Galleries more

Videos more

Dictionary more

Kont Patant lor Vaksin

26.07.2021

Enn “patant” ena enn itilite primer – li permet enn invanter monopoliz reveni lor enn invansyon ki li finn kree. Se enn pratik ki vinn depi Lerop, e ki finn pran pwa sirtu diran Revolisyon Indistriyel, setadir depi 250 an desela. E mem a lepok, ti ena kanpayn kont sistem ki alwe enn patant guvernmantal kumsa parski li enn zafer ki met enn frin lor progre ek devlopman, e asir profi pu enn ti pwanye dimunn. Argiman anfaver patant pa ankuraz progre ek devlopman. Taler nu re-vinn lor la.


Zordi, pandemic global Koronaviris montre vremem a ki pwin patant prive enn detriman a progre limanite. Depi lane pase, Lind ek Lafrik Disid inn vinn propoz enn Rezolisyon divan WTO (World Trade Organization) pu sispann patant ki ena lor bann diferan vaksin kont Koronaviris. Se anparti akoz ena patant lor vaksin ki pandemi pa pe kapav kontrole: pena ase prodiksyon vaksin. Pei ris inn prodir e gard tu pu zot-mem. Pei pov pena mem ase pu zot staf lopital. Purtan ena pei avek kapasite prodwir vaksin, me zot pa kapav fer li akoz li “ilegal” su regleman patant WTO; konpanyi farmasetik prive ki’nn kre vaksin persiste ki zot profi pli inportan ki lavi dimunn, e Guvernman kot sa bann miltinasyonal la sitye, zot finn tu, ziska tu dernyeman, sutenir zot konpayni lor sa pozisyon la. Dan ka Koronaviris, profi pe res dan lame proprieter prive malgre lefe ki konpayni prive la inn servi fon piblik pu kree sa bann vaksin la. Zot pa zis fye lor fon piblik me osi lor resers ki lezot dimunn inn fer depi avan. Dayer, kan byin gete, se anplwaye, setadir travayer, konpanyi prive ki kre vaksin, ki “invanter”, pa proprieter aksyon sa konpayni la. E purtan, profi al dan pos bann dimunn ki’nn kontribye mwins.


Dan lindistri farmasetik, ena bann medikaman ki apel bann “medsinn zenerik”. Se bann medsinn ki, kan zot patant expire, nerport ki konpayni gayn drwa prodwir zot, e sa, asontur, bes so pri, e lerla kapav distribye li an- mas. Savedir, an-realite li lefet ti ena “patant” prive lor sa bann medikaman la inn blok akse a bann dimunn ki bizin zot, ziska ki patant la expire. Nom teknik enn patant li “Trade Related Intelectual Property” ubyin TRIPs. An Kreol, nu kapav dir li “Propriete Intelektyel Liye ar Komers”. Lontan patant ti gravit otur 14 lane dan diferan pei, me li finn ogmante vinn 20 an su WTO. Selman dan ka medikaman kont viris VIH ek maladi ki li provoke, SIDA, apre enn sulevman dan Sid Afrik, kot dimunn ti pe mor, ki WTO ti anfet sispann patant.


Si WTO sispann patant lor vaksin koronaviris, li pa zis permet prodiksyon global vaksin pu ki tu dimunn gayn li, li osi permet bann spesyalis partu dan lemond travay lor kreasyon nuvo form vaksin baze lor sa konesans la. Imazinn enn reset pu enn manze; si ena patant lor la, u pa pu kapav fer bann sanzman ki u panse ti pu fer manze la pli bon, e komersyaliz li. Li inpe parey.


Dan bann lane 1960, enn dokter ti donn lexanp. Dr Albert Sabin, ki ti kree vaksin kont Polio, ti refiz profit depi so patant. E rezilta: Zordi, polio – enn maladi ki ti tuy e andikap enpe dimunn pandan tut long listwar, me finn devlop an lepidemi grav apartir kumansman 20yem Syek, e inn ariv so pik dan bann lane 1950 avek 500,000 lamor par an – inn preske eradike net. Dr. Sabin so donasyon finn kontribiye enormeman.


Telman finn ena sulevman parmi lamas dimunn dan Lamerik ek Gran Bretayn kont profi prive depi patant lor vaksin omilye enn lepidemi Kovid-19 ki finalman Prezidan Lamerik Joe Biden ek Premye Minis Grand Bretayn Boris Johnson inn oblize dakor. Dayer, ena enn kanpayn kont Biden par lindistri farmasetik anse moman akoz sa. Sanselye Alman Angela Merkel ankor su lanpriz konpayni farmasetik Alman, alor li pe kontiyne met baton dan laru.


Li pa enn zafer extravagan pu dir ki patant kapav ena enn lefe nefas lor devlopman an zeneral. Li pli vre ankor kan li konsern devlopman konsernan lasante ek byin-et. Lefe sa blokaz akoz patant, li kut lavi dimunn. E dan peryod pandemik, blokaz lor patant kapav menas sosyete antye. Ki serti profi, si lepidemi pe fer ravaz dan lemond?


Argiman anfaver patant anzeneral lor tu invansyon se li “ankuraz investisman”. Repons a sa, se bizin rod lezot fason ankuraz investisman. E se sa ki sistem kapitalis inkapab fer.