Galleries more

Videos more

Dictionary more

Leta MSM

28.11.2021

Sa lartik la, ansam ek enn dizenn lartik lor diferan laspe Leta MSM, pu dan nu prosenn REVI LALIT. Ala enn avangu. 


Bi lartik se pu get reyn bann Jugnauth, reyn MSM – pa telman so parti politik Mouvement Socialiste Militant ki nu ti anfet deza gete dan dernye Revi LALIT, me plito pu examinn so “Leta”. Ki kalite Leta ki MSM finn sey met dibut? Ki kalite Leta eski li pe kontinye met anplas?


MSM enn drol parti politik. Li finn travay-mem lor preske 40-an, asak fwa li dan Guvernman depi 1983, pu li instal enn “Leta MSM”. Sa “Leta MSM”, si nu pa reysi get li depi pwindevi deklas, li difisil konpran. Li  anmemtan plizir zafer e li osi lekontrer sa bann zafer la. MSM kontenir buku paradox. Sa rann li difisil konpran li. Me, nu seye dan sa seri lartik. Isi zordi, nu pe pibliye zis introdiksyon pu sa seri 9-10 lartik ki dan prosenn Revi la. Pu leres, ki nu fer referans dan sa lartik la, u pu gayn Revi LALIT onn-layn lor nu sayt sa semenn ki pe vini la.


Ena trwa fason kalifye “leta” MSM. Tuletrwa ede dan diferan fason.


1. Leta MSM – enn Leta Bonapartist


Dabor MSM favoriz devlopman enn Leta “Bonapartist”. Sa vedir, parey kuma Napoleon III, ki ti neve Napoleon Bonaparte, e ki ti osi premye Prezidan Lafrans dan enn lepok kan tu klas sosyal ti desime epwize par revolisyon 1848, li ti kapav servi Leta Franse pu dominn tu klas sosyal, mem burzwazi ki ti klas dirizan. 


Napoleon Bonaparte III li ti kapav inpoz nuvo form lagrikiltir an Frans lor burzwazi, lev finans pu met sime rel partu, promuvwar Kanal Suez, permet fam rant Liniversite Sorbonne pu premye fwa, exziz sertin size vinn obligatwar dan lekol partu dan lafrans, e deklar li mem “Anperer” – mem kont volonte burzwazi. Alor, enn reyn “bonapartist” (dan deba politik) li fer referans ar enn reyn ki an-find-kont anfaver burzwazi, me ki antretan reysi zwir enn lindepandans relativ a klas dominan la. Asontur, sa lindepandans relativ la, li permet li introdir program ki li anvi – mem, par exanp, drwa lagrev, sifraz iniversel ek lezot mezir “popiler” ki burzwazi napa ti dakor ditu. Leta post-kolonyal – etan done ki li sir-devlope, par definisyon, dan moman kan parti politik erit li depi ansyin pwisans kolonyal – li prezant sa kalite lokazyon “bonapartist” la. E reyn Jugnauth Sinnyor ek Jinnyor finn sezi sa lokazyon la pu sey inpoz sertin zafer lor burzwazi li-mem, mem burzwazi pa dakor, kan anmemtan li reysi reprezant lintere burzwazi antan ki klas an antye.


Enn zafer interesan: Pandan enn pandemi, enn Leta ki deza Bonapartist li al gayn ankor plis minmiz lor tu klas, mem burzwazi. Li kapav met lokdawn total. E, kan burzwazi lotel, par exanp, pena kapasite fer so kapital grandi akoz lokdawn dan enn pandemi, Leta li-mem kapav kree kapital, li, e lerla “alwe” li ar patron ki li kontan. Li gayn tu kalite puvwar adisyonel. Sa li enn form Bonapartism extrem. MSM finn kapav servi li afon akoz li ti deza konn servi li.


Enn lot zafer interesan: Ena sindika ki telman “apresye” diferan mezir ki MSM pran anfaver klas travayer dan sa stil “bonapartist” la, e telman zot truv rol sindika inikman kuma kimanyer amelyor lapey ek kondisyon klas travayer ki zot truv “mezir MSM” kuma enn espes ranplasman pu sindika. Ogmantasyon pansyon, met saler minimem, met nuvo kondisyon travay ek lapey dan 34 sekter, korek! Dan enn sans, ansyin Minis MSM Showkutally Soodhun, li reprezant, dan so prop personaz “MSM” so lyin ek sindika: Soodhun enn sindikalist, li-mem, me li dan enn guvernman ki servi represyon kont sindika, ki anti-sindikal, ki akiz MMM fer travayer fer lagrev, perdi plas travay par exanp. Ena mem sinbol feodal, on-dire zafer “lanperer” ladan: Soodhun ti dekret limem, avek fyerte, kuma “esklav” Aneerood Jugnauth, parey kuma Roshi Bhadain plitar finn chombo lame Pravind Jugnauth, anbras li.


2. Leta MSM – Difisil pu li Nuri so prop Burzwazi Deta avek inpinite dan enn tel lepok 


Anmemtan, Leta MSM, reprezant lintere enn “burzwazi deta”, setadir lintere enn seksyon burzwazi montan ki MSM e kree e nuri atraver so kontrol lor laparey Leta, me li fer li avek buku difikilte pandan lepok globalizasyon. Leta MSM, li enn Leta ki reprezant e promuvwar sa relativman nuvo klas, “burzwazi deta” – ki enn seksyon burzwazi (ki investi dan lindistri, plantasyon, lotel, lasirans) me ki fye lor Leta pu so agrandisaz, e parfwa pu so lexistans.


“Burzwazi deta” li existe vizavi “burzwazi istorik”, ki li, li ti fini emerze depi lepok esklavaz, e avek so konpansasyon depi Leta Britanik pu liberasyon so esklav, finn investi pandan lepok langazman pu emerze kuma enn klas avek so kapital, so later, so “mindev”, so lagazet (Le Cernéen), so Labank (MCB), so prodiksyon disik pu exporte, ek so bann mezon inportasyon pu vann tu kalite zafer – masinnri ziska marsandiz lur. Parti Travayis ti premye parti pu etablir so “Leta Travayis” atraver burzwazi deta orizinal, ki ti pran nesans depi avan Lindepandans mem. E zordizur, lepok globalizasyon kapitalist, li pa fasil pu enn Leta, mem li bonapartist, favoriz enn burzwazi deta pu dornt burzwazi istorik ek tu so monopol kolonyal – bann som kapital neseser tro imans. Alor, suvan, Leta bizin ena rekur ar kapital depi deor – Lasinn ranz Ayropor Plezans, Lind ranz sistem Metro. (Get nu lartik lor lyin MSM ar lezot pei.) Tusala pu dir MSM pe gayn difikilte dan sa lepok la form e nuri enn nuvo “burzwazi deta”. Ena zis ti-kontra pu kamyoner, swa su-kontra dan konstriksyon pu diferan ti-but travay. E sa vinn baz sosyal MSM. Sa ena tandans prodir enn seri ti-mafya otur partaz kontra ek tennder Guvernmantal. (Get nu lartik lor ka Kistnen, e seki sa finn expoze anterm mank kontra pu nomb azan!) Alor, MSM, enn parti ki reprezant lintere kamyoner, proprieter bis individyel, butikye partu dan Moris, konpayni kuma Samlo, proprieter Lotel Manissa, e osi bann profesyonel sirtu e, pu kit rezon, buku avoka parmi. Lerla, li pran mezir ki favoriz sa bann klas la, e sa bann individi profesyonel la. Me, kuma nu dir, avek buku difikilte. Sa difikilte la fer MSM telman rankinye anver ansyin proteze Travayis depi avan, ubyin anver burzwazi istorik, ki li kapav riske fer limem ditor par pini zot. Tusala akoz li pa pe kapav vreman nercher enn burzwazi deta dan enn tel lepok. Li enn lepok ki favoriz burzwazi istorik, anmemtan ki burzwazi monopoler internasyonal. Tu so tantativ pu nuri so prop “burzwazi deta”, li expoze kuma favoritism, nepotism, politik ti-kopin, crony capitalism – expoze par tu so adverser, setadir burzwazi istorik ansam ar tu elit tradisyonel. Alor, Leta MSM li res instab. Bizin osi rapel ki “burzwazi deta”, detut-fason, li form parti “burzwazi” an antye. E MSM efektivman li reprezant lintere burzwazi an-antye, kan li opuvwar, mem kan li sey favoriz so bann kopin. Get nu lartik lor MSM so tandans, pu evit so instabilite politik, pu sey absorb MMM pu mye fer lalyans ar Labour ek PMSD – setadir etablir enn kontrol ezemonik.


MSM ena enn lot defi. Li pena enn “blok istorik” for pu stabiliz li lor letan. Alor, Leta MSM al fye lor lider sosyo-kiltirel pu konble sa mankman la. Jugnauth al Hindu House, Sanatan Dharma, Monper Gregoire so grup, lot lot.


3. Leta MSM – Dan moman kot Blok Istorik otur Kann pe Kolaps


Anmemtan, “Leta MSM”, li pe inpoz li dan enn lepok kan “blok istorik” ki finn existe depi plis ki 100 banane otur prodiksyon kann ek disik, pe al dezagreze net. Sa “blok istorik” la ti amenn ansam gran ti-planter (alatet blok la kote politik), bann sindika laburer, artizan, sirdar, ek enn sertin nomb proprieter tablisman ek zot gran kad. Sa kalite “blok istorik” (enn term Gramsci ti devlope 100 an desela) li explik kimanyer enn osi ti-pursantaz dimunn kapav reyne lor gran mazorite ki deposede, e kimanyer zot fer li atraver enn lalyans diferan klas sosyal, enn lalyans ki transand lalyans pirman politik, enn blok deklas, li dire lor letan. King Sugar nepli reyne. Alor, ki kalite blok istorik pu kapav kree atraver patron lotel, ki pe pran larelev kuma seksyon kapital dominan? Ubyin pli difisil ankor, atraver patron lasirans, investiser dan stok exchennj, etc? Sa seksyon burzwazi la, li napena mem enn lyin ar lamas dimunn – dan okenn klas sosyal. Li konn zis larzan fer larzan, se tu. Purtan, se sa ki MSM finn e pe kontiyne sey fer: kree enn blok istorik ki ed li stabiliz li. Get ki kalite difikilte li gayne kan li chalennj Mauritius Turf Club. Wi, MSM ena tupe konfont burzwazi istorik dan MTC kot li reyne kuma met. Dernye fwa Aneerood Jugnauth ti seye atraver Roland Maurel avek Randir Bheenick kuma Minis Finans, li pa ti reysi dornt sa dernye bastyon burzwazi istorik – so kontrol lor larzan gembling otur lekurs Senn Mars.


Gete ki difikilte Leta MSM gayne pu inpoz mem bann kondisyon minim lor burzwazi kann-disik: patron tablisman ule bayant so later ar milyarder deor, Leta MSM les li; patron tablisman ule servi pestisid, korek, exklir zot depi lalwa ki kontrol pestisid. 


Anfet, akoz MSM inn pran nesans dan Guvernman, so Leta, li mank enn guvernay politik, me sa laspe enn koerans politik li absoliman neseser pu kree enn “blok istorik” stab. Nu explik nu byin. Dan kumansman, ti ena enn seri dirizan, ex-MMM ek ex-MMMSP – dan MSM kuma Peter Craig, Dan Callican, Showkutally Soodhun – ki ti reprezant enn guvernay politik. E apre sa, MSM pa finn reysi prodir so prop kad politik. Li finn fye lor teknokrat ek avoka. Li finn fer lapes dimunn avek kapasite politik depi dan basin MMM – bann dernye vag inklir Collendavelloo, lerla Ganoo, Ramano, Obeegadoo. Me, sa bann la pa gayn veritab idantite MSM. E zot pa kapav, akoz li dirize depi enn Trust familyal. Kan zot fer tro byin zot destabiliz Leta MSM; azan MSM fer rebelyon.


Etan done MSM pa tro kone ki li ete – anterm deklas, ni anterm politik – li pa kone kot li pu fer lalyans nonpli. Alor, parfwa, MSM truv li “natirel” pu rabat asakfwa lor Ble-Blan-Ruz (PMSD, MSM, Travayis), parfwa lor “reyni la grand fami MMM” dan enn espes “remake” de “remake” dan enn lalyans MSM-MMM. E tulde form lalyans instab. Alor, pli suvan asterla, li sey absorb MMM, pu li fer lalyans Ble-Blan-Ruz. Get nu lartik lor la.


Ala bann partikilarite MSM. 


Nesans “Leta MSM”


Enn lot partikilarite “Leta MSM” se li sorti enn parti politik ki ti pran nesans dan Guvernman. Alor, “Leta MSM” existe avan so parti. Sa, li byin diferan depi Travayis ek MMM ki ne dan klas travayer, lor terin, kot zot ti ena enn ase long lexistans avan zot pran puvwar. MSM diferan osi depi PMSD ki ne kuma parti pu protez lintere burzwazi istorik (tablisman ek gran inportater), mem si dan dernye enn-de deseni PMSD finn plito reprezant enn laliyn teknokratik. 


MSM ti enn koalisyon ki ti forme depi 2 fraksyon “Guvernman MMM-PSM” ki ti ranport laviktwar 60-0 an Zin 1982 kont Travayis ek PMSD, ansyin “leta” ki ti mord lapusyer. MMM-PSM ti enn viktwar kont burzwazi, enn kote, (akoz burzwazi ti ralye kont MMM-PSM) e li ti enn viktwar kont “Leta Travayis”, lot kote. E Leta MSM ti vinn pran nesans dan sa “lespas” (ubyin plito sa vakim) ki viktwar MMM-PSM ti fini kree 9 mwa avan. La osi, ena enn paradox. MSM pu vinn “pran” sa Leta Travayis la, ek so burzwazi deta, e anmemtan sey detrir sa burzwazi deta Travayis la – kuma Rawat, Bhunjun, tu dernyeman.


Kan lager ti leve dan MMM kumansman 1983 apre 6-7 mwa dan Guvernman, Bérenger gard mazorite dan MMM-antan-ki-parti, me li ek so fidel, zot revoke kuma Minis MMM e zot al tom dan Lopozisyon. Premye Minis Aneerood Jugnauth ek Kader Bhayat, so Minis Komers, pran lot lamwatye MMM e ansam ar PSM (Harish Boodhoo), ki ti ne depi enn split konstitye par lel drwat Parti Travayis, met dibut MSM, Mouvement Socialiste Militant. Alor, MSM pran nesans dan Guvernman.


Byin vit zot reysi brikol enn lalyans ar Parti Travayis ek PMSD (premye lalyans Ble-Blan-Ruz) ki ti fek mord lapusyer zis 9 mwa avan, pu fer fas ansam kont MMM dan eleksyon an Mars 1983. E li ule dir MSM, sa lepok la, sey ramas ansyin “Leta Travayis” ar li. Rapel “leta” li kuma enn aysberg: lao u kapav truv enn ti-but ki depas lamer, bann eli (minis depite), me anba lamer ena enn imans but glason, ena enn imans leta “permanan” – ki tuzur ti Travayis, ki invizib me pwisan. 


Alor, ariv 1987, MSM santi nesesite pu konstrir so prop “parti”. E li fer otur seki MMM ti apel “Batiment de la honte” otur enn Trust Familyal, Sun Trust, ki konstrir enn gran batiman Port Louis, pu lwe lespas biro, inklir ar departman Guvernman. Lexistans sa Sun Trust explik, angranparti, kimanyer Pravind Jugnauth vinn lider MSM. Li osi explik analiz abetisan otur “Lakwizinn” ki lopozisyon ek lapres burzwa fer – kot zot pe tultan atribiye puvwar enn zom Jugnauth (papa ubyin piti) a puvwar so fam! Fam natirelman pu Lopozisyon ek Lapres li “dan lakwizinn”. Apar lefet ki li anti-fam, li osi reflet problem ki enn Trust familyal kree obzektivman. Sun Trust, enn trust familyal, li mwayin atraver lekel Bonapartism MSM pran so form reyel. Napoleon III finn vinn Prezidan lerla deklar limem Lanperer; bann Jugnauth servi Sun Trust pu ki Premye Minis vinn Lanperer. E li enn partikilarite ki MSM finn “okip” bann lezot lil politikman, pa zis Lil Moris. Aneerood Jugnauth ena enn relasyon pros ar Rodrig. Li finn negosye desantralizasyon pu Rodrig. E Aneerood Jugnauth ek Pravind Jugnauth finn persiste avek dosye Chagos, fer buku viktwar. Me, la osi, dan enn fason Bonapartist, plito ki demokratik. Zot anfaver re-pran Chagos, me zot pa anfaver ferm baz Diego. Non. Zot plito aferist, ziska sa pwin la: zot ule tap enn lamone lokasyon. 


MSM – ki li anba Jugnauth Sinnyor ubyin Jinnyor – so “instin” se represyon – pu rezud tu problem, ki li enn problem sosyal, enn problem lasante, enn problem ekonomik, enn problem radyo prive, enn problem rezo sosyal, MSM pans represyon dabor. Kan li fer Komisyon Danket, li swazir pu fer li lor “trafik ladrog” – pena okenn laspe “problem” otur demand pu ladrog, ubyin diminye ditor ki ladrog fer lasosyete. Pu sinboliz sa, MSM – papa kuma piti – anfaver penn-de-mor, iltim represyon, represyon ireversib. 


Ki Lopoziyson?


Dan tusala, kimanyer nu amenn lalit kont sa “Leta MSM” dan enn fason ki nu amenn progre? Ki kalite lopozisyon ki pu amenn progre? Parski li enn guvernman ki burzwazi (sirtu burzwazi istorik, ek restan burzwazi deta Travayist) napa kapav siporte, ena risk ki chalennj monte depi so kote drwat. Fektivman, burzwazi istorik ek restan Travayis so burzwazi deta, zot napa kontan Leta MSM ditu. Zot deteste li. Li enn guvernman ki suvan ti-burzwazi ki pa gayn faver guvernman, li osi, li pa kapav siporte. Alor, tu kalite formasyon politik pran sime adrwat MSM, mem ziska lextrem drwat, pu opoz MSM. Ena parti politik ki kapav fasilman alye ar inperyalist Amerikin kont Pravind Jugnauth! Enn lexanp, ena Rama Valayden. Li avoy kopi enn so let a Leta Britanik pu uver enn lanket lor lamor dan Langleter enn biznesmenn pros ar Pravind Jugnauth apel Alan Govinden, ki ti inplike dan lavant enn terin ar bann zanfan Pravind Jugnauth, ar kisannla? Li avoy kopi let ar Anbasader USA dan Moris. Alor, Valayden, dan opoz MSM, anplas li anbras lame enn Jugnauth, li kareman anbras lame gran lanperer, limem, Prezidan Leta Zini. Li pa ofer li kuma esklav Jugnauth. Li ofer li kuma esklav pu sef inperyalist dan lemond, Leta Zini USA. Anpasan, dapre so prop fami, sa misye Govinden la finn desede swit-a maladi Kovid. 


Enn lot lexanp, tu sa muvman absird kont MSM otur “eleksyon kokin” ti ena tu ingredyan enn muvman dextrem drwat. Li ena preske tu ingredyan ki dan USA sa muvman ki Trump ek Steve Bannon ti met dibut kont eleksyon Biden. E asterla, kan ka legal sa bann lafors lopozisyn la pe kumans grene kuma zamalak, tu dimunn ki finn konplis pe tir zot kanet dan zwe. Bérenger finalman dir dan so Konferans depres fek-la, “Apre tu, se Jugnauth ki Premye Minis”. Mem editoryalist K.C.Ranze dan L’Express Dimanche zordi-mem finalman konsede: “Il est vrai que le présent gouvernement a gagne le dernier bataille électorale”. Inn pran zot 2 an pu dir li. E zot pa fer okenn otokritik. Zot zis tir zot kanet dan zwe. 


Lamonte Bruneau Laurette parey. Li reyni 100,000 dimunn san enn program e lerla so portparol dibut divan mikro donn program patron lotel, fer apel pu re-uvertir frontyer. E plitar, Laurette vinn sutenir kanpayn anti-vaksinasyon – pa laliyn patron sann kut la, laliyn dextrem drwat.


Konklizyon


Alor, nu bizin kapav amenn lalit kont MSM, sanki nu sap dan karay, tom dan dife. 


Se kifer nu bizin konpran sa “Leta MSM” la. Akoz li o-puvwar. E osi akoz ena danze pli pir si u rant dan bann muvman ki pena program. Nu bizin konpran MSM byin pu nu kone kimanyer mem zis, o-minimem, evit amenn enn guvernman pli pir, par zis dir “BLD” san okenn program ankomin, e kan ena lamonte popilism san program inpe partu dan lemond. 


Sa tandans mondyal dan dernye 20-30an pu fer krwar par “desann dan lari” san okenn program kapav amenn enn pli bon guvernman, li finn fel asak fwa. E li oblize fel. Pena sime kupe. Bizin enn lalit baze lor enn program konsyan. 


E pli ale, pli buku dimunn bizin vinn partisip dan kree e avans sa program la, amizir nu aprofondi li, e gayn aderan ki konpran e dakor ar li. E pli inportan ki tu: li bizin enn program ki dan lintere klas mazoriter, klas ki travay pu viv, pu ki li posib avans lalit pu fini ar sistem kapitalis e al ver kreasyon sosyalism.


Lindsey Collen


Pu LALIT