Sityasyon Trwa Klas Sosyal Zordi
07.03.2022
Zordi ena deplizanpli referans ar “klas sosyal”. Ondire, interdiksyon term “klas” depi vokabiler akseptab finalman finn leve! Buku istoryin, ekonomist, analis politik, zurnalist inn re-kumans itiliz nosyon kuma “burzwazi”, “travayer”, “klas mwayenn” kan zot pe analiz sosyete. Ena paz lagazet antye kot pe debat lor sityasyon diferan klas, kot pe mem koz “deklasman sosyal” akoz kriz ekonomik ek Kovid. Dan L’Express 16 Fevriye, par exanp, Pierre Dinan dir li trakase akoz “inegalite sosyal” ki pe agrave e sirtu “klas mwayenn” ki pe apovri. Me selman zot tu servi klas zis kuma enn zuti deskriptif pu fer enn konsta sityasyon ekonomik ek sosyal. Pu zot bann klas zot eternel, kumadir tultan zot finn existe e tultan zot pu reste. Zot truv sosyete divize an klas kuma enn realite etabli, ki tutafe normal – ar tu so yerarsi, ar so piramid puvwar. Zot zistifye “lesel sosyal”, kot sakenn ena so ran. Pu zot zis bizin ena enn politik “inklizif”, e kot tu dimunn ena sans egal pu monte lor diferan ran sa “lesel” la. Me, pu zot “lesel”, li eternel. Alafin tu zot deskripsyon klas sosyal ek tu zot propozisyon res fize alinteryer sistem ekonomik dominan, dan kad kapitalism global.
Bann parti tradisyonel, ki li MMM, MSM, PT, PMSD zot osi napa pe kestyonn sosyete deklas. Zot ule gard statiko. Zot truv zotmem plito kuma “zesyoner”, samem zot tultan pe lager lor konpetans. Anfet zordi tu sa parti la zot reprezant lintere diferan seksyon burzwazi. Tu sa regrupman lopozisyon extraparlmanter parey, ki li 100% Citoyens, Bruneau Laurette, Rama Valayden, Avengers, R&A, zot tu koz lor nom sitwayin setadir zot truv sosyete deklas kuma kitsoz omozenn, alor ki konsep “sitwayin” li anfet maske diferans deklas. Zot sarye pavyon Moris e sant ‘motherland’ dan zot manif. Zot pronn Morisyanism, enn form nasyonalism, ki ris ansam dimunn dan burzwazi ek klas travayer, reini lor mem platform.
Pu nu dan LALIT e pu dimunn dan kuran Marxist, nu truv klas kuma kitsoz dinamik. Parey kuma Marx ek Engels ti dekrir li dan Manifest Parti Kominist, bann klas ena enn lorizinn, zot ankre dan listwar. Klas pa ti existe tultan. Dan lepok ansyin, ti ena enn form “kominism primitiv”, kot dimunn ti sirviv parski zot korpere, e zot ti korpere pu sirviv, e kot tu dimunn ti viv egal. Lerla pa ti ena klas. E sa, li kumsa ziska ki devlopman lagrikiltir ek lelvaz lor ase gran lesel e pu enn ase gran letan permet sosyete prodir ase sirplis manze pu ki ena dimunn nepli bizin travay, e ena aparisyon divizyon ek spesyalizazyon dan travay. Sosyete divize an klas pran diferan form dan listwar, depi lepok feodal, lesklavaz ziska zordi avek sistem travay pu enn saler. Me seki komin ek konstan dan tu sa bann sosyete la seki tultan ena lalit ant opreser ek oprime, suvan buku buku klas dan enn espes piramid kuma dan lepok feodal, e ti ena lalit deklas ant plizir ladan.
Klas li ena osi enn tandans pu zeneralize. Burzwazi tultan pe bizin expann. Progre navigasyon ek prodiksyon zarm finn permet burzwazi konkerir e koloniz nuvo teritwar, inplant gran lindistri partu e kree enn marse mondyal. Kumsa ki kapitalism inn invahir lemond, inn globalize. Pena enn pei lemond ki pa finn absorbe dan langrenaz kapitalism zordi. Li finn nesesit extansyon enn imans rezo koneksyon transpor ant pei, lor later, lamer ek aeryin. Samem rezo ki zordi permet sirkilasyon e komers marsandiz. Baz lekonomi kapitalist global li interdepandan. Kan ena kriz tu pei afekte. Kan ena viris Kovid lemond antye infekte. Kan ena lager osi, li afekte tu pei.
Alor, nu dan LALIT, nu ena enn politik baze lor lalit deklas. Nu truv klas dan so dinamik. Burzwazi ek klas travayer zot lintere antagonik, an konfli, an kontradiksyon. Zot lintere irekonsilyab. Patrona ena so parti ki amenn lalit deklas pu li, pu li res opuvwar. E klas travayer ena pu li. LALIT, li enn parti ki viz reprezant lintere klas travayer – anmemtan a kurterm, mwayin term, e osi a lonterm. Nu politik viz pu sanz rapor defors anfaver klas travayer. Atraver nu Parti, nu azir pu ralye sutyin travayer, zenn, tu grup oprime otur enn Program pu sanzman revolisyoner, pu fini ar sosyete deklas, pu batir sosyete kominist, setadir enn sosyete kot pena ni klas ni Leta. Anfet Marx ek Engels, zot Manifest ti apel Manifes Parti Kominis. Sa Manifes la, li montre nu linportans “konstriksyon Parti” kuma travay militan dan lalit pu ranvers kapitalism, pu expropriye burzwazi e devir so Leta.
Zordi tu klas sosyal dan problem, dan difikilte, dan dilem, akoz pandemi Kovid limem e akoz li finn vinn exaserb kriz ekonomik ki ti deza la depi 2008. Tu klas sosyal pe sirviv gras ar led Leta.
Burzwazi
Depi Lindepandans, lekonomi Moris finn kontiyne plis amare ar sistem kapitalism global. Nu depandans lor exportasyon disik, textil e sekter turist, ofshor ek sibersiti, finn rann nu lekonomi ankor pli vilnerab fas a bann kriz ki sistem kapitalism tultan prodir.
Burzwazi ki finn, ziska ler, dikte oryantasyon lekonomi. Leta burzwa finn zis swiv. Zordi burzwazi dan gran problem depi kriz finansye 2008. Burzwazi istorik andete ziska liku apre ki li finn investi dan konstriksyon plizir gran lotel me zot pa finn atenn enn to ranplisaz lasam sifizan. Zot finn osi fer gro lapert dan Lafrik kot zot finn delokaliz zot kapital. Zot finn maske zot sityasyon kriz par andet zot-mem, e par inpe renovasyon lotel. Me pu diminye zot ku dan lotelri zot finn osi lisansye, ki li kote anplwaye lotel, ziska lekip menntenens elektrisyin, plonbye, zardinye. Aster kontrakter ki fer sa travay la.
Avek pandemi Kovid burzwazi finn bizin andete ankor atraver lonn ar MIC. Zordi zot finn depandan lor finans guvernman pu sirviv e pu asir lapey zot anplwaye. Akoz sa burzwazi istorik plito silansye kont guvernman.
Anfet burzwazi istorik finn sibir enn gran deklin. Prestiz ki li ti zwir avek lindistri kann depi syek dernye finn evapore. An 1919 Moris ti koloni pli prosper lanpir Britanik. Alepok disik ti reprezant 95% exportasyon pei. Tablisman ti dominn teritwar Moris avek mulin inplante partu, par santenn. Kapital pa ti ankor santralize a-fon. Depi sa lepok la propriyeter tablisman ti’nn santraliz 260 ti mulin, pu res ar 54 lizinn sikriyer. E zordi ena selman 3 mulin aktif ki reste. Me ankor truv vye mulin anrwinn dan buku vilaz e lavil. Dan Plaisance, Rose-Hill, kot mo reste, ena mem enn kartye apel “Mulin Kase” avek enn vye mulin ki ti propriyete M.Hugnin. An 1920 ti ena enn boom sikriye kot pri disik ti miltipliye par kat e sa ti amenn reveni Rs260 milyon. Sa finn permet sertin fami burzwazi sikriye lwe navir pu al pas vakans Lafrans. Samem lepok, proprieter later dan burzwazi kumans inport loto, zot konstrir gran-gran lakaz dan Rose Hill, B.Bassin, Floreal, P.Louis. Moris ti pe mem konsidere enn parmi bann pei pli ris dan lemond.
Kote politik, burzwazi sa lepok la ti ena enn lavwa dan Konsey Lezislatif ek dan Lexekitif guvernman kolonyal atraver zot reprezantan kuma Sir Henry Leclezio, Emile Sauzier, Edgar Antelme, Rouillard, Duclos, Martin. Guverner Angle ti suvan pe pran konsey depi lider politik burzwazi sikriye. Plitar enn reprezantan byin koni sa klas la, Maurice Paturau ti mem form parti dan delegasyon Moris dan Lond kot ti diskit lindepandans pei. Li dayer enn parmi bann rar lider politik ki so foto lor biye labank (Rs 50).
Burzwazi istorik finn tultan byin atase ar later Moris, zot finn tultan konsider zotmem kuma fondater seki Moris finn devini. Zot ti mem alepok apel zot-mem bann “vre Morisyin” e ti amenn kanpayn lor nom Morisyanism kont muvman retrosesyonist (return Moris a Lafrans) ki ti orkestre par klas mwayenn popilasyon ‘de kuler’.
Zordi burzwazi istorik kumadir pe rekonstrir so ezemoni ek prestiz ki li ti detenir kan kann ti ‘lerwa’, kan li ti dominn lekonomi. Zot finn rekonstitye zot kapital an 5 blok ekonomik otur ansyin tablisman e sakenn okip enn rezyon Moris. Ena Terra dan Lenor, Medine dan Lwes, Omnicane dan Lesid, Alteo dan Les, ENL dan Sant. Alinteryer sak rezyon ena konsantrasyon diferan aktivite ekonomik: ena plizir gran domenn, imans IRS, Smart City. Burzwazi istorik tuzur prodir 70% kann e zot kapital prezan dan plizir lezot sekter. Zot mem ki posed santral termik, rafinnri, zot prodir elektrisite apartir bagas, etanol apartir melas, zot dan prodiksyon rom, lalkol, vineg, fertilizan, legim, fri. Zot osi dan sekter IT, konstriksyon, lotelri, textil. Anplis zot ena konpayni dan Sesel, Komor e pei Lafrik de Les. Sakenn ena zot sekter finansye, zot labank.
Me lindistri kann limem li nepli vyab. LALIT, depi bann lane ’80 pe amenn kanpayn pu enn lekonomi alternativ baze lor lindistri transformasyon prodwi alimanter ek lindistri lapes. Alor ki tu parti dan Lasanble finn e pe kontiyn rod sap lindistri sikriyer ki enn veritab kanar bwate. Mem Rapor Labank Mondyal lor sekter sikriye (2020), ki guvernman MSM ti pe sey gard sekre e ki zordi piblik, fer konsta deklin akselere lindistri sikriyer lor dernye 2 deseni. Li dir dan Rapor la kuma sekter kann pe fer lapert Rs 1.4 milyar par an, e ki li pe sirviv ar inzeksyon Rs1.5 milyar depi guvernman sak lane. Zordi reveni sa sekter la reprezant nek 1% prodwi nasyonal e li anplway selman 2% salarye. E depi buku lane, li nepli pey tax sorti lor disik. Malgre ki Rapor la dan lansanb viz pu sap lindistri sikriyer, li osi rekonet ki dan kontex pandemi Kovid “abandonn later kann kapav reprezant enn oportinite pu Moris evit kriz alimanter e ranforsi lekonomi sutenab”. Sa komanter la enn siyn linfliyans laliyn LALIT e nu kanpayn anfaver prodiksyon manze pu kreasyon lanplwa, sekirite alimanter, pu amenn deviz e pu exportasyon. Plizir ekonomist burzwa finn repran nu propozisyon.
Zordi burzwazi istorik pena vremem enn lavwa politik. Lontan PMSD, e plitar pandan enn tan, MMM, ti reprezant zot lintere. Lane dernyer zot ti sutenir kanpayn isterik ki Bruneau Laurette, R&A ek lezot ti amene otur slogan “BLD” ek “Morisyanism”. Dan MSM li paret Steeve Obeegadoo pe pozisyonn li kuma port parol enn seksyon burzwazi istorik dan lotelri.
Burzwazi deta osi pe fer fas tu kalite problem. Dayer, de lanpir emerzan pros ar Parti Travayis finn detripe par MSM, setadir Rawat ek Bhunjun.
Plizir konpayni pros ar MSM ki finn sey profit kontra lekipman ek medikaman pu Kovid pe fer fas lanket ICAC. Kote turism, Bisoon Mungroo reprezantan lasosyasyon bann tipti ek mwayin lotel pe lev lavwa akoz lotel 5 zetwal pe bes tarif zot lasam ziska Rs 4,000 lanwit. Sekter lotelri net ankriz parski li lye ar enn kantite tipti biznes ki depann lor turist. (Tu kalite sekter dan tit-burzwazi afekte. Ena 500 Tour Operators, ena propriyer bato plezans, sant plonze, restoran, tab dot, grup organiz randone, biznes ranz maket bato, magazin, night club, diskotek, seki furni fri, legim, dizef. Zot tu pa ti travay ditu dan lokdawn, e buku pa finn futi re-larg zot travay. Ena osi konpayni bis ki menase amezir rezo Metro pe etann, e rezo minibis legal ek ilegal agrandi.)
Malgre sa ena osi sertin grup dan burzwazi deta ki pe reysi mintenir zot lao dan top 100 konpayni kuma Leal, Currimjee, Ah Chuen, Ah Teck, Joonas. Anmemtan, MSM pe azir kote avyasyon. Leta finn kree Airport Holdings ki regrup 4 konpayni setadir Air Mauritius, Airports of Mauritius, Mauritius Duty Free Paradise, Atol Ltd avek enn kapital Rs 20 milyar.
Guvernman MSM, dan so muv favoriz burzwazi deta, suvan pe rant an konfli ar enn seksyon burzwazi istorik. Kuma dan sekter lekurs seval. Laba, MSM pe sey met plis kontrol akoz finn ena buku akizasyon trikmandaz ek blansiman larzan. Alor guvernman MSM finn met dibut Gambling Regulatory Authority (GRA) avek alatet Dev Beekarry, enn ex-konseye Pravin Jugnauth. Ena osi Jean Michel Lee Shim, enn bayer defon MSM ki propriyeter seval lekurs ek SMS Pariaz, ki finn lans lagazet pro-guvernman Mazavaroo e ki finn eli dan MTC. Zordi ena konfli ant enn lax Beekarry-Lee Shim ek enn lax Rama Valayden-Giraud (pros MMM)-Bhadain. Ena koze ki Lee Shim finn gayn fasilite later ar guvernman MSM pu uver enn nuvo ipodrom Cote D’or. Enn tel proze, si li vinn vre, pu riske amenn lafin MTC e lekurs dan Senn Mars.
Klas Travayer
Klas travayer finn byin afebli konpare ar bann lane ’70 ek mem ’80. Zordi nepli ena gro sekter danplwa kot travayer kapav organize fasilman pu zot drwa. Ki li lindistri sikriyer, textil, lepor, transpor, zot tu inn raptise. Vag neo liberalism ekonomik ki finn dominn lemond dernye 40 an avek so privatizasyon, demantelman welfer steyt, travay preker, finn afebli klas travayer ankor plis. Liberalism ekonomik finn amenn delokalizasyon kot, li osi, li afebli klas travayer. San kont kriz lozman, problem transpor, furnitir dilo. Lorla Kovid finn amenn lalwa represiv lor klas travayer kuma dekret lagrev ilegal dan lepor, ayropor, lopital, e finn osi agrav sityasyon somaz e finn antrenn ogmantasyon pri prodwi debaz san presedan.
Zordi SME ki’nn vinn pli gro sekter danplwa avek 40% salarye. Ena mem aster enn minister pu SME. Guvernman MSM pe met buku zefor pu promuvwar sa sekter la atraver tu kalite program formasyon, lafwar mobil, rod marse exportasyon e fasilit lonn pu ti-lantrepriz. Me li enn sekter byin frazil kot sak lantrepriz, enn dan lot, pa sirviv plis ki 3-4 an. Lefet travayer dan sa sekter la kas-kase an tipti inite e regrupe lor baz familyal rann li enn sekter difisil organize. Anplis pandemi Kovid finn met lor somaz buku travayer dan sa sekter la.
Me anmemtan Kovid finn met lor lavanplan lefet ki travayer, zot anfet esansyel pu ki sosyete fonksyone. Travayer sirtu sekter piblik, dan servis lasante, dan furnitir elektrisite ek dilo, ki ramas salte, dan transpor, kesyer, zot finn vinn pli vizib. Dimunn finn realize kuma travayer indispansab. Kovid finn osi expoz inkapasite konpayni sekter prive pu asir lapey zot travayer. Guvernman, setadir, Leta ki finn bizin sutenir lapey travayer atraver WAS ek SEAS. Patron ti inkapab. Tu travayer ki pena lanplwa fix, seki travay bat-bate, tu self-employ finn bizin al anrezistre zot. Li interesan note ki finn ena 163,000 dimunn ki’nn gayn zot anrezistreman kuma self-employ lor 253,000 demand. Sa montre lanpler problem prekarite e somaz. Zordi ena mem enn lekonomi paralel ki pe devlope kot buku somer pe ramas feray, kwiv dan kadi, bruet ubyin pus-pus pu al vande.
Malgre ki bann front-laynerz finn rekoni kuma esansyel dan kontex kriz saniter e finn gayn eloz popilasyon, sa pa finn reperkit dan ogmant nivo konsyans deklas parmi travayer. Travayer ankor divize e domine par ideolozi individyalis. Ena plizir fakter ki kapav explik sa sityasyon la:
- Agrandisman sekter SME ena tandans amenn plis konpetisyon. Kan ena aparisyon enn miltitid ti lantrepriz ki suvan prodir mem kalite prodwi, sakenn bizin kompiyt byin dir pu afirm so diferans.
- Bann self-employ kontan vant lefet zot travay pu zot mem, pa pu enn lot dimunn. Zot fyer ki zot mem zot prop patron. Zordi guvernman pe ankuraz zot pran enn BRN (Business Registration Number) kumadir pe ris zot dan klas ti burzwa. Kumsa, zot osi pa dan statistik san-anplwa.
- Kovid finn fer sertin kategori travayer oblize travay depi zot lakaz, apel sa ‘work from home’. Guvernman finn mem sanz lalwa pu inklir sa nuvo sekter. Me, dan lakaz, pa zis u pey elektrisite, dilo, lasirans, me u izole a 100%.
- Kanpayn prodiktivite kot patrona finn ogmant lertan travay, penaliz absanteis, ankuraz konpetisyon ant travayer.
- Buku konpayni prive finn inklir bann kloz dan kontra travay ki u pa gayn drwa ena okenn langazman politik. Ena, dan lapratik, enn gran atak par patron kont aktivism sindikal.
- Kanpayn zenofob dan sertin lapres ek lezot medya, e mem parti politik sirtu extra-parlmanter, kont travayer lezot pei finn anpes plis linite parmi klas travayer. Apar CTSP laplipar federasyon sindika pa finn ede pu plis integrasyon sa kategori travayer la.
- Krez pu gembling ki finn rant dan tu vilaz, tu lavil atraver zwe loto, lotri, Tot promuvwar ilizyon ki ninport kisannla kapav vinn milyoner.
- Oroskop ki veikil plito krwayans dan fors okilt, e irasyonalite finn gayn terin. Sak lafin lane ena mem intervyu “exper” dan oroskop ki lapres donn lespas pu zot sanse predir lavenir lider Parti politik ek klima sosyal.
- Ena aster enn trale guru, coach personel, etc ki anim sesyon an-personn e osi seminar ek webinar ki santre lor byinet individyel, lor apiness pu sak dimunn.
- Lindistri piblisite ki ankuraz konsomasyon demas dan prodwi ki nway dimunn dan lemond ilizyon, kot tu parfe, tu korek, kot pena problem dan sosyete e kot fer konsomater kwar li kapav ena lemond dan so lame par aste kit prodwi.
- TV gran lekran avek so panopli diferan senn ki finn transform sak fwaye kuma enn ti lasal sinema e fer travayer tom plis su lanpriz klan familyal, enn kote, ek promosyon tu kalite “valer burzwa”, lot kote. Sa, olye ki zwenn so kamarad dan klib, lasosyasyon, e lezot aktivite kolektif.
- Ena osi smartfonn, tablet ki finn anferm dimunn dan liniver ilizyon lemond virtyel. Buku zenn pas laplipar zot letan (san exazere) lor rezo sosyal kuma Youtube, Facebook, Whatsapp, Instagram, kupe depi realite lavi tulezur, e kupe depi vre relasyon imin.
- Tu sa bann fenomenn la finn azute pu ogmant konsyans individyalist ek irasyonalite ki zordi pe nuri kuran populist ek mem fasist. Ideolozi individyalist telman for ki mem kanpayn laplipar ONG pu lanvironnman zet blam lor responsabilite sak individi. Zot fer sak dimunn santi responsab polisyon akoz li pa servi pubel, akoz li zet butey plastik partu. Olye fokes lor veritab responsab, lor rasinn so lakoz setadir devlopman sovaz kapitalism, kuma prodiksyon butey plastik ek tu sa lanbalaz absird la. Pli grav zot kanpayn mem inyor polisyon pestisid konpayni sikriye, tintir ki servi dan textil, e sirtu polisyon pli danzere ki tu, polisyon nikleer, lor baz nikleer US dan Diego, san mansyonn sa baz la so konsomasyon karbiran.
Klas Mwayenn
Dernye 10 an grup ki konsider li-mem “klas mwayenn” finn agrandi e an 2020 li ti reprezant enn gran proporsyon popilasyon aktiv. Lamonte klas mwayenn li angran parti rezilta politik guvernman MSM ki viz pu fer Moris vinn enn ‘high income economy’. Samem tultan bann ekonomis burzwa, bann Minis Finans, zot pe koz “to kwrasans”, ki repoz buku lor nivo konsomasyon. Klas mwayenn abitye depans buku, ki li dan konsomasyon alimanter, ki li dan lwazir. Zot frekant pli suvan Super Mall, lotel, restoran, night club lor lakot, zot vwayaze plis pu al fer shoping Dubai, pu pas vakans Lerop, Singapore, Lasinn. Zot rezid sirtu dan rezyon irbin kuma Beau-Bassin, Roches Brunes, ek Rose-Hill, e osi morselman dan rezyon lakot kuma Albion ek Flic an Flac.
Zot osi, zot sityasyon inn andeklin. Ena finn perdi kas dan ponnzi e ziska ler pa finn rekiper seki zot inn investi. Avek pandemi Kovid zot trin devi finn afekte dan enn fason sinifikatif. Buku zot saler inn diminye drastikman ubyin pena saler mem e pe bizin pwiz dan zot rezerv labank pu sirviv. Ena finn bizin vann loto u aret zanfan lekol prive. Laplipar akable ar landetman lor nuvo lakaz ki zot finn aste ar lonn labank, e zot ena lot lonn pu letid liniversite zot zanfan. Alor li enn klas ki fristre, ankoler e zot pe azir isterik kont guvernman MSM. Dimunn dan sa klas lamem ki ti grosi laful dan manif ‘BLD’ inisye par Bruneau Laurette, dan kanpayn anti vax, zotmem plis aplodi avoka ‘Avengers’, ki konstitye ‘Avengers’, dan kanpayn laverite lor lamor Kistnen.
Kovid finn afekte lansanb klas mwayenn ki li so proprieter ti-komers, magazin, restoran-snak, diskotek, oberz, jim, proprieter konpayni bis, kamyon, vann lekol, sofer taxi, lazans piblisite, tour operators, biznes netwayaz, teknisyin kompyuter, kontrakter, avoka, arsitek, inzenyer, o-kad lotelri, lektyurer. Zot tu fristre, ankoler ar guvernman ki pe donn par milyar Rupi MIC burzwazi.
Zot byin infliyan dan sosyete parski ena buku ki ena gran rol dan lapres ek lezot medya, alatet bann regrupman sosyo-kiltirel, rul lantrepriz otur spektak, dan gro-gro ONG, rul federasyon sportif. E tultan zot pe lager pu bann pos lao dan yerarsi sosyal. Nek ena pu get tusa konfli ki ena depi inpe letan ant dirizan diferan federasyon spor kuma zido, siklist, alterofili, atletis, e sirtu lekurs seval.
Klas mwayenn zot mem ki plis nuri kominalism. Zot manb-mem ki dirizan sosyete kominalo-relizyez. Zot ankuraz sak kominote pu met dibut sakenn so prop Sanb Komers.
Enn seksyon klas mwayenn ki lor lavanplan purlemoman se ki truv limem kuma popilasyon zeneral, ki alepok ti apel ‘de kuler’. Enn lepok fe Benjamin Moutou ti pe regrup klas mwayenn popilasyon zeneral, sirtu dan R.Hill, Roche Brunes. Ena Per Gregoire so FCM ki fer kanpayn vizavi tu guvernman opuvwar pu fasilit enn kominote rant e monte dan sa klas la. Rapel osi kanpayn J.C. de L’Estrac pu ralye sutyin burzwazi ‘Kreol’ ek dyaspora Lostrali kan Navin Ramgoolam pa ti rod nom li Prezidan Repiblik. Zordi ena osi ‘Affirmative Action’ avek Jose Moirt, Per Jean Claude Veder, Per Gerard Mongelard ki anfaver resansman kominal. Ena osi muv manb sa seksyon klas mwayenn otur problem lozman kuma dan Drwa pu enn Lakaz, dan regrupman sitwayin otur Bruneau Laurette. Zot kanpayn met lanfaz plis lor diskriminasyon lor baz kominote.
Ena mem zordi selebrasyon sertin ansyin tribin klas mwayenn kuma Raoul Rivet, Leoville, L’Homme, Remy Ollier, Edgar Laurent. Anfet plizir parmi zot ti anim kanpayn muvman retrosesyonis, dan lane 1913-21. Ena mem enn liv antye lor listwar sa muvman la par Lindsay Riviere ki fek sorti. Alepok zot ti enn klas byin an-vi kan lindistri sikriyer ti dominn lekonomi e ti zwir tu so prestiz. Dimunn ‘de kuler’, parmi lekel ti ena plizir lorea, ti okip bann plas inportan dan linstitisyon Leta kolonyal. Ena ti mazistra, sef departman Lasante, Ledikasyon, Lapolis. Zordi ena seksyon dan klas mwayenn ki pe sey repran rol lidership lalit sosyal me lor baz kominal.
Klas mwayenn antan ki klas li pa futi ena okenn veritab proze sosyete. Burzwazi ena, klas travayer ena, me ti-burzwazi, li pena. Pli suvan li al zwenn bann regrupman popilist kuma finn arive dan plizir pei Lamerik Disid, dan Lafrans avek muvman Zile Zonn, e isi dan grup sitwayin otur kanpayn Wakashio, dan muvman ‘BLD’ otur Bruneau Laurette.
Klas mwayenn li osi divan-divan dan raliman dyaspora Morisyin ki finn sutenir kanpayn ‘BLD’. Zot tipikman swiv laliyn dedrwat lor laplipar size, zot ti anti-lindepandans, anfaver retrosesyon e pro-Lafrans, zot kont travayer etranze, zot mem blam ‘Bangladesi’ ki MMM ubyin Travayis pa finn gayn eleksyon zeneral! Ena buku dan dyaspora ki ena proze return viv Moris pu pran retret me zot pe bloke akoz pri exorbitan later e konstriksyon lakaz, e sa avan Kovid vinn rann zot retur, mem si pli atiran pu zot, pli difisil. Alor zot ankoler ar politik guvernman ki pe donn tu fasilite burzwazi pu mont IRS, vila delix tro ser pu zot, ki finn antrenn spekilasyon fonsye e rann pri terin inaksesib pu zot klas sosyal. Kote politik, ena Bhadain ek Rama Valayden ki ena lyin ar rezo dyaspora dan Langleter ek Lostrali, ki reprezant zot.
Zordi Moris finn rant dan resesyon. Kriz lekonomi kapitalist global ki nu pe traverse li pa pu amelyore desito. Pandemi Kovid ankor la pu inpe letan. Alor burzwazi so problem landetman pu agrave. Pena okenn dut li pu sey fer klas travayer ek klas mwayenn sarye fardo sa kriz ekonomik la. Enn tel sityasyon pu kapav antrenn plis konfli, plis revolt e mem revolisyon kuma ena ekonomist burzwa pe predir. Kan ena repriz dan lalit deklas, delapar klas travayer e kan li pa zis klas burzwa ki pe amenn lalit deklas kont travayer, lerla nu rol antan ki parti revolisyoner se pu ranforsi klas travayer e ralye sutyin klas oprime otur enn program ki viz ranvers sa sistem kapitalist andeklin e buz ver enn sosyete san klas, ni Leta.
(Baze lor papye ki Alain Ah Vee ek kudme Rajni Lallah ti prezante Seminar LALIT 27 Fevriye 2022.)
