Parti LALIT antan ki lorganizasyon politik – sa kumansman lane 2022

09.03.2022

2022, nu finn rant dan 3yem lane pandemi Koronaviris, enn kriz saniter mondyal. Nu pa kone pu ankor komye letan pandemi pu ankor la. Dan Moris, nu finn ena enn kriz saniter me usi enn kriz ekonomik ki pre-dat lepidemi. Tu sekter kle lekonomi ti deza an kriz, sekter disik-kann, sekter lotel-turism, sekter zonn frans, sekter ofshor. Amezir kriz saniter pandemi Koronaviris inn kontinye, avek so prop konsekans ekonomik, kriz ekonomik ki pre-dat sa kriz saniter la finn kontinye agrave.

E, nu finn ena enn kriz politik avek inkapasite Guvernman Jugnauth pu vinn avek bann solisyon ki sa dub kriz dimande.Guvernman pena enn veritab program; li zis swiv deryer program Misye la. Li grav. Lopozisyon, kan zot opoz MSM, zot ena tandans opoz li lor enn azanda pro-kapitalist. Zot kritike depi pwin-devi burzwazi ubyin pwin-devi FMI-Labank-Mondyal ubyin lor “koripsyon” ek “skandal”. Sa osi, li grav. Nu ena pu fer fas tu kalite kriz.

E asterla, kan ena enn lager ki Larisi finn deklare kont Ikrenn, sa pu vinn azut lor lefe ekonomik ek sosyal lepidemi, kriz ekonomik sistemik ek kriz politik dan Moris.

Tusala pe arive dan enn kontex kot ena enn afeblisman klas travayer so lorganizasyon politik dan Moris ek inpe partu dan lemond. Sa afeblisman li rezilta direk enn atak suteni ki burzwazi finn fer kont klas travayer pandan sa dernye 30 an la. E, pu enn parti kuma LALIT kot nu program depann lor lafors klas travayer, li pa finn enn lane fasil.

Lane pase finn ena buku defi, defi sirtu pu enn parti lopozisyon kuma LALIT. Enn kote, nu kont Guvernman anplas e lot kote, nu kont tu lezot parti lopozisyon pu zot politik demagozik, popilist, anfaver klas kapitalis-mem.

Dan sesyon gramatin [Seminar LALIT], nu finn get sityasyon internasyonal, sityasyon deklas dan Moris, bann parti politik – dan Guvernman, Lopozisyon parlmanter ek extra-parlmanter. Nu finn truv fayit parti dan Lopozisyon anterm zot striktir, e osi anterm zot mank chalennj kont rezim anplas ki baze lor demand pu ki klas travayer pena pu sarye fardo sa dub kriz saniter ek ekonomik la. Anterm striktir, 3 parti Parlmanter – Travayist, MMM ek PMSD – inn fonksyone alinteryer Parlman (kan li ti pe zwenn), uswa atraver zot lider fer konferans depres. Sa-mem. Apar, finn kumans ena enn lot faz “koz-koze” ant 2 lider. Sa montre gran diferans ena ant nu, dan Parti LALIT avek lezot parti politik. Parti LALIT nu finn ena flexibilite pu permet striktir parti kontinye fonksyone malgre exizans saniter lepidemi e nu finn reysi osi kontinye azir pu gard bann gran lax nu program lor azanda politik.

Alor, mo pe propoz pu get aksyon Parti LALIT lor lane ki’nn pase anterm sirtu pwin programatik ki LALIT inn met lor azanda politik lor letan, e bann demand ki finn vinn lor azanda meynstrim e ki pu kontinye res lor azanda pandan lane 2022: setadir, pwin programatik kuma:

- lekonomi alternativ

- Diego-Chagos

- lasante piblik, ek servis lasante iniversel e gratis

- langaz maternel kuma medyom dan ledikasyon

- reform elektoral

- problem lozman

- lanvironnman menase

- lokipasyon militer Palestinn par Leta Israel

- kont lager inperyalist e pu fermtir tu baz etranze e NATO.

Sa pu permet nu get lane ki finn pase e kumans anmemtan reflesi lor konteni plan daksyon ki nu pe elabore ansam dan sesyon ki pu swiv apre.

[Not: Pu enn rapor detaye lor tu bann aksyon parti LALIT pandan lane ekule, mo dimann bann kamarad pu get rapor ki ti fer dan Lasanble Bilan lafin Desam 2021 e ki finn pibliye lor nu websayt.]

Pwin programatik LALIT lor azanda politik meynstrim.

Alor, nu get sa bann pwin programatik politik, enn par enn:

Pu enn lekonomi alternativ: kisannla kontrol later ek lamer?

Guvernman MSM pe rul lor azanda burzwazi. Li na pena okenn plan pu kreasyon anplwa. Li na pena plan pu aktivman diversifye depi sekter ekonomik disik-kann, turism, textil, ofshor – tu bann sekter ki ti deza an kriz – mem avan pandemi Kovid-19. Guvernman Jugnauth, olye diversifye, pe gaspiy larzan Labank Moris par milyar pu al dan sa bann sekter ki pena lavenir. Somaz pe ogmante, pena okenn sekter pe kree anplwa prodiktif. Sityasyon pe agrave zur-an-zur. Ki pozisyon Lopozisyon? Apart fer kritik politikay lor larzan MIC, pena kritik defon lor kimanyer Guvernman pe servi fon piblik pu dedwann bann sekter ekonomik ki pena okenn lavenir. Lopozisyon pa mem futi fer demand ki guvernman inpoz kondisyon kan pe servi fon piblik pu reflot sekter an-fayit. Zot pa fer okenn propozisyon kimanyer diversifye lekonomi. Sa li parski globalman Lopozisyon ena mem stratezi ekonomik ki Guvernman.

Tusala dan enn moman kot lepidemi pe expoz gravite problem lanplwa, problem sekirite alimanter.

Par kont, nu dan LALIT, depi nu kreasyon kuma enn lorganizasyon politik, nu pe fer kanpayn lor nesesite diversifye lekonomi.

An 1984, nu finn lans kanpayn nasyonal lor “Disik Ki Lavenir?” Sa kanpayn la finn devlope, pandan 40 an, pu pran kont nuvo realite ki finn evolye. Finn ena Program pu Lagrikiltir, Agro-Lindistri ek Lenerzi an 2003. Finn ena Sart Sekirite Alimanter an 2008 otur Kriz Finansye. Nu finn vini avek bann propozisyon konkre lor kimanyer servi later tablisman pu plant manze e met dibut infrastriktir otur mulin pu devlop prezervasyon ek transformasyon alimanter. Nu pe koz devlop lor enn lesel indistriyel sekter lagrikiltir, lelvaz ek lapes. Lepidemi ti enn moman pu Guvernman MSM fors tablisman diversifye depi kann-disik pu plant manze lor gran lesel, fors proprieter lotel pu kumans investi dan lapes semi-indistriyel an esanz pu larzan fon piblik ki kapitalist sa bann sekter la ti pe benefisye. Pandan lepidemi, nu finn met lanfaz kimanyer sa kalite devlopman ki pu kree lanplwa masif pu absorb lamas somer ki pe kontinye ogmante, pu asir suverennte alimanter pu popilasyon, e pu gayn prodwi pu exporte pu amenn deviz dan pei. Kan fret navir kargo ogmante, kan pe ena peniri alimanter lor lesel mondyal e asterla avek invazyon Ikrenn par Larisi ansam avek depresyasyon Rupi, tu pri pu flanbe. Alor, dan labsans enn reveni garanti pu sak adilt, insertitid dan aprovizyonnman manze ek flanbe pri, sityasyon sosyal pu vinn grav. Nu demand pu introdir kontrol pri, pu guvernman asire sak adilt ena enn reveni garanti, pu Guvernman pas lalwa, fors proprieter gran but later plant prodwi alimanter, inn vinn enn priorite. Nu program dirzans, depi kumansman lepidemi baze esansyelman lor kreasyon anplwa, asir sekirite alimanter e gayn deviz ti adopte par 10 lorganizasyon travayer.

E tut long, nu finn mintenir linportans enn tel plan dirzans. Ala manyer LALIT gard nu program lor azanda politik nasyonal, e donn kudme prepar enn gran baz sosyal dan muvman sindikal, fam, konsomater pu devlop e sutenir sa program la.

Lor lapes, finn ena enn travay politik konzwin ant Rezyonal LALIT Curepipe-Lesid avek peser-san-kart dan Sid-Est. Enn rezilta direk sa travay la, se finalman, dan bidze 2021 finn anons ki pu alwe 500 nuvo kart peser – enn viktwar pu travay politik ki nu finn fer dan kad nu “Sart Peser” devlope apartir 2017 avek kudme plizyer rezyonal LALIT pu devlopman enn veritab lindistri lapes dan Repiblik Moris. Kumsa LALIT travay, nu fer ase reynion avek peser, donn kudme mobilize, pu ki zot kapav vinn moter enn program pu devlopman enn sekter lapes pli gran.

Anmemtan, LALIT fer demand pu remet enn Minister Plan pu sapot enn tel santye devlopman indistriyel ki kuver later Repiblik ek lamer EEZ.

Minis Lagrikiltir Maneesh Gobin, li-mem, dan kumansman mwa Fevriye fer mem konsta: li dir bizin enn lindistri agro-alimanter solid pu prodir manze, pu diminye inportasyon manze, e pu exporte pu amenn deviz. Li kontinye par dir diversifikasyon lagrikiltir pu donn valer prodiksyon agrikol lokal: konservasyon prodwi perisab pu permet planter pa perdi zot prodiksyon e permet mwins inportasyon prodwi dan bwat, e vinn enn lindistri transformasyon alimanter pu exportasyon. Man-man! Koze la bon. Me sa proze la, li tuzur kuzin pov enn gran lindistri kann-kann-kann, disik-disik-disik mem. Nu explike. Ena trwa proze reform Guvernman dan sekter agrikol: disik, non-disik ek dite. Me, na pena koze lor plant manze lor later tablisman. Non, sa pa dan vokabiler MSM. Ki bidze inn mete pu sa “non-disik”? Rs 450 milyon. Ki bidze inn mete pu sibsid lor disik? Rs1.4 milyar, e tusala pe gaspiye sak lane. Mm Jaqueline Sauzier, Sekreter Zeneral Lasanb Agrikiltir, apre piblikasyon Rapor Labank Mondyal lor sekter kann-disik, dir sa 3 mulin disik ki reste pe “mank kann”. Ki sa ule dir? Li ule dir bizin gard kann lor tu bon later tablisman ek gran planter? Pu met kann lor ankor later pu ki 3 mulin disik vinn rantab? Me, li deza pa rantab! Azute lor la, tablisman ek gro propriyeter later pe konverti zot bon later agrikol an later komersyal pu konstrir vila delix, terin golf ek gran-gran morl. Guvernman ek SIT usi finn rant dan sa kalite devlopman. Setadir enn kalite devlopman ki pe diminye later agrikol. Li enn stratezi ki pe betonn lavenir pei.

Pena volonte politik. Guvernman pena volonte politik pu al ver enn stratezi ekonomik alternativ.

Me, trazedi se Lopozisyon, li osi, li pena volonte politik pu al ver enn stratezi ekonomik alternatif.

Zot tu tase dan kad kann-disik.

Mem si bann ekonomist ek bann ideolog kapitalist finn kumans koz devlopman ekonomik pu asir suverennte alimanter Repiblik Moris amezir pandemi fer ravaz dan lemond, bann parti politik MSM-ML-PM-MPM-OPR, PT-MMM-PMSD finn res tase dan kann, bagas, melas, disik. Zot pa futi panse andeor kad kann-disik ek turism. E sa li vre, mem kan pe bizin vid larzan piblik par lapel dan sa 2 sekter la – zis pu permet gard tulede sa de lindistri kanar-bwate la anplas. E mem si li gurman tu later Moris.

Stratezi Guvernman ek burzwazi pu morsle e betonn later agrikol e pu gaspiy larzan piblik dan sekter disik ek lotel li enn stratezi san lavenir.

Alor li irzan pu LALIT nu batir sutyin dan klas travayer e parmi tu dimunn ki travay pu viv pu apiy sa demand enn lekonomi alternativ ki pu kapav reponn a bann defi divan nu. Nu bizin intansifye nu kanpayn pandan 2022.

Dekolonizasyon Chagos, Drwa Retur ek Ferm Baz Diego res lor Azanda Politik

Bato Leta Moris dirize par Reprezantan Moris dan Nasyon Zini avek delegasyon Chagosyin, syantifik ek zurnalist internasyonal finn met Chagos lor azanda politik dan kumansman sa lane la.

Sa li enn gran devlopman dan lalit pu dekolonizasyon Repiblik Moris ek Lafrik.

Chagos-Diego finn lor azanda LALIT lor letan. Nu sel parti politik ki finn gard sa tem la lor nu azanda pandan plis ki 40 an. Nu finn e pe aktivman milite onivo lorganizasyon travayer lokal inklir lorganizasyon Chagosyin. Nu finn e pe aktivman milite onivo mondyal atraver bann muvman fam, muvman anti-lager, muvman lape, muvman lanvironnman ek lorganizasyon politik dan lezot pei pu ki gard sa lokipasyon militer ilegal par inperyalist UK-USA lor Diego Garcia-Chagos lor azanda mondyal.

Nu finn amenn lalit pandan plis ki 40 banane lor trwa demand interlye:

- reinifikasyon Chagos inklir Diego Garcia dan Repiblik Moris

- drwa retur pu Chagosyin ek lib sirkilasyon dan teritwar Repiblik pu tu Morisyin

- Ferm baz USA lor Diego Garcia e asir netwayaz ekolozik pu eliminn tu dese militer ek nikleer.

Kan LALIT ti fer kanpayn pu Leta Moris al ICJ pu dimann enn lopinyon lor krim kolonizater UK kan li kas teritwar Moris e derasinn Chagosyin otur Lindepandans pei, diferan guvernman siksesif finn dir nu li pa posib. LALIT nu finn persiste: let uver, kol lafis, petisyon, forum, manifestasyon, let uver internasyonal, organiz konferans internasyonal, intervenir dan konferans internasyonal dan enn 20-enn pei.

Finalman, kan Leta Moris al Nasyon Zini, gayn enn Zizman ICJ, pli ot Lakur Nasyon Zini, e sa swiv par enn sutyin masif dan Lasanble UN, pu dir Chagos bizin re-inifye avek Moris. ITLOS, Tribinal Drwa Lamer, inn rann sa zizman ICJ baynding lor UK. Azordi, plizyer institisyon internasyonal ek rezyonal pe azir lor sa vot UN la. E azordi, pena personn ki dir zot ti kont al divan ICJ.

Linisyativ Leta Moris pu fer enn vizit syantifik lor Resif Blenheim dan Arsipel Chagos e usi pu al pik pavyon Moris lor Peros Banos, lor Salomon ek lor Resif Blenheim, li enn aksyon normal Leta Moris pu klem so suverennte apre vot Nasyon Zini.

Me, anmemtan Guvernman Jugnauth fer enn grav erer, enn krim mem. Li vinn propoz enn bay 100 an an-esanz pu larzan pu Baz Amerikin Diego Garcia. Sa li enn propozisyon plis ki inakseptab apre tu sa sutyin internasyonal ki Leta Moris finn gayne. Pu al vande pu enn lokasyon lor enn baz militer ki planke lor nu teritwar, e ki enn menas lape dan lemond. Li osi enn menas pli gran polisyon dan losean, polisyon nikleer.

Anmemtan, Guvernman Jugnauth pe refiz rann piblik Lakor Lenn ek Moris lor Agalega.

Parti Lopozisyon, zot tu, zot tuzur dan petrin, mem lor sa pwin programatik osi. Zot gayn difikilte pu pran pozisyon lor sa vizit syantifik lor Arsipel Chagos, akoz, enn kote, zot refiz denons lokipasyon ilegal UK-USA lor Diego-Chagos – o-kontrer zot anfaver enn tel bay, zot osi, pu kontiyne sa baz militer-nikleer lor Diego Garcia – e, lot kote, zot denons lakor ant Lind ek Moris lor Agalega.

LALIT nu pozisyon li kler e nu pe kontinye lalit pu: ferm baz US lor Diego Garcia; interdir tu baz militer lor teritwar Repiblik Moris; reinifye Chagos antye ek Tromelin dan Repiblik Moris. Nu anfaver liberte muvman tu Morisyin lor tu nu teritwar. E, ferm tu larad dan tu lil Repiblik Moris a tu bato deger. Navir deger zot anfet bann baz flotan ki alimant lager inperyalist partu dan lemond: konfli militer nuri gro konpayni fabrikan zarm ek zot su kontrol bann leta marsan lager.

Pu plis ki 40-an, nu finn gard kestyon Diego-Chagos lor azanda. Azordi avek konfli militer dan Ikrenn, bulversman klima dan lemond, kestyon Diego-Chagos vinn ankor plis inportan. Bizin ferm baz militer. Nu kontribisyon dan Moris dan sa lalit mondyal anfaver lape se pu napa servi teritwar Repiblik Moris pu al bonbard popilasyon sivil e an-zeneral pu avans azanda pei inperyalist. Nu anfaver enn lemond san zarm nikleer pu nepli ena menas polisyon nikleer mortel dan losean pre ar nu. Alor nu lalit pu ferm baz militer USA lor Diego Garcia bizin intansifye.

Sistem Lasante Iniversel Gratis, Lasante Piblik ek pandemi Kovid-19

Sistem “lasante iniversel gratis” ek sistem “lasante piblik” (diferan form prevansyon) finn enn tem kanpayn LALIT lor letan. Ki li lor kestyon gard “health desk” dan erport Plezans pu kontinye kontrol kont malaria, ki li atraver kondann muv guvernman pu fer lasirans prive ek swin prive pu fonksyoner, ki li kan nu milite pu ogmant bidze lasante pu ki ena plis rekritman dan lopital piblik – nu tultan amenn sa lalit la. Kan lepidemi Koronaviris deklare, dan LALIT nu finn azir lor baz nu program lasante pu lepep ki finn devlope depi enn dokiman apel “People’s Health” an 1979.

Lopozisyon pa finn aktivman met lanfaz lor nesesite pu ogmant bidze Minister Lasante avek bi pu rekrit plis staf lopital ek staf lasante piblik pu permet sistem lasante ekipe pu fer fas lepidemi dan pei. Anplis, zot pozisyon lor vaksin, enn pozisyon, “Anfaver, me ...” e sa li plito amenn konfizyon olye azir pu reyelman ankuraz dimunn al fer vaksin. Zot pa finn denons kanpayn anti-vax, ni disosye zotmem depi enn tel kanpayn kont lasante piblik. Sirtu, a enn moman, zot ti vinn enn lake ansam ar ex-azan MSM Bruneau Laurette ek so parti, ki finn piblikman afis li lor enn platform danzere, enn platform anti-lasante-piblik.

Par kont dan LALIT, depi Mars 2020, nu finn ena enn demand konstan pu Minister Lasante, dan enn plan dirzans, rekrit staf pu ogmant lekip konntak-tresing ek staf lasante dan lopital, dan sant karantenn, dan sant swin, dan testing, ek dan lekip vaksinasyon (kan inn kumans deplway program vaksinasyon). Nu finn aktivman fer kanpayn pu ankuraz dimunn pu al fer vaksin. Nu finn fer li atraver nu striktir brans, kontak dan brans emerzan e atraver nu sayt ek rezo sosyal. Nu finn pran pozisyon e fer aksyon pu lev patant lor vaksin pu rann vaksin aksesib a tu dimunn dan lemond atraver inisye enn Deklarasyon pu Sispann Patant Vaksin ki inklir enn apel pu ankuraz tu dimunn fer vaksin. 4 gran organizasyon sindikal ek 3 lasosyasyon popiler finn enndors sa Deklarasyon-la ansam ar nu. Alor, nu finn reysi travay ar lezot seksyon organize dan klas travayer, e nu finn fer sa, mem dan lokdawn.

Kan travayer sistem lasante iniversel ti su latak dan lapres, nu finn fer de kalite aksyon: nu finn kritik lapres pu expoz danze so latak kont travayer ki pe protez tu dimunn dan lepok lepidemi, enn kote, e nu finn inisye Deklarasyon Solidarite avek Travayer Sekter Lasante, lot kote. 7 organizasyon sindikal, 3 lasosyasyon ek sertin individi byin koni, nu tu ansam, finn dibut ansam, pu sutenir travayer sekter lasante. Sa finn byin ede pu remet lapres a-lord. Li finn osi donn travayer lasante e zot sindika lesuf ek kuraz neseser pu zot, a zot tur, pran zot prop aksyon.

Parti dan Lopozisyon, pena program koeran. Zot pa truv li zot responsabilite pu get pandemi kuma enn menas a lasante piblik dan Moris ek dan lemond, enn pandemi ki pe antrenn par milyon lamor e par milyon malad grav onivo mondyal, e ki pe menas ekrulman sistem lasante onivo mondyal. Pandemi ankor la, demand pu konsolid lasante iniversel gratis, konsolid lasante piblik, pu prepare pu pli divan tuzur res lor azanda politik.

Lafin lane, otur skandal tennder dirzans pu aste medikaman Kovid-19, LALIT finn pa zis kritike, me nu finn avoy enn Let Uver a Premye Minis avek demand presi pu ki, dan dernye sesyon Parlmanter, met dibut enn Selek Komiti pu Parlmanter eli kapav an-mezir sirvey tu emergency procurement ki pe fer dan lepok Kovid. Li pa enn kestyon eski Premye Minis pu ekut nu u pa. Li enn fason pu ki tu dimunn konpran nu demand pu diminye puvwar lexekitif e pu ogmant puvwar Parlmanter eli vizavi sa lexekitif la. Li ranforsi sa demand-la dan sa moman presi kot dimunn ariv realiz letandi puvwar lexekitif e kot dimunn pe kumans reflesi lor ki kalite propozisyon bizin fer. Sa li enn lexanp byin frapan ki ete demand tranzisyonel.

Kan Guvernman MSM finn expoze pu koripsyon dan alokasyon kontra, LALIT finn osi propoz nasyonalizasyon inportasyon dirzans pu diminye sa risk koripsyon la. Lopozisyon ek lapres, zot limit zot kontribisyon kote pandemi a kritik ka koripsyon, e kritik e akil port-parol Guvernman lor pandemi. Li expoz enn petites-despri ki finn konstaman frol vinn danzere pu sosyete Moris net. E li tuzur expoz mank enn program. Si u ena enn program, u ena propozisyon ki rant dan kad sa program la. LALIT ena sa.

Lepidemi inn usi expoz tu kalite problem existan, me dan form pli pir: problem grav lozman, e ladan pli grav ankor problem lakaz lamyant, e osi vyolans domestik, ek problem dilo. Kimanyer u gard distans sosyal dan enn lakaz sere? Kimanyer u ek u fami res lakaz an izolasyon dan enn lakaz lamyant ki enn menas pu lasante sak ertan ki sak rezidan res ferme andan enn tel lakaz? Kimanyer u lav lame suvan kuma enn mezir saniter inportan pu anpes viris fane kan pena dilo? Kimanyer u ek u zanfan sap depi vyolans domestik par enn partner vyolan kan u pe oblize res lakaz?

Guvernman inn anons so plan lozman otur 16,000 lakaz avan lafin so manda. Sa pa sifi ditu. Guvernman inn fer enn lodit pu kone komye dimunn lor so lalis aplikan pu enn lakaz tuzur lor lalist. Sa usi pa pu reponn a enn seri problem grav lozman zordi dan pei:

- problem legal otur lakaz zeritye – ki sif Guvernman maske.

- problem depo pu lakaz NHDC, depo ki dimunn pena – akoz enn-lor-de travayer zordi travay dan tit-antrepriz uswa zot travay bat-bate kot pena ni mwayin pu met depozit pu enn lakaz ni reveni fix garanti.

- laplipar dimunn ki res dan lakaz lamyant zot pena mwayin pu ranplas lakaz lamyant la ki guvernman inn vann ar zot.

- fam ek so bann zanfan pa kapav kit lakaz kot ena enn mari vyolan akoz pena lakaz pu li ek so zanfan kapav viv an sekirite.

- problem pli zeneral ki mank lakaz lwe a enn pri rezonab pu fam sef fami, ubyin pu selibater.

- problem mank lakaz pu dimunn dan laz ubyin pe viv avek enn disabiliti.

LALIT nu koni pu nu travay lor letan lor kestyon problem lozman. Nu finn lite atraver militan LALIT dan Muvman Lakaz, lor muvman otur lakaz lamyant dan Komite Konzwin LALIT-Abitan Site, lor muvman otur lakaz zeritye, lor muvman otur inkapasite dimunn pu gayn enn lakaz akoz pena depozit ek pena enn travay fix kot ena peslip.

Lopozisyon apart enn-de aksyon popilist ek demagozik, pa finn zame vini avek enn propozisyon konkre kuma pu adres sa grav problem lozman. Lopozisyon, malgre de imans manifestasyon rezidan lakaz lamyant depi 50 Site EDC dan Port Louis, malgre petisyon, malgre let uver, zame pa finn sutenir nu demand pu Guvernman ranplas lakaz lamyant. Zame.

Guvernman pa finn adres problem lozman kuma bizin.

LALIT, ansam avek tu dimunn dan problem lozman, pe kontiyn nu travay mobilizasyon pu ki guvernman ranz lakaz dan enn pri ki dimunn kapav peye, e sirtu enn opsyon pu dimunn kapav lwe depi guvernman, pa oblize aste. Guvernman bizin etablir enn “Tribinal”, kuma ti ena dan CHA pu fami met konplint si zot pa gayn zot tur, dapre lake, dan NHDC.

LALIT, ansam avek delege site EDC kot ena lakaz lamyant, malgre restriksyon saniter, finn depoz enn petisyon siyne par delege depi 27 site EDC kot Minis Obeegadoo le 24 Me 2021. Dan petisyon delege pe dimann minis ki li respekte so langazman pu retir lakaz lamyant danzere, ranplas li.

Problem lozman lor azanda politik sa lane la. LALIT nu pe demand guvernman pu anons so plan ek enn taymtebul pu ranplas lakaz lamyant danzere. Pli zeneral, Guvernman MSM bizin anons ofisyelman si li ena lintansyon etablir enn “Rezis Nasyonal” pu dimunn vinn inskrir si zot bizin enn lakaz.

Nu note ki demand LALIT pu ena opsyon pu lwe lakaz, e pu nepli ena depozit, demand LALIT lor kestyon lakaz zeritye, finn fer zot sime dan bann ONG ki finn surse pu “okip” problem lozman “pu dimunn”.

Nu remarke ena enn devlopman interesan kot nuvo lakaz NHDC pena obligasyon pu met depozit avan gayn lakle.

Medyom Langaz Maternel dan Ledikasyon

Langaz Kreol kuma medyom dan ledikasyon pu anseyn size kuma matematik ek syans inn vinn lor azanda meynstrim, finalman. Sa li an-gran-parti akoz sa kestyon lor nu manifesto politik depi nu lexistans, e nu finn milite pu sa san-ses.

Lepidemi inn expoz kuma problem langaz enn veritab problem dan ledikasyon. Buku zanfan inn gayn difikilte pu swiv klas lor TV uswa onnlayn akoz explikasyon dan enn langaz ki zot pa metrize. Alor kestyon langaz maternel kuma medyom dan lekol pu enn kestyon ki pu vinn santral sa lane la. Persistans LALIT lor letan pu gard sa kestyon langaz lor azanda zordi inn fer so sime. Ena de-plizanpli akademik, sef institisyon ledikasyon, intelektyel, pe kumans pran pozisyon an piblik anfaver. E fek la dan enn lansman enn piblikasyon lor lasyans an Kreol, responsab Rajiv Gandhi Science Centre inn fer enn pledwari anfaver servi langaz Kreol pu anseyn size syantifik.

Medyom Langaz Maternel dan ledikasyon ek langaz Kreol dan Parlman pu res lor azanda pandan sa lane la.

Lor eleksyon trike versis reform elektoral pu plis demokrasi

Lopozisyon finn met buku so resurs dan enn seri kontestasyon eleksyon zeneral, kontestasyon ase bankal. Ena finn tonbe dan Lakur. Ena finn diskredite net dan Lakur. Ena zot-mem, zot finn retire. Ankor ena enn seri reste dan Lakur. Rikawnt dan nimero 19 Rose Hill finn mintenir rezilta Novam 2019.

Navin Ramgoolam finn zwe enn rol santral dan sa mobilizasyon danzere – dan sans li pran form enn atak kont tigit demokrasi ki ena – otur “eleksyon trike”.

Ramgoolam pa finn eli dan dernye eleksyon Novam 2019. Sak fwa li perdi eleksyon, li perplex avan, lerla li vinn fer alegasyon eleksyon trike. Li finn dan enn fason iresponsab sey diskredit prosesis elektoral antye, inklir atak Komisyon Elektoral, e finn ris Lopozisyon antye – Parlmanter ek Extra-Parlmanter (exsepte LALIT) – dan sa kontestasyon anti-demokratik san okenn lavenir. Sa anmemtan vinn enn atak depi ladrwat kont Guvernman MSM-ex-MMM.

Lopozisyon pena okenn propozisyon pu ogmant demokrasi, laplipar zot bann propozisyon al lor plis ogmant birokrasi akoz zot nepli ena, ubyin zame pa finn ena, striktir dan zot parti pu monitor tigit demokrasi alabaz dan prosesis elektoral. Zot pena manb zot parti pu fer azan elektoral pu swiv prosesis eleksyon depi Rezis Elektoral, dan lakur sant devot, dan lasal kot vote, temwin kan uver bwat, temwin kisannla pe vote, temwin kan ferm bwat, swiv bwat, vey bwat, prezan dan prosesis kawnting ziska proklam rezilta. Buku parti mem pey dimunn pu fer sa travay azan. Ena buku zot port-parol pa mem kone, eleksyon pa eleksyon, sak lane ena enn portaport staf Komisyon Elektoral pu met Rezis elektoral azur. Zot pa kone ki sak elekter ena responsabilite pu al chek so nom lor rezis elektoral tanporer pu koriz ninport ki anomali, e ki rol parti se pu asir so azan ek elekter al fer sa. Sa li responsabilite sak elekter, e osi sak parti ki sipoze organiz sa atraver so brans dan diferan landrwa e atraver so bann rezyonal.

Lopozisyon so stratezi ubyin taktik konteste eleksyon plito viz pu diskredit institisyon kuma Komisyon Elektoral, Komiser Elektoral, Electoral Supervisory Commission e vinn avek bann demand birokratik ki retir tiginn demokrasi ki ena dan prosesis elektoral, pu konble sa lakinn ki zot parti pena striktir solid pu monitor prosesis elektoral.

Par kont, nu dan LALIT, nu finn fer enn seri propozisyon pu enn reform elektoral ki al direksyon aprofondi demokrasi. Ladan nu propoze ki ena plis kontrol Parlman (ki eli) lor Kabine Minis (ki nome par Premye Minis) e plis kontrol Parlman lor Premye Minis ki elir par depite Parlman – atraver revok li. Bizin ena drwa pu elekter revok depite ant de eleksyon. Bizin ena puvwar pu nuvo Komite Parlmanter Permanan pu proses nominasyon kle alatet lantrepriz Leta e pu vey lor Kabine. Nu pe reflesi pu propoz bann demand lor prosesis elektoral pu ena plis demokrasi dan prosesis elektoral dan kontex kolaps bann parti politik ki sipoze fer sa travay la.

Internasyonalism

Pandemi Koronaviris dan lemond pe apros ar 450,000,000 ka (pre ar enn demi-milyar ka) ek plis ki 6 milyon dese. Pandemi finn montre nu ki lasante piblik li enn kestyon global. Nyaz ruz Volkan Tonga inn ariv ziska lesyel Moris: Sa montre nu kestyon klima li enn kestyon global. Sa fer nu tu realiz linportans enn lalit internasyonalist.

Nasyonalism, “enn sel lepep enn sel nasyon”, patriotism, sarye pavyon Moris pu enn wi, pu enn non, li enn paravan pu kasyet lefet ki li anmemtan niye lefet ki ena diferan klas sosyal e li niye lalit deklas anpermanans dan sosyete kapitalist. Nasyonalism li anmemtan enn atak kont internasyonalism. Alor, dan LALIT, kan nu viz pu chalennj e met deor Guvernman MSM, nu viz pu chalennj e met deor sistem kapitalist, ki rasinn problem dan sosyete deklas, e nu kumans travay pu kree enn sistem sosyalis, kot ena demokrasi profon. Sa li pa pu arrive dan enn sel pei, li enn lalit konserte tu travayer tu pei dan lemond pu fini sistem kapitalist ki enn sistem global.

Internasyonalism li inspir klas travayer mondyal dan so lalit tulezur dan so pei. Ala enn-de lexanp:

(1) Kan klas travayer dan tu pei truv sa imans mobilizasyon planter ek travayer agrikol dan Lenn lor inpe plis ki enn banane pu fors guvernman Modi pu retir trwa proze lalwa ki ti anfaver gro konpayni miltinasyonal dan agri-biznes. Divan enn tel mobilizasyon, Modi so guvernman inn oblize vinn dan Parlman, retir sa trwa bil la.

(2) Viktwar Boric dan eleksyon prezidansyel dan Chile lor enn program sosyalist gras-a mobilizasyon muvman fam dan Chile e mobilizasyon lamas dimunn.

E, finn ena sutyin internasyonal pu muvman dan Lenn ek eleksyon dan Chile.

Pandemi Kovid ek danze polisyon lanvironnman planet, avek menas lager nikleer, sanzman klima partu dan lemond, risk kolaps spishiz, tusala reprezant enn veritab menas pu lexistans sosyete imin. Zot, sakenn, enn kriz existansyel. Sa fer nu realize nesesite enn lalit internasyonal pu reponn a sa bann defi global.

Lanvironnman menase

LALIT onivo Moris, nu pe adres problem polisyon lanvironnman lor tu kalite nivo. Enn kote, nu pe milite pu ranplas tu lakaz lamyant akoz lamyant li toxik. Nu pe milite pu nesesite pu anplway travayer ramas salte lor enn baz permanan akoz zot fer travay inportan pu lanvironnman, enn kote, e pu lasante piblik, lot kote. Nu pe osi milite kont pli gran danze lanvironnman dan nu Repiblik Moris, setadir danze polisyon nikleer lor baz militer-nikleer USA lor Diego Garcia.

Nu finn fer apel muvman lanvironnman dan Moris pu dimann zot pran pozisyon. Ena finn kumans pran pozisyon. Nu bizin pas-a lofansiv pu ralye sutyin lokal, rezyonal ek internasyonal pu ferm sa baz nikleer la lor Diego. Sa li nu responsabilite dan Moris. Li nu responsabilite pu met lor azanda politik nasyonal ek internasyonal fermtir baz Diego dan kontex menas lager, lager nikleer.

Palestinn

Palestinn pe sibir Lokipasyon Militer par Leta Israel. Alor, li form parti sa lalit internasyonalist kont tu lokipasyon militer.

LALIT nu finn met kestyon Palestinn lor azanda politik, e sa, lor letan. Nu finn artikil lalit kont lokipasyon militer Leta Israel dan Palestinn avek lokipasyon militer Chagos-Diego Garcia par UK-USA. Anmemtan, nu finn pwiz dan nu lexperyans lalit anti-aparteid ek SOMALP (Solidarite Morisyin Avek Lepep Palestinyin) e li inportan note ki Grup Refizye Chagos finn integre ladan.

SOMALP ti fer enn “manifestasyon zekler” lane dernyer – setadir kurt e avek distans sosyal, me perkitan - divan lotel guvernman avek demand presi pu guvernman izol Leta Aparteid Israel. Sa vedir nu finn reysi azir dan enn Fron Komin avek klas travayer organize – mem pandan lepidemi. An Ut, nu finn adres enn let uver a Minis Ganoo avek demand ki Leta Morisyin bizin obzekte a stati obzervater Israel dan Linyon Afrikin. Li finn reponn pu dir Guvernman finn efektivman opoz stati obzervater pu Israel. Nu finn ekrir Minis Ganoo lor kestyon bandrol deryer Minis Jagutpal lor enn sanse “lanbasad” Israel me pa kone depi dan ki pei. Israel byin aktif pu gayn linflians dan Leta Moris ek dan Lapres. Nu pe kumans denons sa nuvo lofansiv Leta Israel. Alor nu bizin res vizilan ek denons tu tantativ Leta Israel pu met so prezans dan Moris tanki li enn “leta aparteid”, tanki li kontiyn so lokipasyon militer ek leta-de-syez lor Palestinn.

Finn ena trwa Rapor dan dernye 12 mwa, pu azut dan lalist apre Raporter Spesyal Nasyon Zini, pu denons Israel komkwa li pe ena enn politik “aparteid”, ki Nasyon Zini finn inklir parmi bann krim kont limanite. Trwa nuvo Rapor, se Rapor B’Tselem (enn ONG Israelyin), Rapor Human Rights Watch ek Rapor Amnesty International. Pli meynstrim ki sa, na pena.

Lalit kontinye dan muvman global BDS (Boykot, Dezinvestisman ek Sanksyon) pu met fin lokipasyon militer Israel dan West Bank ek Zerizalem e aret so blokis lor Gaza, aret kolonizasyon Later Palestinn; nu pe kontiyn fer apel pu met anbargo lor zarm ek led militer, sirtu depi Lamerik, dan Mwayin Oryan ki pe nuri konfli dan sa rezyon la. Nu osi kontiyn expoz lefet ki Israel ena zarm nikleer; li finn devlop li avek led Sid-Afrik-lepok-Apartheid ek Lafrans. Sa li inportan parski USA pa sipoze donn okenn led a pei ki finn ilegalman devlop zarm nikleer.

Zordi sistem kapitalis li enn sistem globalize. Pu ranvers sa sistem kapitalist global bizin enn lalit internasyonalist. Pandan lane ekule, LALIT finn kontinye gard so lyin, so lesanz dokiman, ar lezot lorganizasyon revolisyoner lor diferan kontinan. Sa kalite kolaborasyon pratik permet amenn plis omozenete politik parmi diferan grup revolisyoner dan lemond ek zet baz pu posibilite kordinasyon aksyon ankomin. Sosyalism dan enn sel pei pena lavenir dan sa chalennj kont sistem kapitalist global; fode viz sosyalism dan lemond antye.

Ala enn-de pwin programatik ki Parti LALIT avek persistans inn gard lor azanda politik lor letan ek ki zordi inn vinn lor azanda meynstrim ek pu res lor azanda an 2022.

Striktir Parti inn adapte ek nesesite pu konsolide

Bann parti dan Lopozisyon inn paraliz zot mem avek zot stratezi kriye “eleksyon trike” ek avek zot program “BLD”. Tulde stratezi, zot danzere parski zot popilist, e dan enn lepok kuma zordi, zot riske pran turnir extrem drwat.

 Par kont, LALIT finn reysi tini nu striktir organizasyonel an-antye. Nu bann brans ki reprezant pumon enn parti demokratik kuma LALIT finn resi zwenn “anprezansyel” kan kapav, e lor Whatsapp uswa Zoom kan sityasyon Kovid inn exize. Parey pu Komite Santral, Biro Politik, Renyon Program, enn-de Komisyon, Rezyonal, Lasanble Manb.

 Brans emerzan dan 4 Rezyonal QB-Lwes, Kirpip-Sid, PL-Lenor, RH-Lwes, par kont, inn inpe sufer akoz mem renyon fizik ti difisil akoz renyon ti abitye fer dan lakaz enn manb e avek prekosyon saniter pu gard distans sosyal, li pa finn posib zwenn suvan akoz plas kot zwenn tro sere. Me, kontak par telefonn pu gayn nuvel dan landrwa e explik aksyon Parti, organiz grup pu al fer vaksin, tusala inn mintenir otan ki posib.

Revi

Revi LALIT, ki sorti sak 2 mwa, reprezant enn veritab zuti dan konstriksyon parti.

 Konteni Revi pran an konsiderasyon fiyd-bak ki nu gayne apartir rezo distribisyon militan, e Revi kontenir kontribisyon lartik ekrir par manb atraver zot brans. Revi li pa zis enn zuti pu propaz nu bann lide, li osi asir nu formasyon an-permanans, e osi devlop koerans politik dan parti. Li suvan atraver distribisyon Revi ki LALIT rekrit nuvo manb, e sa kalite nuvo manb, li ader ar LALIT parski li finn dakor ek lartik dan Revi. Atraver distribisyon Revi dan sertin vilaz ek kartye lavil, nu mem reysi met dibut nuvo Brans, ubyin “striktir emerzan” dan landrwa, ubyin lor sayt travay. Pandan lane ki fek ekule, malgre lokdawn, nu finn resi tir 2 Revi an-papye ek enn trwazyem, pandan modord res lakaz volonter, Revi ti sorti zis an versyon dizital.

 Websayt

Websayt li enn zuti efikas ki permet nu, dan enn fason rapid, propaz nu lide. Li finn permet nu rest an-kontak ek lezot lorganizasyon politik partu dan lemond. Blog pandan de lokdawn avek post tulezur an Angle ek an Kreol lor nu websayt ek lor nu paz feysbuk finn enn zuti inportan, devlope pandan pandemi, ki finn permet nu res azur e pran pozisyon lor size dan aktyalite politik. Lefet ki li ti bileng finn asire ki buku dimunn ena akse.

 Manb dan so Sindika

Militan LALIT, nu suvan dan sindika dan nu diferan sekter travay. E nu aktif, kuma manb ordiner. Sa vedir, nu finn kontiyn azir lor nesesite konsolid sistem lopital ek lasante piblik pu fer fas a lepidemi, lor vaksin, lor lekonomi alternativ ek lor sekirite alimanter, lor kestyon travayer lot pei. Linportans pu sulev bann pwin programatik dan instans sindika, kot nu ena manb dan lasanble manb sindika, se pa pu “gayne” uswa sirtu pu sey “pran ladireksyon sindika” kuma sertin fer, me plito pu intervenir pu ki travayer manb sindika konpran enn revandikasyon politik, konpran sa bann demand programatik la. Kumsa manb dan sa sindika la kapav, a zot tur, diskite ar lezot lor zot sayt travay. Sa li inportan dan lalit pu konsolid pozisyon klas travayer fas a birokrasi sindikal ek usi klas patron.

Nu pe viv dan kontex kot ONG ek sosyete sivil pe klem lespas revandikatif avek bi (apenn vwale) pu depolitiz tu mobilizasyon, e pu fonn li dan konsansis, ki al direk dan lintere patron ek lezot lazans finansman. Buku ONG zot finansman kondisyonel ki u paaktif dan enn parti politik. Fode u renye u drwa fondamantal pu fer politik, pu u aktif ladan! Deza fonksyoner ek travayer para-etatik pena drwa fer politik. Sa li grav. Buku gro kanpayni ena kondisyon dan zot kontra travay pu travayer pa aktif dan enn parti politik. Li bizin ilegal pu ena enn tel kondisyon. Li bizin ilegal pu fer kikenn abandonn so drwa imin an-esanz pu enn plas travay, swa mem enn rol dan enn ONG.

Sa kontribye pu ena enn klima anti-politik, anti-parti-politik. Nu bizin met, e re-met, sa kestyon drwa pu fer politik lor azanda meynstrim, konstaman.

Alor, par divan, nu ena pu konsolid nu parti par ankuraz dimunn pu pran kopi, lir Revi LALIT, ankuraz deba avek koleg lor sayt travay e dan sindika lor nu bann demand tranzisyonel e lor nesesite ena enn lavwa politik, lor nesesite pu ena enn lorganizasyon politik klas travayer. Li enn travay pasyans me inportan dan sa lepok kot laplipar media, lagazet ek radyo, pas LALIT su silans mem si se nu bann demand depi nu program ki finn res lor azanda, e inn vinn lor azanda meynstrim par nu lafors, ki ena momenntum letan amenn sa lalit la. Nu bizin kont lor nu prop lafors, servi nu prop zuti ki nu ena pu konsolid nu parti, pu pare pu reponn tu sa bann gran defi, pu vinn avek demand ki pu reysi inifye klas travayer ek tu dimunn ki travay pu viv, pu batir sutyin lor demand dirzans anfaver kreasyon lanplwa masif dan prodiksyon alimanter pu absorb somaz, prodiksyon alimanter lor lesel indistriyel lor later tablisman ek lor later gro planter kann pu kapav asir enn sekirite alimanter pu fer fas a ogmantasyon pri manze inporte. Nu bizin lite pu rann li ilegal pu konverti later agrikol an later komersyal, kuma li ti ete avan, e lite pu rann li ilegal pu bayant later ar milyarder lot pei; Nu bizin kontiyn lite anfaver konsolid sistem lasante piblik pu fer fas a lepidemi zordi e dan lavenir e anmemtan amelyor sistem lopital iniversel ek gratis pu enn meyer lasante pu nu tu dan Repiblik Moris; nu bizin lite anfaver enn plan lozman ki reponn a problem lakaz e enn plan kimanyer pu asir furnitir dilo sak fami dan Lil Moris, Rodrig ek Agalega; anfaver lape dan nu rezyon ek dan lemond. Ala seki lor nu azanda divan nu.

(Baze lor papye ki Kisna Kistnasamy ti prezante Seminar LALIT 27 Fevriye 2022.)