuvo lindistri kuma prodiksyon manze lor gran lesel pu ranplas anplwa detrir par kre nuvo lanplwa dirab pu fam, e pu tu dimunn

- ki dan Rodrigues, osi byin ki dan buku vilaz Lil Moris, ena gran rises konesans ek lexperyans dan domenn lagrikiltir e prezervasyon manze, ki kapav servi, ansam avek konesans lasyans, pu demar enn nuvo lindistri manze lor gran lesel,

- limansite teritwar Repiblik Moris, setadir 2.6 milion kilomet kare teritwar losean, ki anglob Arsipel Chagos, pa pe servi pu devlop enn lindistri lapes dirab

Ki u parti angaz li pu 

- rekonet ki li responsabilite Leta pu asir sekirite alimanter ek suverennte alimanter, 

- etann sistem kontrol pri lor tu manze neseser pu enn bon lasante,

- asire ki saler ek pansion indexe direk-direk ar CPI, “Consumer Price Index”’

- asire ki dusma-dusma later libere depi prodiksyon kann, e later servi pu prodiksion alimanter,

- diriz sibsid, konsesyon tax, larzan kontribiab e lezot fasilite ver prodiksion manze, enn prodiksyon ki baze lor konesans tradisionel osi byin ki lor lasians, olye promuvwar kann ek imobilye.

3 Lakaz pu Sak Fam …  e Prevansion Violans Domestik

Etan done ki

- fam sibir violans domestik byin suvan presizeman parski pena enn lot plas pu ale kan nu ena pu abandonn enn partner vyolan, e lefet ki zom konn sa realite la, sityasion la vinn pli grav; e etan done lepidmi Kovid finn agrav, e osi klerman expoz, sa problem la pandan 2 dernye lokdawn la,

- lontan, CHA (Central Housing Authority) ti furni lakaz an-lokasion, inklir lakaz ki nu apel “lakaz vev”, pu tu mama selibater, a enn pri rezonab, ziska lane 1992, kan CHA finn ferme, e depi sa, fam pe sufer enn mizer nwar par mank lakaz kuma enn drwa kuma li ti ete ant bann lane 1960 ek 1992,

- buku fam sufer parski nu pe bizin viv dan seki dimunn apel “lakaz zeritye”, kot lakaz la lor nom enn gran dimunn ki ti proprieter, e ki finn desede, e finn les propriete la kuma enn leritaz pu enn seri zeritye, kot zanfan finn grandi gayn zot prop zanfan, ti-zanfan, e kot tu pe bizin viv sere, parfwa tap pil, dan enn sel lakaz, pu asire ki “pa perdi leritaz”. Enn sityasion ki degrad byin suvan dan vyolans domestik e lezot kalite britalite, e mem tro suvan fini dan bel-bel bagar, e kot sak lane nu lir ki finn ena asasina lor fon lager later,

- par santenn fam pe tuzur viv avek zot fami dan lakaz lamiant, lakaz toxik, ki Leta finn vann ar zot ubyin zot gran dimunn avan zot, e zot pena lemwayin ranplas lakaz, ubyin li tro konplike kote zeritye,

- later su-kann, li Moris so later prinsipal pu lagrikiltir, pe kontiyn vande, kareman bayante ansam enn vila delix ar milyarder depi deor, ubyin pu konstrir e vann apartman, mem “gated communities” (morselman apartheid) otur bann terin golf kot bann zom byen ris servi par arpan later pu zwe, e kot pe kontiyn benefisie gro gro sibsid gouvernman pu rwinn later kumsa,

- Leta, fek la, finn anonse ki pu ena nuvo resers lor vyolans domestik, me Leta, anmemtan, pankor mem rann piblik Rapor Thea Mendelsohn lor vyolans domestik, mem kan lalwa kont vyolans domestik ti anfet baze lor sa Rapor la, e usi, Rapor la so rekomandasyon aparaman inklir rekomandasyon kle, apar lalwa li-mem, pu sanzman dan bann linstitision, pu ki fam dan enn pli bon pozisyon pu li-mem sorti dan sa spiral vyolans domestik, ki swiv enn sertin patern, 

Alor ki u parti

- angaz li pu rekonet ki li responsabilite Leta pu asir enn lakaz pu tu fam selibater e usi pu tu fami, enn lakaz ki zot kapav peye, inklir enn opsyon pu lwe, e ki sa bizin inklir tu fami ki pe ankor viv dan lakaz lamyant, 

e u parti asire ena enn tranzisyon depi sistem aktyel a enn lot sistem ki repran inpe plis depi ansyen CHA, kot servi later, ki pe gaspie lor spekilasion, pu ranz lakaz e lezot fasilite sosyal pu tu,

- angaz li pu prevansyon violans domestik par dabor rekonet, dan enn fason ofisiel, ki:

(i) lozman pu fam viktim violans li fondamantal e zame pa pu rezud problem vyolans domestik tan ki nu pa adress sa nesesite pu donn fam enn fwaye permanan pu li viv trankil 

(ii) u parti pu rann pliblik Rapor Thea Mendelsohn, pu nu kone ki ena ladan e pu ki nu kapav amenn deba ki bizin lor so konteni.

4 Lanplwa Asire pu sak Fam

Etan done ki

- pu ki fam vinn otonom e ena kapasite pu pey lwaye, aste manze e lezot zafer esansyel, e osi pu ki li dan enn pozisyon pu sorti, si bizin, depi dan enn spiral vyolans domestik, fam bizin ena enn travay permanan, avek enn lapey sifizan pu viv, 

- later agrikiltir nu pei bizin servi pu devlop enn gran lindistri pu prodwir e prezerv manze,

- pandemi Kovid finn fer resortir kimanyer buku plas travay, kuma ar enn patron ki dan SME, tit-antrepriz, kuma ena otur lindistri turis, zot frazil,

- li esansiel pu nu diminye nu depandans lor karbiran ki sorti dan “fossil fuels” ki pe amen polisyon lor later, dan lamer e dan ler, e mem pe menas sanzman klimatik e kolaps an-kaskad diferan spiyshiz,

- Rapor pli resan UN IPCC lor klima finn met nu an gard nesesite pran aksion imedyatman,

alor 

ki u parti 

- dakor ki li responsabilite Leta pu asire ki ena lanplwa permanan pu fam, e pu zom usi, sinon bizin ena enn ed sosyal garanti, pa baze lor enn kontra sosyal ubyin enn means-test 

- dakor ki later nu pei bizin servi pu kre lamplwa

- admet ki Leta responsab pu kree lanplwa dan prodiksion,

- pu asire ki dan prodiksyon manze, ena travay dan prezervasyon e transformasyon prodwi alimanter, pu asire ki kumsa kree travay pu fam dan resers, lizinn, marketing, transportasyon, anmemtan ki, kan exporte, asir deviz etranzer ar lekel kapav aste prodwi ki nu pa prodir lokalman.

- revwar e amenn regleman pu travayer ki finn kumans “work from home”, sirtu kan sa finn ogmante dan lepok “ pandemi” ek lokdawn, avek bi, alalong, pu fez-awt,

- dakor ar kreasyon danplwa dan domenn “lenerzi renuvlab” otantik (pa kuma bagas), lor enn gran lesel, 

- dakor pu kre lanplwa dan servis sivil pu retablir e ranforsi nu ekolozi, ki li dan wetlenn, ki li dan lafore, ki li dan lagon

5 Lape - Enn Lalit Fam – e Bizin Ferm Tu Baz Militer Etranzer

Etan done 

Fam, atraver listwar, dan nu lavi tulezur, finn responsab e nu tuzur responsab, pu gard lape dan enn sans informel, e nu fer sa san servi represyon, 

ICJ ek ITLOS finn deza deklare ki Chagos oblize dekolonize, e ki Trete Pelindaba finn rann ilegal zarm niklier dan Lafrik, e etan done ki Diego Garcia dan Chagos e Chagos dan Repiblik Moris, e Repiblik Moris form parti Lafrik,

- nu welkom vizit syantifik ofisyel resan dan Chagos par bato, 

- lapel UN pu Israel aret koloniz Palestinn, e Langleter pu aret koloniz Chagos

- USA ek so bann alie, ki finn retir zot depi Afghanistan, dan laont, pe kontinier prepar pu lager a traver zot 700 baz militer a traver lemond, an partikilier otur Larisi e Lasinn 

ki u parti pran langazman

- fer apel piblik pu ki USA-UK met enn dat avan lekel zot pu demantel zot baz militer lor Diego Garcia, ferm li net e asir enn netwayaz ekolozik,

- fer apel piblik pu ki Israel e USA aret lokipasyon ek leta desyez Palestinn

- fer apel pu ki USA e so bann alye retir zot depi zot proze pu “anserkle” e “kontenir” lezot pei, kan anmemtan zot kontiyne agrandi zot lafors militer kuma enn minmiz lor lemond, e pu ferm tu baz militer etranze. 

6. Non a Represyon! Li Ranforsi Patriarsi. Li amenn plis problem pu Fam

Etan done

-Problem ki fam sufer ena tandans agrave par represyon depi Leta,

Ki u parti

- Pran langazman pu dekriminaliz lavortman, setadir asire ki okenn fam dan lavenir pa sibir purswit selman parski nu finn pran desizyon fer lavortman, e finn fer li; kan Leta fer sa, li pus fam dan lebra lavortman pli danzere;

- Pran langazman ki Sekirite Sosyal pu donn sipor finansye pu tu zanfan, e zame ankor ena rekur a santans prizon pu fors zom pu pran sarz zanfan; sa kalite represyon la provok ankor plis vyolans depi zom;

- Pran langazman pu napa ogmant santans prizon pu vyol, parski sa ena lefe, ant-ot, pu ogmant risk ki vyoler azir pu debaras sel temwin, setadir viktim vyol, par tuy li apre vyol la; dayer se pa prizon ki pu anpes vyol;

- Pran langazman pu dekriminaliz omoseksyalite ant zom-adilt konsantan, e pu rekonet maryaz ant adilt konsantan;

- Pran langazman pu met dibut enn Komisyon Danket lor lamor Kaya ek lezot lamor sispe dan selil polisyer, kuma enn linisyatif pu aret britalite polisyer, pu rekonet sulevman inisyal lepep Moris apre lamor Kaya kuma enn revolt popiler zistifye kont britalite polisyer; sa pu, asontur, adres veritab rasinn sa revolt la, setadir vyolans polisyer;

- Pran langazman pu dekriminaliz ladrog rekreatif, ladrog medisinal, e tret depandans lor ladrog kuma enn problem lasante piblik, napa enn problem o-kriminel.

7. Lasante Fam, Lasante tu Dimunn ek Lasante Piblik

Etan done

- ki swin lasante li inportan e ki suvan, dan lapratik, li tom su responsabilite fam dan sak fami, 

- ki buku laspe lasante fam neglize dan enn sosyete ki domine par zom e par patriarsi, 

- ki pandemi Kovid 19 finn demontre linportans “lasante piblik” (lamedsinn prevantif), e osi mank-finansman sa sekter la; mank servis kuma kontak-tresing, ledikasyon lor lasante; 

- ki li inportan ki popilasyon konpran kuma vaksin opere akoz, se selman kan popilasyon konpran e internaliz sa konesans la ki li pu azir ansam; 

- ki li pa selman enn kestyon liberte “individyel” me enn desizyon ki lansanb enn sosyete pran pu tu dimunn azir dan lintere tu dimunn;

- ki pandemi Covid 19 finn montre nu linportans enn sistem swin-lasante gratis ek iniversel, 

Ki u Parti pu- 

– asir “best practices” kuma enn drwa pu tu dimunn dan lopital ek dispanser, konsernan: 

- servis kontrasepsyon, avek staf antrene pu et sansib a lefet ki zenn sexyelman aktif. 

- enn meyer servis lasante maternite.

- servis lavortman dan lopital.

- “best practices” pu diagnoz ek tretman kanser sin ek kanser literis, e pu vaksinasyon kont kanser kol literis.

- asire ki tu dimunn okuran ki, apre enn vyol ubyin nerport ki ‘asolt sexyel’, viktim gayn drwa al direkt dan enn sa 5 lopital dan Moris ek dan lopital dan Rodrig, e ki nepli bizin al stasyon lapolis aster;

- asire ki lasante piblik li gayn finansman neseser pu li devlope, kuma mwayin prinsipal pu anpes e kontrol propagasyon maladi infeksye, 

- asire ki swin lasante res iniversel, gratis ek aksesib e, kuma kriz Koronaviris finn anseynn nu tu, ki ena nesesite pu fer rekritman dan enn fason kontinyel e donn formasyon a staf lopital a tu nivo pu ki servis lasante piblik ek sistem swin lasante opere dan enn fason efisyan e ki staf lopital pa sibmerze avek travay pu zot kapav ofer enn servis lasante ot-nivo. 

- ki patant prive lor medsinn, inklir patant lor vaksin (kuma vaksin Kovid) aboli, pu ki tu peyi lib pu prodwir mediman ek vaksin ki neseser. 

8. Lor Ledikasyon pu Laliberte olye Ledikasyon par Represyon! Plis Lespas Sosyal pu nu Zanfan

Etan done

- vyolans zanfan li pa lafot zanfan, e pa neseserman lafot ni paran ni ansenyan, me li suvan enn fenomenn sosyetal, e li neseser adres rasinn problem vyolans ki sosyete pe provoke, 

- ki, pandan lokdawnn, zanfan finn sibir enn tromatism, e nu kapav predir plis vyolans apre ki zot finn ranferme, mem zot finn ranferme pu rezon lasante piblik, 

- ki zanfan sufer kan paran pena anplwa stab ubyin enn reveni stab,

– ki zanfan sufer kan zot paran pena enn lozman an sekirite ubyin kan zot viv dan lakaz-asbestos-toxik, 

- ki kan Leta siprim langaz maternel dan lekol, an retur, paran krwar zot pe fer byin kan zot, a zot tur, reprim langaz maternel dan lakaz, e ki sa represyon la finn rekonet komtel, e li fer ditor zanfan, 

– ki avek devlopman Metro, pa finn ena provizyon paralel pu ni trotwar ni leyn-bisiklet ki liye ar li, e pa finn ena ase fasilite pu ankuraz amenazman sistem park-loto-rant-dan-metro apar kot Monte-S, e an zeneral simin piblik, kot zanfan ti abitye zwe libreman, finn anvayir par tu kalite masinn danzere, kamyon, minibis, loto, motosiklet,

– ki teknolozi finn depas nu prop konpreansyon so itilite ek so danze, alor nu zanfan, osi, pa averti lor danze sa teknolozi la, 

- e ki top teknisyin portab ek proprieter konpayni teknolozi innternet, zot byin suvan anpes zot prop zanfan servi sa bann mem gadjet la, tanki zot pankor vinn mazer (18 an) presizeman parski zot, zot konn danze ki sa provoke pu devlopman kognitif ek byenet emosyonel zanfan, 

U Parti

- rekonet ki, dan sa kontex la, tu paran bizin enn lapey regilye ek enn lozman ki zot kapav peye, pu ki zot dan enn pozisyon pu kapav pran sarz epannwisman zot zanfan, e ki se Leta ki dibut garan pu enn tel anplwa ek enn tel lozman, kuma form parti swin pu tu zanfan, 

- pran angazman pu organiz lakres dan tu landrwa ki finanse par Guvernman, pu fam kapav travay ek partisip dan sosyete kan zot ena tipti zanfan, 

- pran angazman pu kumans prosesis pu asire ki tu zanfan ena enn “sime proteze” kuma trazektwar pu al lekol, returne, dan enn fason indepandan setadir trotwar ase larz lor tu simin, avek mama/ansenyan pu asiste zanfan dan ler al lekol, ler return lakaz, kot ena krosir, pu ki zanfan libere depi danze veykil reprezante,

- pran langazman pu asire ki size ansenye dan nu langaz maternel dan lekol, pu ki zanfan konpran e aprann kimanyer fer lespri travay, pu ki zot reflesi lor enn size dan enn fason natirel e lozik, oliye aprann-par-ker kuma peroke, e pu asir enn ledikasyon milti-ling baze lor langaz maternel, e pu organiz konsyantizasyon lor la avek tu paran, 

– pu asire ki zanfan ena enn terin pu zwe dan sak kwin lari, 

- pran langazman pu sutenir enn sistem ‘bording skul’ finanse par Leta e/u enn servis-volonter dan period ladolesans pu de-trwa mwa par an, kot aprann layf-skil e aprann pu devlop lindepandans depi lafami pu ki sa permet zot tranzisyon ver stati-adilt,e ki sa vinn enn fason-pu-mama-ek granmer, ki suvan ena pu pran sa responsabilite la tusel, libere depi sa fardo la; 

– pu introdwir ledikasyon-sexyel apropriye dan lekol, pu ki zanfan kapav anmemtan protez zot-mem depi predater e ki usi prepar zot pu enn lavi sexyel epannwi pu pli tar dan lavi, 

– pran langazman pu asir ki ledikasyon inklir size ki ed zanfan reflesi, analize e devlop kapasite kritik e kreatif libreman – setadir size kuma biolozi-evolisyon ek veritab analiz lor fonksyonman sosyete anterm listwar diferan klas sosyal e lor listwar evolisyon veritab valer moral ki viz pran swin tu dimunn dan sosyete ek tu seki dan nu lanvironnman - ek ki apre ler lekol, pu ena spor, aktivite kuma zwe-esek, zwe-bridge, lar, teat, lamizik, lexersis, meditasyon, grup danse, dan tu lekol, su sipervisyon staf lekol, e atraver lekel pu ena sosyalizasyon,

– pran langazman pu ed zanfan, anseynan ek paran konpran e servi masinn, teknolozi ek internet dan lintere sosyete, e pa pu servi li dan enn fason kot zanfan sibir ditor. 

9. Pu viv byin avek ‘disabilite’; Fam, Zanfan, Zom

Etan done ki ena fam ki viv avek enn disabiliti, nu-mem, ubyin nu responsab pu okip zanfan ubyin gran-dimunn ki viv avek enn disabiliti ubyin enn spesyal-niyd,

Ki u Parti 

– pu asir drwa egal pu tu dimunn a enn plas travay, enn lozman zot kapav peye, sekirite alimanter, e akse a transport ek a tu fasilite piblik,

-- organiz lekolaz formel usi byen ki spor ek lezot aktivite pu tu zanfan, asiran ki li akeyan pu zanfan ki ena bezwin spesyal, 

- Treyning Teknik pu devlopman personel e pu gayn plis posibilite pu travay.

10. Fam pa obze pu Veye, Luke, Sikane, Abize

Etan done stereotip lor fam, e usi lor zom, 

Etan done arselman kontinyel ki fam sufer lor sayt travay, lor simin, dan serk-lafami ek serk kamarad, e mem dan sindika ek lasosyasyon,

Etan done ki “dimunn” kontinye blam fam kan li pe rod divors, blam fam ki viktim vyolans ubyin arselman pu nu sufrans, e mem blam fam ki viktim zom avek puvwar lor nu dan travay, 

Etan done progre kinn fer par muvman internasyonal #MeToo, 

Ki u parti 

– pu fer tu seki dan so kapasite pu asir tretman egal pu zom ek fam dan u Parti ek dan tu polisi ki u promuvwar adopte,

– pu expoz e sanksyonn zom dan u Parti u Lalyans kan zot azir kuma predater, intimidater, buli, ubyin ki fer santaz travay-an-esanz pu sex, e fer sa atraver denonsyasyon, sispansyon ek expilsyon,

– pu fer apel pu enn Kod Etik kot, kuma dan plizir peyi, enn patron ubyin anplwaye enn kopayni ubyin nerport ki institisyon oblize vinn delavan, fer enn deklarasyon kler e net, kan li ena nerport ki liyezon romantik ubyin relasyon damur avek enn kikenn ki so jinnyor dan travay ubyin dan lezot striktir yerarsik (ONG, sindika, lorganizasyon relizye, etc). 

11. Lor Teknolozi – Dan lintere Byenet tu Dimunn 

Etan done

- Ki laplipar siber-exekitif, kuma nu finn mansyone, konn danze (alor refiz donn zot zot prop zanfan) gadjet-elektronik ki vande par zot konpayni ubyin par zot-mem antan ki top kad e ki zot mem al ziska avoy zot zanfan dan bann lekol prive spesyal byen ser kot kompyuter ek gadjet elektronik kareman interdi, setadir bani,

- E ki konpayni medya-sosyal finn kree bann danze ki zot ti kapav predir, e ti bizin predir, e zot finn viz zis pu fer plis profi avek sak ‘klik’ nu ‘klike’, e viz zis pu vann plis reklam pli ser ar zot kliyan peyan, e viz osi pu vann plis data lor nu, alor viz pu ogmant pri ‘lavant’ baze lor komye letan zot gard nu “latansyon” lor zot ‘lekran’, enn kote, e komye data zot vande lor nu, lot kote.

Ki u parti,

- pran langazman pu ankuraz plis siber-liberte dan kontex enn internet ki re-vinn kuma dan kumansman lepok innternet, setadir lib depi lintere fer profi, setadir li vinn ilegal pu fer profi depi innternet.

- e ki antretan seki prorieter ek seki rul network media-sosyal zot konsidere responsab pu seki zot pibliye, kuma tu peblisher ete, e kapav purswiv zot dan lakur, e ki zot nepli trete kuma enn sinp servis lapos san ki zot asim responsabilite konteni zot network.

Mars, 2022