Galleries more

Videos more

Dictionary more

Tur-dorizon Politik par Ram Seegobin

22.08.2021

Ala enn “tur dorizon” politik ki Ram Seegobin ti fer dan Komite Santral Lalit Dimans, enn Komite ki zwenn sak kinzenn. Diferan Manb KS, aturderul, prezide e Ram Seegobin pe prezide sa mwa la.


Kinzenn dernye, Ram Seegobin ti kumanse par dir, li ti swazir pu get enn gran levantay diferan size, kote lekonomi, politik ek dan sosyete, ek mem get politikay. Zordi, li finn dir, li pu konsantre lor trwa aktyalite, ki li pu gete plis an detay, parski zot pu, ale-vini, res lor azanda pu ase lontan. E apre, tu manb ti diskite otur sa trwa size la.


1. Koze “Guvernman Linite Nasyonal”


Depi avan sa foto Pravind Jugnauth ek Navin Ramgoolam pe koze ansam dan Lanbasad Lind ki ti pibliye dan LÉxpress, ti deza ena enn seri palab lor posibilite enn guvernman linite nasyonal dan L’Express. L’Express ti anfet al get enn ta diferan dimunn, dimann zot ki zot panse lor enn Guvernman Linite Nasyonal. Lerla foto la, ki anpasan zot finn leve depi MBC, li ti enn kado pu L’Express pus sa mem laliyn la. Kan sa paret le 15 Ut par la, lerla enn zurnalist Le Defi ti sonn mwa, Ram Seegobin dir, dimann mo reaksyon. Bizin reazir a enn foto asterla? Ram dimande. Seki mo ti dir, e li tini, se enn foto kumsa par limem li pa’le dir gran-soz, e li pa merit okenn komanter. Enn ansyin Premye Minis ek enn Premye Minis aktyel zwenn dan enn fonksyon, e zot dibute ansam, koze pu kelke minit, li pa merit komanter. Me so kontex, kontex dan lekel foto inn tire, li kapav interesan, kapav donn nu enn lide ki pe arive. Foto la inn tire dan kad enn fonksyon dan lambasad Lind, pu so laniverser Lindepandans. Fonksyon la, le 15 Ut, e lerla pu kit rezon, Bérenger ek Duval ki ti invite, tulde, pa inn prezan. Pa kone ki exkiz inn done, apar zot ti dan La Vierge. Alor, nu remark labsans enn bon but Lopozisyon Parlmanter. Zis Guvernman ek lider Parti Travayis, pa mem Lider Lopozisyon, me Ramgoolam mem li pa dan Parlman. Lot laspe interesan, Mm. Anbasadris ti bizin explike kifer lapres pa ti laba. Sa, li rar. Li enn fonksyon ofisyel, ansam ek manb Guvernman ek Lopozisyon dan enn pei, e li pa invit lapres? Me, MBC invite. Sa osi rann evennman la interesan. Zesyon komanter sa foto la, li depann zis lor MBC so foto akoz pena lezot zurnalist ek fotograf. 


Zordi dan Week-End, zot azut zot but. Zot dir seki finn orkestre sa, se sanse Kobita Jugnauth. Ena enn tandans pu dimunn evit blam Pravind Jugnauth pu zafer me pu tultan rod met blam lor so fam.  


Lind, su reyn BJP ek sirtu su Modi, finn tultan ena enn swe ki MSM ek PT vinn ansam. Pa bliye Lind, li Lind su Modi. E Modi ena so vi lor sityasyon kominalo-politik dan pei. Modi propaz e ankuraz Hindutva dan Lind, e sirman osi ayer. Lanbasad Lind dan Moris, li nomini Guvernman Modi. Alor gard sa antet. Lind so bann lintere dan Losean Indyin, zot inn vinn byin diferan depi seki zot ete lontan. Lind ti divan-divan pu fer Losean Indyin vinn enn Zonn De-pe. Zordi non, ditu. Li-mem li enn pwisans nikleer. E kan Trump ti Prezidan USA, li ek Modi finn fer enn Lakor Defans. Asterla, avek lofansiv zeneralize onivo lapres internasyonal pu expoz seki pe arive dan Agalega avek sa imans investisman Lind pe fer lor ayropor ek lepor dapre enn Trete Sekre, Lind santi li pu pli rasiran si ena enn Guvernman MSM ek PT, ki li krwar pa pu kestyonn so prezans Agalega. E avek evennman dan Afganistann, Lind kapav ti ule azir vit.


Anmemtan, nu tu kone ki dan burzwazi, dan Moris, tultan finn ena enn kuran ase for, fas-a kriz ekonomik ek sosyal, zot dir ki “bizin met latet ansam” pu sorti dan sa kriz ekonomik. Vreman kriz ekonomik, li grav. Sa, li vre. Depresyasyon, inflasyon, kan get leta dan lekel Air Mauritius ete, burzwazi pu dan problem mem. Burzwazi dan lotel depann buku lor Air Mauritius. Air Mauritius pe rod diminye par lamwatye so nomb anplwaye. Sa pu kree enn rezistans onivo staf – pilot, kabinnkru, tu. Li pu rann relans Air Mauritius ipotetik. Li pu osi ipotek lindistri turis limem, potansyelman. Anfet burzwazi li ule enn vre Guvernman linite nasyonal – enn guvernman ki finn absorb lopozisyon.  Li ule enn Guvernman ki finn inklir lopozisyon andan.


2. Covid: Ena gran gran sanzman. Dan lemond, sirtu akoz varyan Delta, nuvo vag dan Lerop ek USA, pe vinn byin byin grav. Buku ka pe vedir ki dan buku Leta dan USA pe truv ziska 95% lili ICU fini okipe. Pena rezerv dan ICU dan lopital pu nerport ki bezwin. E sa malgre enn to vaksinasyon ase ot. Gran pursantaz zenn ki pe bizin ospitalize akoz Covid. Sa, li ule dir dimunn aze pli vaksine, wi. Me, li paret ki dusman-dusman, zenn ek zanfan pe gayn form ase grav Covid, e form ki pa ti kone avan. Kanpayn vaksin pe konitinye inpe partu dan lemond, avek enn inegalite absoliman kriminel. Mank vaksin, enn kote, e bann konpayni pe gard monopol lor konesans prodir vaksin, lot kote.


Dan Moris dan dernye 2-3 semenn, sorti 100 ka ziska 300 ka par zur. Me, purlemoman, admisyon dan lopital, avek sinptom grav, li byin ba. Dan nerport ki moman, 6 nuvo admet dan ENT par zur. Li reflet gran nomb pansyoner ki vaksine e ki proteze kont form maladi sever. Pa ti tro predir sa, depi avan.


Avek sa nomb ka pozitif, mem si pa malad, dan Moris, li pa etonan, tu sant karantenn ti angorze – lotel ti ranpli. Tu dimunn pozitif ti pe admet kareman dan karantenn, dan lotel ki Guvernman peye. Asterla, Guvernman pa kapav pran nuvo dimunn pozitif – ena tro buku – e osi pa kapav servi nuvo lotel pu karantenn, akoz Guvernman pe relans lindistri turis le 1 Oktob. Si Kovid pozitiv dan Lotel, kot turis pu reste? E ku byin for. Li kut Guvernman enn fortinn – lotel, manze, etc. Alor, Guvernman pe propoz oto-izolasyon apartir asterla. Si u pozitiv, si u mwins ki 65 an, si u pena lot konplikasyon, si u lakaz permet oto-izolasyon depi lafami, lerla u oto-izole si u pozitif. Avek minimem kontak ek u fami.


Guvernman pe pran nuvo dokter pu vizit e fer teste tu sa dimunn dan oto-izolasyon. Li pe pran nuvo ners, infermye, e travayer pu fer kontak-treysing.


To vaksinasyon ase ot. 780,000 adilt fini fer enn doz vaksin (80% of adult population), 690,000 finn fer tulde doz vaksin (or 66% of adults). Buku dimunn pe kontiyn fer lake tulezur. To vaksinasyon pe kontiyne ogmante ase vit. Kanpayn anti-vax, apar Catherine Boudet, finn afebli, finn kale, finn kave. Moris ena enn kiltir lasante piblik, enn tradisyon for pu respekte lamedsinn prevantif.


Pa paret varyan Delta finn rantre dan Moris.


3. Afganistann


Ena deba buku lor eski li ti previzib ki Larme ek Guvernman Afgan, ki Amerikin ti met an-plas, pu kolaps osi vit. Me, pa sa ki vreman inportan. E anfet kolaps Guvernman ek Larme Afgan fas-a Taliban, li ti previzib, e li ti kler ki sa ti pu arive byin vit. Zis Biden ena lintere pu gard sa enn kestyon deba. Anfet an 2020, USA su Trump to organiz enn reynion ar Taliban kot ti exklir Guvernman Afgan, setadir Guvernman ki zot-mem ti met dibut. Kan Amerikin ti al negosye ar Taliban deryer ledo Guvernman Afgan, li ti deza vinn evidan ki, kan USA anonse li pu ale, Taliban inn zis pu fer enn tek-ova. E Guvernman ek larme Afgan ti fini prepar zot mem depi sa rankont ek Guvernman Trump. Pena lintere pu Guvernman Ghani (maryonet Amerikin) kontiyne lager. Biden dir’, Nu pe ale, nu pale fer lager sivil kan Guvernman ek Larme Afgan pale lager, li.


Problem evakyasyon’ki reste. Kimanyer bat retret? “Apel sa Problem a-la-Saigon”. Kan Vietnam ti tonbe an 1975, Lamerik ti bizin evakye so dimunn depi lor dal Lanbasad, avoy elikopter al sers zot lor dal. Ti ena solda Amerikin ek kolaborater Vietnamyin, ki ti apandan depi anba elikopter. E nu finn truv, e nu pe truv, enn repetisyon sa. “Saigon moment,” zot apel li an Angle. BIzin evakye Amerikin, plis tu Afgan interpret ek informater pandan 20, kan zot finn fer makro Larme USA, kan larme USA ale -- sinon, zot pu dir, “Abe ki pu ariv nu?” Biden ena langazman pu tir sa bann Afgan la osi. Me kan dimann li, anfet komye Amerikin ena ki bizin evakye, li reponn ki li pa tro sir. Komye Afgan ki pu kalifye pu viza imigran? Sa osi, Biden dir, li pa tro sir. 65, 000 a 70,000, pa kone.


U fini pran langazman tir tu Amerikin ek tu kolaborater. U pa kone komye dimunn u pu bizin evakye, me u vini dir u pu fini evakye le 31 Ut? Kimanyer pu kone si finn evakye tu? Inposib. USA dan enn sityayson terib. E pur lemoman, pe fer evakyasyon par avyon kargo, ki pena sez, naryin. 600 Afgann, vye dimunn, ti-baba, tu, pe asize anba, san sez, pena sintir sekirite, pena mask, pena distans sosyal. Alor, pe tir zot dimunn dan enn kontex, enn sityasyon difisil. Ena dimunn pe mor, tu. Sa li akoz, zis ayropor tusel, andan ayropor, su control USA. Taliban fini met chek-poynt zis andeor. Me, USA pe reysi tire seki ariv ayropor.


Me, byin bon. Me, kot amenn zot. USA pa ule zot deswit, li. Mem tu sa kolaborater pu li, li pa ule pran zot sanki li fer travay birokratik avanf. Me USA ule lezot pei pran zot.


Ti ena laranzman ar Qatar. Qatar inn dakor pu pran enn parti. Apre 3-4 zur Qatar inn ranpli. Lerla ki arrive? Alor, zot bizin aret evakye. Alor, USA pe negosye ar Uganda ek … Laongri, pei pli anti-imigran dan lemond! Si u tir 300, 400, Afgan, al park zot dan enn lot pei, abe pu komye letan? Kan u pu fini proses, donn zot kart ver, viza imigran, kan? Sityasyon Cornelyin. Amerikin pu les buku buku plim ladan. Tu seki zot pu fer li pa pu marse. 


Dan Afganistan, kot Taliban inn pran kontrol, ena buku problem. Apart bann kestyon intern pu Afganistann, komye liberte expresyon pu ena, komye liberte fam pu ena, su reyn Taliban? Kan reprezantan Taliban reponn zot dir “Wi, byin sir fam pu kapav al travay, al lekol” me zot azute, “dapre Sharia”. Me, Taliban bizin met dibut enn Guvernman ki pu fonksyone, nuri popilasyon Afganistan. Li pa fasil. Pei la an rwinn apre bombardman USA 20 an. E FMI ek USA fini blok tu larzan. 


Konsiderasyon zeo-politik, ena buku. Tu rapor defors pe baskile. Lind ti pros ar Afghanistan lontan. Ki so relasyon asterla? Ki relasyon ant enn Guvernman Taliban Afganistan ek Pakistan? Ena enn muvman Taliban for dan Pakistan, osi. Ki pu latitid Lasinn? Li ule inklir Afganistann dan so Sime Laswa. Ki pu latitid Larisi? Ki latitid Liran? Tusala inprevizib. Me, li ena reperkisyon lor zeo-politik buku. Sa vakim la pu ris buku puvwar. Rol Lind pu afekte. Eski USA, kan li deor depi Afganistann, eski li pu rod ranforsi so rol dan Osean Indyin?


Tusala pu ena lefe lor balans defors zeo-politik inpe partu dan lemond.