Galleries more

Videos more

Dictionary more

Kontex Kanpayn Vaksinasyon: 40 an neo-liberalism

24.06.2021

Kanpayn anti-vax ki pe reperkite dan lapres, e sirtu pe fane lor Facebook zordi apiy buku lor defans swadizan ‘liberte individyel’, ubyin ‘swa personel’ pu refiz fer vaksin. Antuka zot pe konteste regleman kot,dapre zot, Guvernman pe ‘obliz’ zot fer vaksin. Anfet Regleman guvernman donn swa ant vaksin, tes PCR ubyin sertifikasyon enn bord medikal pu ki u kapav al dan institisyon lasante ubyin ledikasyon. Kanpayn “My Body, My Choice, My Voice” ki Julie Vranckx-Lepert, avek kudme Bruneau Laurette, Ivor Tan Yanek Rama Valayden pe amene, ilistre sa byin. Zot koz ‘Mo lekor, Mo Swa, Mo Drwa’, nek ‘mo’, ‘mo’, ‘mo’. E nu sipoze truv sa kalite koze la ‘normal’. Li pa ‘normal’.


Anfet li pa zis dan Moris ki sa kanpayn anti-vax la pe fane dan sa lepok la, li osi dan lezot pei. Li pli virilan dan Lafrans ek Lamerik. Li pa dat zordizur nonpli. Li finn zis vinn plis egoist ki avan. E kitfwa seki finn etablir enn terin favorab pu ki zordi enn tel kanpayn kapav ankor fer dega, e plis dega ankor, mem kan ena buku devlopman anterm rezonnman syantifik parmi lamas dimunn, se sa form kapitalism apel ‘neo-liberalism’ ki finn dominn lemond dernye 40 an.


Neo-liberalism an rezime


Seki karakteriz neo-liberalism kapav rezime an trwa eleman: individyalism (ego-santrism, gurmandiz), dereglemantasyon (aret protez lanvironnman, tir lalwa travay) ek privatizasyon (ziska prizon ek militer vinn biznes profi prive).Neo-liberalism li enn versyon kapitalism ki finn exalt e promuvwar lextrem individyalism, sirtu dan lekonomi, me osi dan ideolozi. Setadir ‘bef dan disab sakenn get so lizye’ vinn ‘normal’. Neo-liberalism li pronn lantrepriz prive dan tu sekter lavi. Liberte lantrepriz ek propriyete prive (lor dibyin neseser pu sirvi lansanb imin, kuma later ek gro kapital) li osant politik liberalism ekonomik. Pu bann adep neo-liberalism, tu sosyete ki napa fonde lor sa baz la napa form parti sosyete ‘lib’. Bann ideolog neo-liberalism atraver linstitisyon kuma FMI, Labank Mondyal ek WTO tultan pe akil e met lor defansiv tu rezim ki napa donn maximem fasilite e ‘liberte’ bann lantrepriz prive pu explwat lamas dimunn. Finn mem itiliz lafors militer pu inpoz enn tel politik. Kumsa ki lepok neo-liberal pran nesans: An 1973 kan Militer Sili avek servis sekre USA, CIA, ranvers guvernman eli Salvator Allende. Dan bann lane ’80 rezim Reagan dan Lamerik ek Thatcher dan Langleter finn met anpratik sa politik neo-liberal la dan tu so riger. Zot kraz sindika, zot liber patron pu rwinn lanvironnman, pu dominn travayer. Se sa, ‘liberte’ neo-liberal. E li kree enn terin ki favoriz devlopman sa kalite slogan, ‘Mo’ sesi, ‘mo’ sela.  


Anfet si neo liberalism finn pran partu se parski li finn anrob so vre vize dan sa nosyon ‘liberal’ la pu fer kwar ki li anfaver plis ‘liberte’. Me ofon li enn ideolozi ki fer abstraksyon divizyon sosyete an diferan klas. Li pretann nu tu deza ‘egal’, kan ena enn klas pe explwat e dominn lezot klas dimunn. Alor finalman neo-liberalism li benefisye e mem konsolid puvwar klas dominan. Li vedir liberte total pu klas dominan, setadir burzwazi, liberte pu so kapital sirkile partu san reglemantasyon e avek minimem kontrol depi Leta.


Politik neo-liberal finn fer buku dega dan lemond. Li finn osi fer dega dan lespri buku dimunn. Li finn detrir buku servis piblik. Li finn transfer puvwar, mem li limite, ki lepep ena atraver so reprezantan eli dan Parlman (departman guvernman), e met li dan lame aksyoner gro konpayni prive. Li finn kareman privatiz buku sekter servis piblik kuma telekom isi ek dan lezot pei sistem lasante, transpor, dilo, elektrisite, pansyon, ledikasyon, lapost, mem sekter minn, ziska prizon finn privatize. 


Lefe lor sistem lasante piblik


Kote lasante piblik neo liberalism finn fer ravaz. Li finn ankuraz lamedsinn santre lor maladi olye lor prevansyon maladi e lor kimanyer protez dimunn kont infeksyon. Gerizon maladi, swin medikal, e bizness medikaman finn vinn dominn sistem lasante, e plitar atraver sistem patant, li’nn permet minmiz lindistri farmasetik lor prodiksyon e aksesibilite tu medikaman, e mem vaksin. Kumsa ki medsinn prevantiv, e vaksinasyon enn konpozant esansyel medsinn prevantiv, finn rekile dan buku pei. Kapitalist finn fors guvernman aret depanse lor la.


Akoz liberalism finn fraziliz ubyin detrir sistem lopital piblik dan buku pei, anmemtan finn privatiz dibyin komin, finn fer piyaz resurs natirel, finn betonn dan-bwa partu, finn akseler larwinn lanvironnman lor bul later, finn fer dimunn pli egoist, tusala finn antrenn kriz saniter grav ki lemond pe fer fas zordi.


Lintere kolektif


Pandemi Kovid 19 li enn problem internasyonal ki dimann solisyon pu lemond antye. Pu fer fas enn viris osi kontazye, li nesesit maximem korperasyon, kordinasyon ant pei e solidarite internasyonal. Lintere kolektif ki bizin prime dan tu kanpayn ki vremen viz pu eradik koronaviris.


Me kuma nu pe truve sa 40-an reyn kapitalism neo-liberal finn plito ankuraz e nuri lekontrer: individyalism. Li’nn fer sak dimunn get avantu ki lavantaz personel limem gayne dan tu seki li antreprann. Kumsa dimunn finn abitye get limem kuma konpetiter ar so prosin, e nepli pez lefe so desizyon personel lor lansanb sosyete. Li finn redwir dimunn an individi atomize kot ‘sakenn pu li’ vinn enn labitid, e evantyelman ‘vinn normal’. 


Kanpayn kuma “Mo lekor, Mo swa, Mo lavwa” li ranforsi samem mul ki neo-liberalism finn kree. Zot persiste glorifye lintere individi, lintere egoist. E zot fer sa, mem si li odetriman lintere kolektif. Tu moralite imin li baze lor met an-avan lintere an-komin.


Kan mo fer vaksin, li pa zis protez mwa kont form grav Kovid 19. Li fer sa, wi. Me, li konsern e li ena lefe lor mo fami, lor mo pros, mo koleg, mo vwazin, mo butikye, mo bazarye, mo kwafer ek tu dimunn dan mo lanturaz, e finalman lor tu dimunn dan pei, e anfind-kont lor tu dimunn dan lemond. Li pa ‘mo swa’, ondire li konsern e afekte zis mo tusel. Vaksin anpes viris propaze pu tu dimunn. Vaksin anpes dimunn malad, fini ICU e mem truv lamor. Osi byin krisyal, li anpes servis lasante lopital angorze kan tu malad anmemtan, deborde e mem kolaps. E si zame sa arive, li ena konsekans pu tu pasyan, pu tu malad, pu ‘mo lekor’ osi, me pa zis pu ‘mo lekor’. Alor kan mo refiz ki pik mo lebra, pran vaksin, e kan mo ankuraz lezot dimunn devlop enn lafreyer pu vaksin, li ena lefe lor sosyete antye. Alor ninport ki kanpayn ki dekuraz dimunn fer vaksin, li danzere pu lasante piblik, setadir pu tu dimunn. Li ena konsekans grav. Si pa reysi fer 70% ubyin plis individi vaksine, li vedir pa pu kapav anpes lepidemi propaze, pa pu kapav anpes dimunn pli frazil tom malad, pa pu kapav anpes dimunn vilnerab devlop form grav Kovid, e pa kapav anpes zot truv lamor. E pa pu kapav eradik Kovid, kuma finn eradik polio, par exanp.


Azir kuma enn lansanb


Bann individi e regrupman ki pe kestyonn vaksinasyon pe fer fos rut. Pu zot, kumadir, lekor sak dimunn sap lor lesyel. Kumadir sak-enn existe dan enn vakim sosyal. Li pa vre. ‘Mo lekor’ li konsern, par exanp, pu li res vivan, nuritir, manze. E manze li ramenn nu lor kestyon prodiksyon sosyal manze. Pena prodiksyon alimanter ki pu gard nu vivan san korperasyon sosyal. ‘Mo lekor’ inposib existe san travay lezot dimunn ki plant manze, ki nuri zanimo ki prodir prodwi alimanter, ki prepar li, ki distribiye li. Imin enn kreatir sosyal. ‘Nu’ bizin get pu ‘nu tu’, plito ki ‘mo’ get pu ‘mwa’.


Ena plizir kestyon konsernan ‘liberalism kapitalist’ ki santral dan tusa diskisyon lor vaksinasyon la. Eski nu vreman zis enn individi-sitwayin? Eski sakenn lib pu explwat so prosin? Eski nu pena lyin ar sosyete an-zeneral?Ki lyin? Eski pena diferan klas dimunn? Ris ek pov? Antan ki enn sosyete, eski nu pa responsab pu asir byinet mityel tu imin atraver mezir kolektif? Kuma vaksinasyon demas ki kree iminite kolektif?


Nu dan LALIT, nu form parti kuran politik anti-kapitalist, e sirtu anti-neo-liberalism ki anfind-kont enn form kapitalism debride. Nu krwar sak imin li form parti enn sosyete, enn sosyete ki ena enn listwar an-komin, enn sosyete ki ena realite aktyel an-komin, e ki ena enn fitir an-komin. E nu bizin gard sa an-tet pandan enn lepidemi. Lepidemi la li atak sosyete an-zeneral. Pu riposte, nu bizin azir kuma enn lansanb. Kanpayn regrupman “Mo lekor, Mo swa, Mo lavwa” e lezot anti-vaksinasyon, zot plito fer lekontrer. Sa, li danzere.


LALIT, 24.06.2021