Reflexyon lor Militan Politik fas ar Lafors Represyon

16.01.2022

Arestasyon resan dan Rose Belle Roland Fozoo ek Rajni Lallah, de nu manb dirizan, finn amenn nu, dan LALIT, pu kumans enn seri sesyon intern lor Zoom pu reflesi lor kestyon represyon lapolis ek kimanyer pu kontinye diyl avek li. Nu pe met latet ansam pu partaz lexperyans ek pu konpran fenomenn la pu swa resi aret li, ubyin omwin minimiz so bann move lefe. Laparey represif zot, ansam avek lotorite tax, fondman definisyon leta burzwa.

Nu antan ki militan politik ena pu aprann pu fer fas avek trwa tip represyon: represyon “politik”; represyon “pa-spesifikman-politik” ek represyon surnwa alimante par sirtu tit-burzwazi, inklir lapres ek radio, par fer apel a “law-and-order”. Bann rezim Jugnauth finn tultan depann lor represyon pu reponn a bann problem sosyal. Sa rezim la pe kontinye mem parey.

Represyon kuma enn Fakter Risk dan aksyon politik

Premye tip represyon, “represyon politik”, li enn represyon u ena pu fer fas kuma enn konsekans direk u partisipasyon dan aksyon politik – isi nu pe fer referans a aksyon politik an zeneral, pa politik partizann, pa politik neseserman elektoral, me aksyon ki form parti enn kanpayn politik. Parfwa li kapav usi konsekans akoz expresyon konviksyon politik – ankor enn fwa, konviksyon politik zeneral ki pa neseserman ditu partizann.

Represyon alaswit enn aksyon politik, uswa alaswit enn expresyon enn lopinyon politik, ena tandans anplifye latansyon lor isyu orizinal ki u pe sey met lor azanda. Sa ule dir li kapav ena enn lefe pozitif inatandi. Lapolis suvan perdi fas kan zot servi sa kalite represyon la, ek li al rebondi kont rezim opuvwar. Bann popilist parfwa, dan enn fason oportinist, explwat li pu tir enn kapital politik depi enn arestasyon, par exanp, par ofer pu fer aret zot omilye lanwit ek organize pu lapres prezan.

Me, an zeneral, li vre ki represyon alaswit enn aksyon politik kapav, anmemtan li enn nwizans pu u ubyin mem ena bann konsekans grav pu u, me li usi ena lavantaz kot li kapav avans lakoz pu lekel u pe lite. Pu enn koze, u dan enn manifestasyon pu atir latansyon lor problem lozman. U pe pran risk arestasyon uswa gayn kut baton avek Lapolis Riot. Si u arete uswa gayn bate, sa kapav, asontur, atir latansyon lor problem lozman pwin lor lekel odepar u ti pe anfet manifeste. Li pa ti u bi, me li ti enn risk vo lapenn pran akoz li promuvwar u koz. (Bann lider, anpasan, tultan ena responsabilite pu asire ki tu dimunn invite pu partisip dan manifestasyon kone exakteman ki bann risk inplike par exanp eski manifestasyon la “legal” uswa si li pa kler, e ki bann konsekans kapav ena apre.) Lapolis konn danze seki zot apel “transform kikenn an martir”.

Tutfason, ala enn-de lexanp selekte o-azar depi nu prop lexperyans:

* Militan LALIT, Ragini Kistnasamy ek Lindsey Collen, ti arete, gayn bate, ferme dan kaso ek gayn sarz akoz zot ti manifeste pu dimann okipan UK-USA pu zot kit Chagos ek ferm baz Diego Garcia. Nu manb fam ti pran lerisk, lapolis zom ti malmenn zot, wit manifestan fam – Chagosyin ek fam LALIT ti arete. Sa arestasyon finn fokes plis latansyon lor enn grev-lafin ki ti ankor pe derule lor sa mem kestyon la. Arestasyon ek ka lakur ti vinn etablir avek fors sa kestyon Chagos lor azanda seki pu amenn premye vre konpansasyon a Chagosyin, ek nu ziska zordi an 2022 aktif dan sa lalit pu ferm sa baz-la, apre plizyer viktwar. Dan sa ka la, arestasyon ti previzib, e anfindkont finn avans nu koz.

* Ti ena britalite polisyer kont fam LALIT ek Muvman Liberasyon Fam kan ti pe prepare pu fer enn manifestasyon divan Stasyon Lapolis Ti Rivyer. Bi sa manifestasyon la ti pu fer sir ki met sarz kont de ofisye lapolis akize pu vyol de fam depi lokalite andan Stasyon Lapolis kan zot ti al Stasyon pu dimann sekur; fam prezan ti britalize me zame pa finn purswiv zot. Finalman ti met sarz vyol kont ofisye lapolis, ek isyu vyol ti vinn lor azanda politik.

* Ti ena arestasyon sink manb LALIT (Rajni Lallah, Ram Seegobin, Lindsey Collen, Alain Ah-Vee ek dan LALIT alepok, Ashok Subron) pandan enn demonstrasyon avek flanbo kont Public Security Bill, Bil ki anfet zame pa pu vinn lalwa, kwak ki The Prevention of Terrorism Act pase ek vinn lalwa, malgre tu aksyon protestasyon, inklir demisyon Prezidan Repiblik, Cassam Uteem – lalit kontinye ziska ler. Ti gard nu dan Kazern pu enn-de lertan, me zame pa finn met sarz dan Lakur.

*Ram Seegobin ek Rajni Lallah ti arete, purswiv ek truve non-kupab lor sarz partisipasyon dan enn manifestasyon ilegal kan 800 travayer DWC ti lisansye akoz zot ti fer enn lagrev parfetman legal – travayer lisansye ti evantyelman gayn konpansasyon pu lisansiman ilegal ek lalit anfaver drwa lagrev ankor pe tuzur kontinye zordi.

* Ti ena menas kont Lindsey Collen su Kod Kriminel akoz so roman ti menas lord piblik – zame pa finn ena kit sarz, ek baning la ti anfet ilegal. Dan sa ka la, ti ena danze adisyonel Leta alye li avek bann lafors fondamantalist. Parkont, kestyon vyol ankor enn fwa vinn lor azanda politik, ek liberte dexpresyon usi vinn lor azanda politik.

* Ram Seegobin ek Lindsey Collen ti purswiv lor sarz invante byin lontan apre enn konfrontasyon avek ofisye lapolis, ki nu manb ti al depiste zot ti pe espyonn enn renyon preparasyon pu visit George W. Bush dan Moris (anfet zame li pa pu vinn Moris akoz antretan li finn deklar lager lor Lirak). Tulede mam LALIT ti finalman truve “non-kupab” lor bann akizasyon farfeli. Nu ti ena kuma temwin defin Per Henri Souchon lor eski lapolis ti sipoze prezan kot lokal Centre Social Marie Reine de la Paix. Ti atir latansyon lor bann fos sarz osi byin ki danze USA so Africa Growth and Opportunities Act ki Bush ti pe vinn promuvwar dan so vizit planifye. AGOA enn danze konstan pu tu pei Lafrik, mem ziska zordi, ek sa purswit la ti fokes latansyon lor sa isyu la.

Ena par duzenn lexanp kumsa. Tusala pu dir kan u sufer represyon kan u pe uvertman angaze dan aksyon politik, uswa ekrir enn roman u enn lartik parfetman rezonab ek lerla u sibir represyon, li enn represyon ki u kone u pe riske, e usi li posib pu ed u pu avans koz ki u ti pe promuvwar odepar. Degre represyon li depann lor balans defors deklas. Rapel ki pandan muvman Lagrev Zeneral Ut 1979, ti ena plis ki enn santenn manifestasyon – tu ilegal, ena parmi imans – e pa ti ena okenn arestasyon pu sa, ni pa ti ena okenn ka lakur apre. Balans defors deklas pa ti permet sa. Ti ena lezot form represyon: lisansiman, ek ka lor ka vyolans individyel kont patron isi-laba.

Anu get usi represyon “non-politik”. “Represyon non-politik” li anmemtan difisil pu fer fas sikolozikman ek politikman, ek usi linportans plis profon pu konpran natir “Leta”.

Represyon ki Abityelman Inflize kont Dimunn Mizer san-Puvwar

Dezyem kalite represyon li enn represyon non-politik. Aktivist politik kapav usi arete ek/ubyin britalize, ek/ubyin gayn fos sarz akoz, pu kit rezon, tom dan sa kategori dimunn ki lapolis abitye britalize, “dimunn mizer san-puvwar”, uswa enn sitwayin relativman san-puvwar. Se samem ki finn ariv manb LALIT Roland Fozoo ek Rajni Lallah an Zanvye 2022

Dan sa kalite bann ka kot enn militan politik gayn mem tretman par lafors represif ki zot abitye inflize lor dimunn plis mizer dan klas travayer, dimunn dan enn su-klas, uswa parfwa dimunn ki truv dan enn klas pli ba ki plinyan. Enn nu manb ti gayn enn ka zar trespas kont li depi enn gran propriyeter later; sarz orizinal, ki ti mete plizyer lane desela, finn retire, pandan ki lapolis pe rod-rode ki nuvo sarz pu mete. Li, mem li enn profeser, ekrivin ek planter, ki pa form parti sa su-klas la, li truv dan enn klas byin pli ba ki “gran misye” ki finn fer enn depozisyon kont li.

Anfet, laplipar ka britalite lapolis ki ariv ziska dan lagazet zot bann ka ki pa konsern sa seksyon plis mizer klas travayer, pa dan sa su-klas, gayn sa mem kalite move tretman ki abitye inflize kont dimunn mizer san-puvwar.

Kan LALIT ti parmi fondater JUSTICE: Lasosyasyon kont Vyolans Ofisye Leta, nu finn ariv konpran exakteman kimanyer sa britalite abityel la marse. Anfet, apre 5-10-an lexistans ek aksyon JUSTICE pu inifye fami viktim ek zot sirvivan vyolans ek tortir par lapolis ek prizon, nu dan LALIT finn remarke ki laplipar bann ka ki vinn delavan zot ti bann ka erer idantite, ubyin bann ka kot kikenn pa sorti depi “dimunn mizer san-puvwar” ki finn al fini malgre li tom dan sa kategori la. Enn “cause celebre” byin suvan li enn parmi sa kalite ka la – kot enn sel ka telman “parfe” dan so kapasite pu ed tu dimunn konpran bann isyu ek dan so kapasite pu inspir sutyin depi larz seksyon dimunn kont enn fleo pli zeneral dan sosyete.

Dan JUSTICE, nu finn remarke ki dimunn finn oto-swazir zot mem kuma bann “koz seleb” dan zot temwaynaz. Atraver sa mobilizasyon nu kapav dir ki, an zeneral, britalite polisyer tinn inpe diminye. Li ti kuma #MeToo, dan sans ki zom ki finn viktim britalite pu vinn delavan ek dir “mwa usi”. E kumsa, laont nepli pu zot. Nu finn sanz balans defors kont lapolis atraver aksyon suteni pu expoz vyolans lapolis ki dabitid, e dan enn fason invizib, inflize lor dimunn mizer san-puvwar. Parkont, avek afeblisman JUSTICE kuma enn lasosyasyon, lor letan, finn ena enn resirzans britalite polisyer.

Dan LALIT, nu ena lavantaz ki nu finn dan JUSTICE ek finn truve kimanyer britalite fonksyone.

* Enn travayer Minisipalite ki, zur so maryaz dan Legliz Imakile dan Port Louis, ti ena pu al Port Louis pu aste enn buke fler, ek dan enn ka erer idantite gayn trape ek gayn bate par lapolis Trou Fanfaron, ek lerla vinn dan so prop maryaz avek enn lizye gonfle avek bate. Li ti donn so temwaynaz an piblik. Sa kalite aksyon li ti seki JUSTICE ti ete.

* Ena enn fam temwin, ki li enn alibi enn kikenn dan enn ka mert byin koni. Gang Raddoah ti amenn li dan karo kann ek tortir li pu sey e fer li koz manti. Li ti dibut ek donn so temwayaz. Li reprezant seki lasosyasyon, JUSTICE, ti ete.

* Enn manb LALIT ki finn idantifye a lapolis enn laport smart ki sorti depi so sayt travay. Li finn truv sa dan enn magazin meb segonnme, inn al dir so patron, e akonpayn so patron pu inform lapolis. Lerla li gayn arestasyon, tortir ek bate – reseler ki li finn denonse, ti vinn kler pu li, ti form parti enn raket ki ena proteksyon lapolis.

* Politisyin Cehl Meeah ti tortire aswiv, ek ti ena plizyer ka pennding kont li – tu reye dan lespas enn sel zur, kuma form parti enn diyl politik.

* Lerla ena enn avoka, ki ti pe defann enn misye viktim britalite polisyer par enn lekip lapolis truv limem britalize telman for dan stasyon lapolis Kirpip ki tapaz ki lapolis ti pe fer ti pe kapav tande depi dan Lakur Kirpip.

* Ti ena enn misye, ki posib ti enn temwin, li paret, lor ale-vini so neve a enn ler presi, inosan ki li ti ete, ti arete ek tortire amor. Lapolis ti pe sey kone kot neve la – akize dan mert atros de madam dan Lallmatie – ti ete dan enn ler presi, ek steytmint temwin a lapolis pa ti “ase koeran”, dapre lapolis. Alor zot aret li, tortir li ek tuy li.

*Enn lot misye ki so garson mazer ti akize pu enn vol labank, ti dezabiye tuni par lapolis ek tortire. Li ti expoze tuni divan so garson, e li ti gayn bate avek de lannyer telefonn lor so de kote zorey anmemtan ek ti gayn kut sok elektrik.

* Enn lot misye ki ti pe kondir enn loto fek aste lor so sime pu al zwenn so bann kamarad pu enn parti lapes ti arete par lapolis pandan enn chek rutinn. Lapolis, truv enn-de anomali dan papye so nuvo loto, lerla kumans bat li amor.

E byin avan Justice ti met dibut, LALIT ti kumans sutenir viktim britalite polisyer, ek zot sirvivan. Premye tel ka ti an 1979, kan lapolis ti tuy Serge Victorine. Ant lapolis ek lapres zot ti dekrir misye kinn mor kuma enn “vyoler”, ek se nek bann deseni apre, dan JUSTICE ki sa lot misye ki ti arete ansam ar li an 1979 dir nu ki sa kalomni ti zis form parti dan kover-ep lapolis. Li ek so kamarad desede ti anfet ena enn sarz pu enn hold-ep.

Tusala pu dir, britalite polisyer ki “non-politik” li anfet profondeman politik. Li mintenir sa sosyete deklas dan lekel nu viv su reyn kapitalism, “an-ord”- akot dimunn mizer san-puvwar ena pu sarye tu fordo la.

Represyon “Insite”

Ena enn trwazyem kalite represyon ki insite par tit-burzwazi, ek par lafors dan lopozisyon, ki fer apel pu ena “Law and Order”, ek li viz Premye Minis ki usi Minis Linteryer. Sa li parfwa kont “banditism” ek vol miner, ki vinn enn problem grav kan ena somaz. Li byin suvan otur pena aksyon ase sever kont ladrog. Sa kalite represyon so natir inpe bizar dan sans ki li fer ofisye lapolis anmemtan pler Rezim opuvwar ek lafors lopozisyon.

Kumsa mizisyin Kaya inn tuye par lapolis. Li ti enn star enn konser an 1999 organize par Rama Valayden pu dimann dekriminaliz gandya. Konser la ti enn “sikse” an term popilist, e literalman par milye dimunn ti uvertman fim enn zwin divan nene lapolis. Sa li enn aksyon tipik Rama Valayden, ki kitfwa rekil lalit pu dekriminaliz ladrog pu enn de deseni, enn lalit kot LALIT ti dan lavangard. Tutfason, enn fwa konser termine, gro tit dan lagazet dimann ki ena arestasyon, akiz lapolis pu so febles ek so inkapasite pu fer arestasyon. (Lir exselan analiz Jean-Claude Bibi dan “Law Keepers and Hypocrites”. Linnk https://www.lalitmauritius.org/en/newsarticle/414/booklet-on-kayas-death-lawkeepershypocrites-by-jean-claude-bibi/). Dan enn editoryal kuraze an 2019, pu mark 20-an lamor Kaya, L’Express tit so editoryal “Mea Culpa” dimann exkiz piblik pu so rol.

Alor, deryer slogan deger “law and order”, lapolis aret sis dimunn, ki ti dan konser. Sink swazir pu pled “non-kupab” lor sarz fim zwin – pu lekel pa ti ena okenn evidans forennzik, byin sir, antuka, ek tu ti pu al fini lamem. Me Kaya pled “kupab”, kuma enn pozisyon politik. Lapolis insiste pu gayn kosyon avan larg li. Dedlayn pu pey kosyon ti byin kurt avan vinn wikenn, pa resi gayn kosyon atan, ek Kaya ti res dan kaso lapolis, kot finn tuy li. Bizar, personn pa finn akiz Premye Minis, ki usi minis ansarz lapolis, responsab. Rezon sinp se ninport kisannla avek lexperyans kone li pa responsab. Bann eleman dan lafors polisyer anfaver gran parti Lopozisyon sa lepok la servi lapel a “law and order” kuma enn exkiz pu tortir Kaya pu fer li inplik Rama Valayden. Li finn refize ek tortir inn al “tro lwin” ek li finn mor depi sekus, sirman par so seve. Sa posib explikasyon lor seki finn arive.

Li enn ka trist represyon ki finn sorti depi “insitasyon” pu lapolis pu “azir”.

Bann Ka ant lede

Ena bann ka, represyon la lor rebor, li tom ant premye de tip la, represyon politik ek non-politik.

Par exanp, enn fwa, lapolis dan Rose Belle ti aret manb LALIT Roland Fozoo ek a-lepok manb LALIT, Devianand Narain. Tulde aktivist, etan usi manb dan JUSTICE, ti al get enn kikenn kot so lakaz enn aswar akoz misye la ti dimann kudme akoz li dir li viktim britalite lapolis. Al kot sa dimunn la so lakaz, olye zwenn li enn lot plas, a-debat si li ti enn erer taktik ki sa de militan ti fer, me ki pu al efektivman konfirme. Dan sa moman presi zot pe al kot lakaz sa misye la, enn gran inite lapolis ti pe atann-veye dan nwar pu gete kisannla ti pe vinn kot lakaz sa misye la – akoz kikenn finn disparet ek sa misye la ti su sirveyans kuma dimunn pon. Alor, kan nu de manb ariv laba dan sa pir moman la, lapolis aret zot, britaliz zot, gard zot dan kaso. Tusala arive mem si li turn otur enn “erer idantite”. Lerla kan lapolis, al truve zot pena okenn sarz posib pu mete, par defo zot met sarz Rogue and Vagabond, gayn sa pov misye ki ti odepar viktim britalite polisyer pu donn fos steytmint ki komkwa li pa konn sa de misye ki ti vinn kot so lakaz. Nu manb ti truve non-kupab. Me pinisyon finn fini ena – kumsa mem lapolis abitye diyl avek dimunn mizer san-puvwar.

Li enn ka “santans avan, verdik apre”.

Kuma parol seleb Larenn dan Alice in Wonderland ant bann irlman “Sot sa zom la so latet” ek “Sot sa fam la so latet!” site dan dyalog anba:

“Les ziri konsider zot verdik,” Lerwa dir, pu omwin enn vintenn fwa sa zur la.

“Non, non!” Larenn dir “Santans avan – verdik apre”

“Absird!” Alice dir for-for.

Eritaz Listwar Reste

Rapel, nu ena enn lapolis sorti depi lepok esklavaz, langazman, kolonizasyon ek Leta Kapitalist post-kolonyal

Dan bann pei kuma Moris, lafors polisyer erit puvwar ki enn met esklav ti ena. Parey kuma Kod Nwar ti etablir regleman: “Lartik XXXIII. Enn esklav ki finn bat so met lor so figir uswa finn ena disan, “effusion de sang” (kuma li ete dan so orizinal an Franse) ... pu gayn lapenn kapital ... ”.Etidye sa fraz la pu konpran balans defors a sa lepok la. Si u bat enn polisye dan Moris zordi zur kot ena “efizyon disan” u gayn pli gro santans. Sa seki Kod Kriminel zordi zur dir. Sa mem definisyon “disan” seki ena puvwar osi inportan finn reste. Kiltir institisyon esklavaz kontinye reste. E pa selman sa, me lartik presedan dan Kod Nwar nu lir “Lartik XXXI. Esklav zot pa enn parti, ki li dan lakur [kriminel] uswa ki li dan ka sivil”. E ena sa mem tram dan lalwa ek so aplikasyon zordizur. Li kumsidire dimunn mizer san-puvwar “pa enn “parti”, ki li dan enn lakur [kriminel] uswa dan enn ka sivil”. Alor kumsa, si u mizer, dan enn fason, u tuzur pa kapav vinn enn “parti” dan enn ka kot umem enn akize, pa avan u ariv ziska dan Lodyans Lakur, tutfason sa li kapav vini 10-an plitar, si zame li vinn lakur. E an realite u pa enn “parti” si u pa pe konpran seki pe derule akoz kolonizasyon finn gard prosedir an langaz etranzer. Alor, kan u koz Kreol uswa Bhojpuri, u al truve ki tu argiman legal ek tu prosedir fer dan langaz ki etranze pu u ek usi pu 80% popilasyon. E u pa anfet enn “parti” si u pena larzan, swa pu pey enn avoka pu defann u, ek lerla, kuma enn dimunn ordiner, u pa mem kone ki pe derule dan ka kont u dan lakur. E bann patron benefisye enn larz exanpsyon depi bann problem birokratik depi lapolis: Code Noir Franse dan Lartik 43 “Enjoignons à nos officiers de poursuivre criminellement les maîtres ou les commandeurs qui auront tué un esclave étant sous leur puissance ou sous leur direction et de punir le meurtre selon l’atrocité des circonstances; et, en cas qu’il y ait lieu à l’absolution, permettons à nos officiers de renvoyer tant les maîtres que les commandeurs absous, sans qu'ils aient besoin d’obtenir de nous Lettres de grâce.” [“Nu donn lord a nu bann ofisye pu purswiv o-kriminel bann met-esklav ubyin bann komander ki finn tuy enn esklav ki ti tom su zot puvwar uswa zot sarz ek pu donn pinisyon selon atrosite bann sirkonstans; e anka ki ena enn pardon, nu dimann nu bann ofisye pu liber dan lede ka met-esklav ek bann komander pardone, san ki nu bizin donn kit Let Pardon ofisyel” ]

Ki u dir pu sa kalite inpinite?

E selman enn ti distans depi biro LALIT Grand Rivyer ena “Vagrants’ Depot” dan lepok langazman, kan patron ek so bann kad ti trap travayer andeor so tablisman (ti apel sa “perdi tablisman”), ti vinn livre zot a Leta.

E tu stasyon lapolis ankor ena inpe sa loder la. Zot santi dominasyon kolonyal, puvwar patriarkal, ek puvwar total kumansman sa kapitalism plantasyon. E se sa ki nu pe sey sanze.

Alor, militan politik, kan nu ena kit demele avek lapolis par kit aksidan kuma tu sa bann lexanp depi JUSTICE, lerla gayn sa lexperyans pu uver nu lizye lor kuma li ete “suvan” pu et enn dimunn mizer san puvwar, kan lapolis zis pe “fer zot travay” pu netway sosyete. Nu usi gayn enn lide byin kler, anfindkont, seki leta burzwa ete.

Gaydlayn pu Aktivist

Militan ankuraze pu gard norm polites ordiner, otan ki posib, mem kan su enn arestasyon, e pu rapel polisye, osibyin ki reprezantan “Leta”, zot usi zot bann individi, ki nu kapav fer apel a zot limanite.

Usi rapel, kanmem, ki balans defors li kont u: totalite puvwar “Leta” tom lor u, enn individi, uswa sakenn dant u dan enn grup, separe depi leres. Sa parti “Leta” – lapolis ek lezot lafors alye – ena enn monopol lor vyolans. Se zotmem ki permet 1% bann gran posedan kapital pu reyne lor 99% leres parmi nu.

Lapolis, akoz li ena enn monopol lor vyolans, kapav, par exanp, zur u avek inpinite me kapav aret u si u finn zure – ki u finn fer li ubyin pa finn fer li.

Lapolis kapav bat u ek kapav aret u lor sarz “wounds and blows” lor enn lot dimunn, ki u finn fer li ubyin pa finn fer li.

Ala seki lafors represiv ete.

Zot fer u al rod larzan kosyon, ek rod kikenn pu dibut kosyoner pu u. Zot fer u al rod avoka. Zot ena tu puvwar. U, u pena pawer.

Mem kan zot tuy kikenn ki su zot sarz, zot, ziska ler, zwir inpinite – kantmem komye mark bate ena lor lekor zot viktim e kantmem komye kler li ete ki okenn lezot dimunn pa finn gayn akse ar li (li byin suvan enn “zom” ki viktim). Lansanb sosyete poli konn tusala, me pretann li OK, pretann li sa pri ena pu peye pu ena “lape ek larmoni”, e kumsa fer zar pa truve. Britalite lapolis li enn lafors moter deryer “The Avengers” – enn regrupman avoka pu zot, antrot, fer fas a vyolans lapolis. Zot kapav popilist, me zot finn regrupe akoz enn problem profon.

Alor, enn-de konsey: kan u arete uswa britalize, li san-linportans ki u “an rezon” uswa “u dan u drwa” uswa u pa dan u drwa, dan sa moman la. Pu minimiz problem, gard sa antet.

Plitar kitfwa sa kapav etablir dan Lakur.

Me, dan sa moman la, kan u su arestasyon par polisye, initil al tom dan apitway umem, uswa dan enn mod arogans, par dir “Mo pa an-tor mwa”. Pran li kumadir li kumsa. Zis reflesi kuma pu res kalm ek poli.

Kestyon lor kisannla “an rezon” pu selman adrese, si zame, byin pli tar dan Lakur – uswa, kuma suvan pu bann ka politik uswa ka britalite polisyer, zame. Alor, pa al tom dan latrap met dan u latet “mwa mo inosan”, uswa pli pir ankor “Kifer pe tret mwa kuma enn vilger kriminel kumsa?”. Lapolis pa an sarz pu desid lor kupab u non-kupab. Alor, byin sir u kapav inform zot ki u inosan. Me pa atann ki zot pu tret u kuma “inosan” parski pa zot travay sa. Pa dan zot vokabiler sa. Zot pa konpran sa konsep la. Zot aret ek britaliz zis dimunn ki zot kwar merit arete ek britalize. Ek sa li depann lor balans defors dan sosyete, ek alafin, lor ki lafors klas travayer ete, ek komye li mobilize, ek usi ziska ki pwin fam for ek komye zot mobilize. Pli klas travayer ek fam for ek mobilize, mwins lapolis britaliz dimunn. Me sa li lor lonterm.

Antretan, li inportan pu rapel ki lapolis ena enn pri pu peye pu ninport ki arestasyon ki ena enn eleman politik ladan. Dan bann ka ki inplik bann manb LALIT, lapolis finn finalman perdi dan Lakur, ek dan lizye piblik. Lapolis avek lexperyans konn sa.

Lot kote, li egalman inportan pu pa ogmant bann lanze initilman dan bann ka individyel, sirtu bann ka ki lapolis finn swazir. sak ka diferan. Nu bizin kapav desid lor baz rasyonalite, otan ki posib, lor valer politik pu ogmant bann lanze dan sak enn ka. Desizyon bizin pran anplas-anplas. Li depann lor enn seri diferan fe ek mem lor komye manb parti ena dan rezyon, ki lafors parti, dan ki lezot kanpayn parti inplike, ek kitfwa plis ki tu, ki lafors klas travayer ete dan sa moman presi la. Antretan, tu bann metod rezistans pasiv ki finn deza fer zot prev zot inportan pu gard antet kuma ripost plis efikas kan balans defors li dan defaver dimunn oprime.

Sel mwayin kot nu pu ena enn lapolis ki vremem su kontrol sosyal se kan nu nepli viv dan enn “sosyete deklas”. Ki definisyon enn “sosyete deklas”? Li enn sosyete kot enn byin tipti klas kontrol tu later prodiktif ek lezot form kapital ki finn prodwir kolektivman lor letan pandan listwar. Zordi sa klas opuvwar li klas kapitalist – avek inperyalist oksidantal ki gard labar kontrol lor kapital finansye ek gran patron lokal – ek lapolis kuma interfas avek leres limanite ki zot explwate, domine ek oprime. Alor, naratif Amerikin “lapolis ek voler” li enn fos zistwar. An realite “gro explwater (voler) & zot lapolis v/s ti voler, ki suvan kokin bann gro voler”. Meyer naratif ki “lapolis ek voler” li zistwar Robin Hood ki kokin depi bann ris pu donn seki mizer kot lapolis pena enn bon rol.

Tusala, pu expoz rol lapolis ki travay pu gard “reyn klas kapitalist”, enn klas minoriter.

Li sa “reyn deklas” ki rann li difisil pu aret polisyon ki pe rwinn planet. Li sa “reyn deklas”, ki rann li difisil pu aret danze agrandisan lager, inklir lager nikleer. Li sa “reyn deklas” ki rann li difisil pu fini avek represyon, usi.

LALIT

P.S Nu refer lekter a enn dokiman far/mazer apel “The Citizen and the Law” baze lor exselan kozri done par Avoka Jean-Claude Bibi, ek pibliye an 2013

https://www.lalitmauritius.org/en/newsarticle/1528/the-citizen-and-the-lawa-talk-by-barrister-jean-claude-bibi-in-kreol/