Galleries more

Videos more

Dictionary more

Dyaspora Morisyin: Ki lintere politik ek zeopolitik pu servi li?

23.06.2021

Sa lartik-la, li trwazyem ek dernye lartik dan enn seri ki analiz organizasyon “eleksyon zeneral vertyel” an Me 2021 par Global Mauritian Diaspora, ek nuvo lintere parti politik, lapres ek akademik pu dyaspora Morisyin. Premye lartik analiz ek kritik eleksyon vertyel la li-mem, dezyem lartik analiz revandikasyon dyaspora pu drwa-vote isi ek filozofi demokrasi ki gid LALIT. Sa trwazyem lartik-la, li analiz kontext dan lekel sa “eleksyon zeneral vertyel” finn fer ek fakter ki pe ogmant pwa politik dyaspora dan kontext aktyel.


Kiltir ek Tradisyon politik


Li etonan manyer ki parti politik tradisyonel, lapres anzeneral ek mem buku akademik finn aplodi revandikasyon “drwa-vote” pu dyaspora Morisyin. Li etonan premyerman parski ena enn mefyans istorik dan kiltir Moris pu nerport ki linfliyans dimunn ki pa res dan pei kapav ena lor politik. Li enn mefyans zistifye dan kontext lalit pu dekolonizasyon. Enn prinsip debaz dekolonizasyon vedir elekter isi ena plis puvwar ek kontrol lor nu reprezantan eli e ki nu pa viv su dikta Leta kolonyal.


Ena erezman tradisyon etabli apre lindepandans pu ki dan Moris eleksyon zeneral, lezot eleksyon, prosesis elektoral ek kanpayn elektoral ki parti amene zot tu vizib. Sa li etabli dan kiltir isi. Mem si elekter laplipar ditan pa ariv kone kot kas-la sorti, tras depans mirobolan ki buku parti kite dan eleksyon, sa osi, li vizib. Kan ena depans mirobolan ki parti UDM ti fer dan eleksyon parsyel no. 19 an 1995 avek baz dan tu kwin sime, T-shert, pey par grap azan pu asiz kot latab, partaz Kentucky, tu dimunn poz kestyon, abe kot UDM gayn sa kas-la? Plitar ki al dekuver ki se Teeren Appasamy, enn dyaspora ki ti finans UDM depi 1993. CEO labank MCB alepok, Pierre Guy Noel ti admet dan Lakur ki sa donasyon-la ti pas atraver MCB apre ki finn ena skandal lakes nwar ek frod MCB/NPF. Lerla kot finansman parti UDM ti vinn kler.


Dan kiltir isi, ena mefyans vizavi eli ki tro suvan, dapre elekter, pa res dan pei. Depi Yvon St. Guillaume lepok zis avan Lindepandans ziska fek-la kan Navin Ramgoolam ti dekrir dan enn fason derizwar kuma “caniche Londonien” par buku lapres telman li ti ale-vini Langleter kot li ti rezide avan kan li rant lor lasenn politik isi. Dan nu kiltir, mem enn Minis Zafer Etranzer ki tro parti ena move repitasyon kom “Minis vwayazer” mem si so fonksyon li tel ki li bizin parti ase suvan. 


Alor, tusala pu dir li etonan ki enn sel ku revandikasyon “dyaspora” gayn drwa-vote vinn lor azanda politik nasyonal, e buku dimunn truv normal.


Itilizasyon dyaspora dan stratezi Inperyalis


Dezyeman, sa nuvo tandans pu parti politik, lapres ek akademik tap ledo dyaspora etonan akoz antye lemond, dimunn ki swiv politik konsyan kimanyer pei inperyalis servi dyaspora osi byin ki muvman dedrwat pro-inperyalis alinteryer pei pu “sanz rezim” (regime change) enn pei. Byin avan dimunn kuma Snowden, Phillip Agee, ex-azan CIA ti deza pe denons sa kalite loperasyon inperyalis US-la piblikman. Dan enn intervyu 2005, Agee ti expoz kimanyer enn seri fondasyon US, sirtu National Endowment Fund (NED), enn fon finanse par Kongre US depi 1984 inisye par Prezidan US Reagan, finn kontiyn travay ki, avan sa, CIA ti pe fer. NED fer li par finans dyaspora ek muvman politik u ONG alinteryer pei ki li pe anvi destabilize. E drolman, li fer sa lor nom “demokrasi”. Phillip Agee so intervyu lor kimanyer sa finn arive dan Lamerik Latinn, li enn ledikasyon politik lor sa kalite loperasyon-la: https://fightingmonarch.files.wordpress.com/2019/03/the-nature-of-cia-intervention-in-venezuela.pdf  


Azisman inperyalis ek Dyaspora: Eski ena enn lyin? 


Dan Repiblik Moris apre ki Wikileaks finn expoz stratezi park marin UK pu gard lokipasyon militer kolonyal UK-US lor Diego, li finn vinn kler lakantite resurs UK pare pu mete lor pretext “ekolozi” pu gard Diego ek Chagos antye su so kontrol e li finn mem reysi anbrigad organizasyon kuma Greenpeace ladan. Li finn reysi akoz natir “single issue” Greenpeace: zot get zis “ekolozi” san get kestyon dekolonizasyon. Dan LALIT, nu ti denons sa muv-la avan mem ki Wikileaks finn expoz stratezi delibere UK:  


https://www.lalitmauritius.org/en/newsarticle/1871/how-greenpeace-campaigned-for-a-marine-park-while-betraying-its-own-aims-by-rada-kistnasamy/


Baz militer Diego ek Agalega


Nu kumans avek sa pwin-la parski ena drol linisyativ avek lekel u kapav tape kan u lor internet depi sertin dimunn dan dyaspora Morisyin. Par exanp, an Avril pandan ki nu ti dan 2yem lokdawnn, enn nu manb, Lindsey Collen tap ar enn petisyon onnlaynn inisye par enn dyaspora Morisyin apel Jaysen Veeren pu “Sap Agalega, anpes li vinn enn baz militer”. Byin bon. Sa manb dyaspora nome Jaysen Veeren dir li “fyer pu et Morisyen” (proud Mauritian). Byin bon. Me li azute li “finn ena loner gayn lokazyon servi Larenn atraver larme Britanik”. So petisyon pa kritik lokipasyon militer kolonyal UK-US lor Diego Garcia ditu. Li pa kritik Guvernman Jugnauth ki pe ofer enn bay 100 an ar USA pu sa but teritwar Moris. Li zis lor danze Agalega vinn enn baz militer pu Lenn. Pu plis detay, lir  https://www.lalitmauritius.org/en/newsarticle/2808/2nd-lockdownday-36loyal-servant-of-queen-launches-petition-re-agalega/


Nu osi remarke ki resaman finn ena enn manifestasyon dyaspora Morisyin divan sant Nasyon Zini lor Agalega, par exanp. Enn manifestasyon su lidership Ralliement Citoyen pour la Patrie(RCP) ki so prezidan, so lider res Lafrans. Global Mauritian Diaspora finn aplodi sa linisyativ-la. LALIT osi truv sa byin bon ki dyaspora Morisyin pe pran traka baz militer. Me kimanyer sa manifestasyon-la pa sufle enn mo pu denons lokipasyon militer UK-US Diego? Eski zot dakor avek lokipasyon militer UK-US Diego? Eski zot zis kont baz militer par Lenn? Kant-a nu dan LALIT, nu pozisyon kler: nu kont tu baz militer, nu kont tu bato-deger vinn dan okenn lepor dan Repiblik Moris, ki li Port Louis, Diego Garcia, Port Mathurin, Agalega, e nu kont ki bato deger koste ar St. Brandon ubyin ar Tromlin. 


Ena buku kestyon ki poze kan dimunn telman eveye lor vize Lenn. E nu realize ki dyaspora, li pa omozenn. Li byin difisil konpran so lintere ek konpran aksyon diferan grup ladan parski zot opak, savedir andeor kontrol legal ek sosyal nasyonal. 


Tusala pu dir ki dan kontext zeopolitik mondyal, e partikilyerman dan kontext kot Leta Morisyin finn alafin defye inperyalis UK-US, met ka lakur ICJ pu dekoloniz Chagos, met rezolisyon dan Lasanble UN pu dekoloniz Chagos, e pe pran enn seri linisyativ internasyonal pu ki sa vinn enn realite, nu kapav atann kont-atak depi pei inperyalis ek so alye. Nu dan LALIT pe fer tu seki nu kapav pu ki Leta Morisyin aret ofer bay 99 an a inperyalis US pu kontiyn so lokipasyon militer atraver so baz lor Diego anmemtan ki lite kont militarism partu dan Repiblik Moris, inklir Agalega: https://www.lalitmauritius.org/en/newsarticle/2863/two-dangerous-things-pravind-jugnauth-is-doing-with-mauritian-territory/


Nuvo parti politik liye ar Dyaspora


Kan analiz li kumsa, ena de kwa pu ki dan kiltir, tradisyon ek konesans politik isi, dimunn mefye seki andeor kontrol sosyal pei. Alor, kan Bhadain anonse ki li ena striktir politik “dyaspora” dan lezot pei kuma UK; kan Bruneau Laurette, antrene par seksyon larme Israel an-sarz travay sal, anonse ki li finanse par “dyaspora”; kan truv enn seri nuvo parti politik kuma Ralliement Citoyen pour la Patrie ki ena manb dan dyaspora ek enn lidership dyaspora Morisyin; ubyin 100% Citoyens ki ena enn paz spesyal dedye a diaspora Morisyin lor so websayt; tusala fer li neseser poz kestyon ki lintere zot reprezante, kan zot reprezant “dyaspora”. 


Bizin osi poz lakestyon ki finn arive pu ki zordi buku dan lapres, parti politik lopozisyon e mem sertin akademik, san okenn rezerv, kas disik lor latet sa grup dyaspora ki finn organiz enn “eleksyon zeneral vertyel” pu Repiblik Moris net, e ki inklir dyaspora? Kifer zot permet pwa politik dyaspora ogmante lor lasenn politik isi san mem poz kestyon debaz lor ki lintere diferan grup dyaspora pe reprezante?


Platform lopozisyon burzwa: “eleksyon trike” 


Lopozisyon ek enn seksyon lapres ki, depi rezilta eleksyon 2019, pe kriye “eleksyon trike”, so motivasyon politik a premyer vi paret ase sinp pu konpran. Rezon prinsipal organizasyon dyaspora Morisyin done pu kifer zot finn organiz “eleksyon zeneral vertyel” dan lekel dyaspora Morisyin ti ena drwa-vote, li akoz dernye eleksyon zeneral 2019 ti “trike”.  Kom “argiman”, zot etal bann mem pwin ki lopozisyon PT ek MMM finn suleve dan plizyer ka kontestasyon rezilta eleksyon dan Lakur: zot koz sa 6,800 elekter ki pa ti pran lapenn al cheke sipa zot nom lor rezis elektoral kan ti pe fer resansman elektoral. Zot koz “Bangladeshi ki finn rant dan bis finn al vote dan plizyer sirkonskripsyon”. Zot finn repran platform sa seksyon parti lopozisyon ki kan zot finn perdi eleksyon finn deklar eleksyon-la trike, dan mem stil ki Trump finn fer dan Lamerik, e pe kontiyn fer. Enn gran seksyon lapres osi finn repran sa platform-la apre eleksyon. Alor li pa difisil konpran kifer lopozisyon burzwa ek seksyon lapres ki truv eleksyon 2019 “trike” pu truv grup diaspora ki osi truv “eleksyon trike” kuma enn alye. 


Dyaspora Morisyin ek Travayer Bangladesh


Me avan nu kit size “eleksyon trike”, bizin dir ena kitsoz drol dan fason ki Mauritius Global Diaspora finn tret travayer Bangladesh ki viv ek travay Moris. Dan zot dezesperasyon pu montre ki eleksyon ti “trike”, ena plizyer lider parti lopozisyon burzwa ek editoryalist lapres finn mem servi koze kareman rasist kont travayer Bangladesh. U tya panse ki dyaspora Morisyin dan enn bon pozisyon pu konpran sityasyon difisil kan u enn travayer ki fek etabli dan enn pei, san drwa sivil ni politik. Me kapav zot finn infliyanse par kanpayn parti lopozisyon lor “eleksyon trike” ki finn repran par lapres pu fer krwar ki finn ena par milye Bangladeshi ki finn vote, e ki zot finn mem vote dan plizyer sirkonskripsyon. Manb dyaspora Morisyin ti bizin poz zot lakestyon kifer finn koz zis travayer Bangladesh? Kifer pa lezot dimunn depi deor? Eski vremem ena par milye elekter sorti Bangladesh? Non. Ubyin eski zot finn frode? Ena lider dan parti lopozisyon ek dan lapres finn fer krwar ki ti ena par milye ki finn vote. Kan anfet ti ena zis 45 an tu ki ti lor rezis elektoral. E kifer zis get travayer Bangladesh? Kifer pa get linfliyans elekter sorti depi lezot pei Commonwealth ki ti ena drwa-vote? Finalman, dimunn lot pei ki viv, travay ek pey zot TVA isi zot parey kuma Morisyin dyaspora ki viv, travay ek pey TVA dan lot pei. Zot ti bizin anfaver ki tutravayer lot pei apre enn tan gayn drwa-vote, pa zis seki sorti dan pei Commonwealth.  


Difikilte dyaspora kan li lwin


Nu kapav imazine ki pu dimunn dan dyaspora Morisyin ki pa res isi, zot gayn difikilte evalye realite politik, ubyin mem realite tukur isi. Laplipar swiv li atraver lapres ek rezo sosyal vertyel. Dimunn ki azur avek realite politik ti deza kone ki enn split-a-3: Lalyans Morisyin MSM – Ganoo/Obeegadoo/Collendavelloo so kote, Lalyans Nasyonal PT-PMSD so kote, ek MMM so kote e ki sa par limem, (plis buku lezot parti ki pran enpe vot osi) pu ena enn lefe lor rezilta eleksyon an 2019.


MSM ek so alye ti met ogmantasyon pansyon vyeyes, saler minimem garanti, Inkom Tax negatif, enn revizyon kondisyon travay ek lapey dan 34 sekter travay atraver nuvo Award (remuneration order) ek sistem lemp sem dan lekel patron oblize kontribiye mem u sanz travay, tusala, lor zot azanda kanpayn elektoral depi byin boner. Se bann pwin politik inportan pu klas travayer. Zot anmemtan pwin ki rann klas kapitalis firye. Apre eleksyon, plizyer parti politik ek ideolog kapitalis finn al ziska apel sertin sa bann pwin politik lor lekel MSM ek so alye finn gayn eleksyon “brayb” elektoral. Mem ki sa bann pwin-la pa konstitiye enn program politik koeran, zot sertennman bann pwin politik inportan lor lekel elekter vote dan enn eleksyon, na pa “brayb” elektoral.  


Analiz baze lor realite


Dan LALIT, nu ti prezant kandida dan eleksyon 2019 pu opoz guvernman Jugnauth-Ganoo-Obeegadoo-Collendavelloo lor baz nu program politik. Nu ena kritik defon kont politik kapitalist guvernman Jugnauth ek so alye, anmemtan ki nu kritik politik kapitalist lopozisyon tradisyonel ek lezot parti ki anfindekont partaz mem politik kapitalist ki guvernman Jugnauth. Nu dan enn lepok kot klas travayer feb, e nu ena enn program politik ki repoz lor lafors klas travayer avek enn nivo konsyans politik relativman ot. Alor rezilta eleksyon 2019 pa ti etonn nu. PT-PMSD, MMM ek laplipar lezot parti dan eleksyon, apart etal enn seri skandal aferist, pena diferans politik avek guvernman Jugnauth. Zot osi, sakenn so kote, finn sey kolmat enn lalist pwin dan mem stil ki MSM ek so alye dan kanpayn elektoral byin kurt ki ti ena. Zot finn rant dan eleksyon separeman, finn byin inkoeran politikman e zot finn perdi eleksyon. Li ti previzib. E dan LALIT, kan ariv 6-er tanto zur eleksyon, nu ti predir li.


Me kan zot finn perdi, olye aksepte defet, PT-PMSD ek MMM finn repran mem refrin ki Navin Ramgoolam ti servi kan li ti perdi eleksyon 1991: eleksyon “marday”, eleksyon “trike”. Enn seksyon lapres osi finn repran sa refrin-la. Natirelman kan grup dyaspora fer “eleksyon trike” vinn baz lor lekel li organiz so “eleksyon zeneral vertyel”, lopozisyon burzwa ek so bann alye pu tap lame. 


Kapav buku manb organizater grup dyaspora zame finn gayn lexperyans prosesis elektoral isi. Li difisil pu zot konpran kiltir ki ena dan eleksyon. Alor li difisil pu zot ziz pwin lor lekel lopozisyon pe dir ki “eleksyon trike”. Pu plis detay lor sa kiltir elektoral-la, get nu premye lartik dan sa seri-la: https://www.lalitmauritius.org/en/newsarticle/2875/eleksyon-zeneral-vertyelenn-devalyasyon-tradisyon-demokratik-repiblik-moris/


Lintere politik dyaspora? 


Dyaspora Morisyin li pa enn klas sosyal, parey kuma klas travayer, tit-burzwazi u klas kapitalis. Anfet, li enn kategori avek konpozant byin disparat. Ena etidyan, ena travayer ki pe travay pu enn tan deor ek ena lintansyon revini, ena dimunn ki finn etabli lonterm deor – klas kapitalis, tit-burzwazi, travayer – e ki finn res deor plizyer zenerasyon. 


Ena osi ki panse akoz zot finn res “deor”, zot siperyer akoz zot finn res dan “metropol”. Ena panse zot ena enn bagaz intelektyel ek akademik siperyer konpare avek dimunn ki viv isi. Ena ki panse zot pli “sivilize” akoz pei kot zot viv sanse pli “sivilize” uswa “pli demokratik”: enn bon terin pu inperyalist rod lantre politik dan Repiblik Moris. Ena ki selman pu returne pu partaz zot “expertiz” si zot gayn “innsenntiv”. Savedir garanti enn “bon” plas travay ek lapey ek konsesyon tax. Klerman sa seksyon dyaspora-la pe rod enn lavwa politik. Sirtu dan kontext kriz ekonomik mondyal.


 


Kriz Ekonomik afekte Dyaspora


Buku dimunn dan dyaspora Morisyin finn afekte par kriz ekonomik dan pei kot zot finn etabli. Enn kriz ekonomik ki finn aksantye avek pandemi koronaviris. Avek lokdawnn apre lokdawnn, avek somaz, enn sertin nomb dimunn dan tit-burzwazi pe panike tansyon zot sape, degringole, tom dan klas travayer.  Ena pa pe truv lot solisyon apart returne. Me isi osi ena kriz ekonomik. Alor zot truv zot lavansman bloke. Ena osi sertin dimunn ki viv deor ki ena biznes liye avek turism isi kuma lazans vwayaz. Kolaps sekter turism finn ena enn gro linpak lor zot. Zot lintere liye avek kapitalist dan sekter turism isi.         


Reform Elektoral


Kestyon poze osi si pa sertin dan bann ki pe propoz drwa-vote pu dyaspora pe osi propoz ki dimunn kapav rant lor enn lalis parti pu eleksyon proporsyonel, san bizin fer kanpayn elektoral dan sirkonskripsyon e san ki bizin rann kont elekter sirkonskripsyon. Kumsa bann “sivilize” ek “briyan” depi deor pa bizin afront bann “non-sivilize ki vote zis par "brayb elektoral dan sirkonskripsyon e vinn “Onorab Manb Sirkonskripsyon tel No. dan Lasanble Nasyonal”. Zot pa pu bizin mem arpant sak sime zot sirkonskripsyon pu konpran realite dimunn dan sirkonskripsyon, pu ekut seki elekter ena pu dir dan diferan lasosyasyon u klib dan kartye. Mem si pu lemoman (ziska ki gayn drwa pu revok depite ant enn eleksyon ek enn lot), zot pa vremem ena enn sistem akawnntabiliti serye ant de eleksyon zeneral. Alariger kitfwa zot pa pe anvi reprezant dimunn ki dan Moris, me reprezant dyaspora ki viv deor – vinn depite dan enn Sirkonskripsyon 22. Sa nonpli pa demokratik. Li pu ondire enn plebisit virtyel kuma enn Guru ki ena 50 000 folowerz me ki pena pu afront zot an-personn ek ki pa konn realite terin. 


Prinsip first past the post baze lor vot par sirkonskripsyon ek eli pu reprezant dimunn dan enn sirkonskripsyon, li buku plis demokratik. Li permet plis kontrol elekter lor eli, e li permet posibilite dan lavenir ki elekter enn sirkonskripsyon kapav revok depite. Anmemtan, LALIT anfaver tir best loser, e pu asire ki sa pa fer konsekans non-intansyone, nu propoz enn vot parti, osi byin ki 4 depite par sirkonskripsyon, e gayn 20 best-loser non-kominal depi lalist kandida (pu ki tu depite liye avek enn sirkonskripsyon), me lor sif vot parti. U kapav plis detay lor nu propozisyon pu reform elektoral: https://www.lalitmauritius.org/en/newsarticle/2666/lalit-proposals-on-electoral-reform-for-more-democracy/


Konklizyon


 LALIT panse ki tu sa bann pwin ek kestyon-la ti bizin suleve e diskite lor rol dyaspora Morisyin dan kontext nasyonal ek internasyonal zordi. Nu refer lekter a de lezot lartik ki analiz “eleksyon zeneral vertyel” dyaspora Morisyin: 


1. “Eleksyon Zeneral Vertyel” - Enn Devalyasyon Tradisyon Demokratik Repiblik Moris: https://www.lalitmauritius.org/en/newsarticle/2875/eleksyon-zeneral-vertyelenn-devalyasyon-tradisyon-demokratik-repiblik-moris/


2. “Eleksyon Zeneral Vertyel” - Eski Drwa-Vote pu Diaspora Vremem Demokratik?:


https://www.lalitmauritius.org/en/newsarticle/2879/eleksyon-zeneral-vertyeleski-drwa-vote-pu-diaspora-vremem-demokratik/


LALIT, 22 Zin, 2021