Galleries more

Videos more

Dictionary more

Blog 3 – Anu Salye Aksyon Kolektiv

18.11.2021

Lor 5 milyon lamor Kovid dan lemond, komye lavi ti kapav sape si ti pran bon desizyon lasante piblik, si kolektivman nu ti konpran ek met an pratik nu tu ansam? Anu pran enn lexanp plis flagran, pei plis pwisan dan lemond, ek lerla gete ki leson nu kapav tire pu nu dan Moris.


Plis ki 750,000 Amerikin inn desede avek Kovid. Sif exak dese zordi inn ariv 787,984 dese Amerikin avek Kovid ti devet fer nu soke ek bulverse. Pei plis devlope dan lemond, avek enn popilasyon ki reprezant selman 4% popilasyon mondyal, ena 15% mortalite Kovid lor total mortalite Kovid dan lemond? Li enn esek inkrwayab.


Kifer ena enn tel defayans dan sistem swin lasante?


Nu pa panse lakoz Amerikin fizikman plis feb samem ena otan mor avek Kovid. Okontrer.


Ki leson nu tire lor kontrol pandemi? Dr.Birx ansyin advayzer Kovid Mezon Blans atribye sa a lefet finn ena enn retar dan aplik lokdawn ek mezir distans sosyal. Me, kifer, asontur, sa finn arive?


Nu kapav selman azard enn sipozisyon, enn sipozisyon reflesi, lor kifer lepidemi inn fer otan ravaz dan enn sosyete plis devlope kumsa. Dimunn ki viv su lanpriz ideolozi Lamerik so klas dominan pa kapav, dan lansanb, konpran fasilman langaz aksyon kolektif. Zot preske mank “gramer” pu inklir sa dan zot koze tulezur. E li zisteman sa ki esansyel pu konbat enn lepidemi. Striktir konseptyel pu gayn enn vi-dansanb pandan enn pandemi li kareman absan dan refleksyon meynstrim Lamerik. Si u ekut avek atansyon Amerikin lor, dizon, CNN, u pu realize ki zot truv vaksinasyon kuma kitsoz “pu protez momem” uswa opizale “pu protez mwa ek mo fami”. Alor, mem si aprepre lamwatye dimunn dan Lamerik respekte mezir met mask ek gard distans sosyal, ek fer vaksin, zot fer li, sirtu “pu protez mwa ek mo”. Me ena enn imans seksyon popilasyon ki refiz fer vaksin lor grawnd ki zot pa dakor avek lefet ki “lotorite” pe dir zot ki zot bizin fer avek zot prop lekor. Pena enn konpreansyon ankomin dan sosyete Amerikin lor “aksyon kolektiv pu dibyin kolektiv” – alor li difisil pu bann ki an faver vaksinasyon zis pu “protez momem” pu konvink lezot ki pena okenn lezot konsiderasyon apart zot prop “momem” ni zot pa interese ar seki u fer pu protez “umem”. Bann seki kont vaksin krwar dan propagann anti-vax. E, si sa krwayans afebli, zot al tom lor swa proteksyon, li paret, bondye, uswa lor zot prop destine, uswa pu gayn kit “medsinn” ubyin “tretman” – pran depi so lod-zavel ziska latizann, depi so hydroxi-klorokwinn ziska dekoloran – ninport-kwa purvi pa aksyon kolektiv. Ideolozi Amerikin pena enn mul intelektyel pu permet truv vaksinasyon kuma enn mwayin “nu tu ansam dibut anfaver vaksinasyon pu protez nu tu ansam kolektivman”. Sa sonn tro “kominist” pu klas dirizan Amerikin pu tolere, alor zot mepriz li ziska pwin eliminn li. Anfet, ena enn lindistri antye ki deklar sa kalite fason panse “move”, “feb”, “dyabolik”. Sel kiksoz ki konte se “ki ena ladan pu mwa”, ek selman “mwa” ki deside. Li ena pu fer avek “mwa, mwa, mwa”. Sa degre egoism telman glorifye par kapitalism vinn ideolozi dominan dan Lamerik depi kumansman 20em syek, bann ero klas travayer ki ti propoz aksyon kolektiv ti pe byin suvan gayn bate avek taper patron, anprizone ek mem ziska pandi par Leta pandan “premye panik ruz” otur 1917. Pandan “dezyem panik ruz”McCarthyism dan bann lane 1940 ek 1950 ale mem ziska bann lane 1960, dimunn ti pe al fer prizon, perdi zot travay ek perdi zot paspor. Asterla, lor sa dernye 15-an, azute ar anti-kominism, ena sa narsisism nuri par sosyal media dan Lamerik, ek partu lezot plas. Plis ena enn doz sadism melanze avek ideolozi dominan orizinal: se bann lepep plis mizer ek dimunn plis mizer dan Lamerik ki pe sufer ek mor avek Kovid, alor kifer “nu” bizin pran kont?


Epidemyolozist American, byin sir, konpran diferans ant enn lepidemi ek lezot form maladi. Port atansyon fason zot koze kan zot pas lor TV. Li dan natir zot profesyon pu konpran sa. Me laplipar oditer u telespektater dan Lamerik pa konpranzot. U pu remark sa dan fason zurnalist CNN evit tu analiz ki depas individyalism.


Me, epidemyolizist anfet truv sa. Zot truv sosyete kuma enn antite ek konpran kimanyer viris sirkile parmi nu tu. Parey kuma ler ek dilo prop dan nu robine, afekte nu tu, parey enn infeksyon viral afekte nu tu – e li pa zis sakenn dant nu. Li afekte sakenn parmi nu ek nu tu ansam. E alor epidemyolozist Amerikin kapav ek anfet planifye kuma Amerikin kapav azir diferaman pu ki kapav mat propagasyon sa parazit intra-seliler miniskil ki koz Kovid – uswa ninport ki lezot infeksyon viral similer dan lefitir ki kapav koz lezot maladi ankor pli grav. Me epidemyolozist pena akse a lekut lepep Amerikin antye pandan ase letan, uswa pa mem so masmedya pandan ase letan, pu sakuy sa ezemoni individyalist ki dominan. Sa lerla, asontur, anpes Amerikin pu konpran problem “enn sosyete antye” ek kalite “aksyon kolektiv” ki neseser.


Amerikin, kuma zot mit ideolozi fondater, ena “rev Amerikin”, li lor kestyon inegalite ek individyalism: sak Amerikin sipoze rev pu monte individyelman pu gayn larises ek puvwar ek sikse andan enn sistem inegal. Sa sistem inegal la lerla persevwar, dan so mit fondasyon, kuma inegal an permanans ek zistifyab. E sa prosesis la li sirtu enn tantativ pu “lezitimiz” inegalite dan sa “rev Amerikin” la. Dan lapratik, refleksyon kolektiv ek aksyon kolektiv sibir enn sabotaz konsyan, mem alabaz, par tut-enn gro lindistri rule lor baz profi kuma bann firm “kraz sindika” ki ofer zot servis a bann patron pu kraz tu aksyon kolektif lor sayt travay kuma li pe kumans zerme. Trwa-kar tu konpayni dan Lamerik finn anplway bann tel firm, dapre enn sirve fer par Liniversite Cornell. Selman 10% travayer Amerikin sindike dan sa pei plis devlope dan lemond. Imorist John Oliver semenn dernye dan so sho finn expoz kuma patron dan pli gran lekonomi dan lemond pilot enn tel explwa pu reprim sindika. Li enn anseyman vif pu konpran laverite lor drwa imin pu sindike dan Lamerik: https://www.youtube.com/watch?v=Gk8dUXRpoy8


Sa amenn nu pu rann omaz a tu bann Amerikin ki finn kontinye persiste pu gard vivan sirtu enn rev kolektiv pu sanz sosyete, e ki finn reysi, malgre propagann pe dominn zot sosyete, pu truve, pandan enn pandemi, kimanyer vaksinasyon ek lezot aksyon kolektif pu anfaver dibyin komin kapav organize (aksyon onivo individyel, byin sir, parski ena enn relasyon ant individi ek kolektivite). E tu sa bann dimunn lisid ek kuraze ki finn persiste pu met sindika lor zot sayt travay, par exanp, ek pu ankuraz dimunn pu dibut anfaver vaksinasyon.


San zot, sif mortalite dan Lamerik, ti pu buku-buku pli pir.


Tusala pu dir, nu bizin pran nu prop rezolisyon, nu tu dan Moris ki kone kuma pu reflesi kolektivman, pu fer enn aksyon “res-lakaz” volonter pandan sa moman irzans saniter Kovid. Pu sak enn dimunn, aksyon la li onivo individyel. Pu sosyete, otan dimunn parmi nu ki swiv sa modord la, pe kontribye pu diminye vites maladi pe propaze. Guvernman pa kapav uswa pa pu fer sa kalite “res-lakaz” pu nu pu lemoman. Nu fer apel a bann lotorite pu planifye pu enn lokdawn plis strik. Me antretan, par numem nu kapav pran desizyon. Nu kapav deside, nu tu ansam, pu sorti zis pu al ek returne depi travay. Ala seki li vedir. Mars enn parti larut, kot li posib, pu diminye kantite dimunn dan transpor. Deza, nu bann manb pe fer sa. Etidyan, seki pe travay depi lakaz, dimunn retrete kapav fer enn “res-lakaz” plis strik. Nu kapav sorti dan ler kot ena mwins dimunn pe sirkile deor. Nu kapav al aste komisyon zis lor nu “zur alfabet” Anu fer li! Leson depi seki finn arive dan Lamerik, ti pu kapav ena ¾ milyon dese mwins si bann lotorite ti azir atan, sif mortalite ti pu buku plis ot, si pa ti ena sa kalite “res-lakaz” volonter par enn proporsyon Amerikin, ki ti konpran.


Les nu rapel ki sak enn “sif dese” li enn dimunn nu perdi pu debon. Lapert pu tu so bann pros. Enn lapert pu nu tu. Pu debon. Alor, pu nu pran swin lavi sak enn individi, nu bizin pran aksyon kolektif, azir kolektivman.


Antretan, lopital dan Moris su presyon. Pu nu kontribye pu diminye sa stres la lor travayer lopital, ek danze pu zot, sakenn individyelman, anu tu ansam “res-lakaz” maximem posib.


Antretan, nu tu ena pu chek si nu vwazin pa bizin nu kudme avek shoping pu aste komisyon pu zot – si zot pe oto-izole. Lezot tu res lakaz – uswa sorti kan pena buku dimunn lor sime. Nu tu kapav efektivman limit nu liberte muvman ziska 13 Desam dan lintere nu dibyin komin. Lerla nu kapav zize si nu konportman inn marse.


 


Lindsey Collen


Pu LALIT 18 Novam, 2021


Tradiksyon: BK avek kudme AA