Galleries more

Videos more

Dictionary more

Leson pu tire depi Zizman Betamax - Lessons of the Betamax Privy Council Judgment

17.06.2021

Ena buku deba lor ki pu arive aster ki finn ena Zizman Konsey Prive lor rezilyasyon kontra konpayni Betamax. An 2015, Guvernman MSM finn kas sa kontra la. Kontra Betamax ti siyne ant State Trading Corporation ek enn firm apel Betamax, ki pu Veekram Bhunjun, an 2009, kan Parti Travayis ti opuvwar. Veekram Bhunjun enn bayer defon Parti Travayis. STC ti pu afret navir Betamax pu amenn tu prodwi petrolye Moris, e ti gayn monopol dapre Lakor la. Asterla, Zizman Konsey Prive vinn statye kumkwa State Trading, ki anfet enn konpayni piblik, dwa enn imans som larzan ar Betamax, enn som Rs 5.7 milyar, akoz li STC inn kas kontra. Alor, lepep Moris dwa sa kas la enn konpayni prive. Kimanyer nu finn ariv la?


Deba-la li sirtu santre lor kimanyer pu pey sa som pre Rs 6 milyar: eski pu vann asets State Trading Corporation (STC)? Eski pu met tax? Eski pu tir li dan fon piblik? Me apart sa kestyon-la, Zizman Betamax anseyn nu buku lor natir sistem kapitalis: anfindekont Leta: so sistem lalwa, so sistem Lakur ek arbitraz dan kad sistem kapitalist, anzeneral so rol se pu protez lintere kapitalis-mem. Li osi anseyn nu lor danze piblik ki bayer de-fon bann parti reprezante.


Avan siyn sa kontra la, State Law Office, ti obzekte but-an-but. Avek rezon. Anfet, State Trading Corporation ti bizin aste navir, amenn prodwi petrolye. Me, Travayis, kuma MSM ek lezot parti tradisyonel, zot rule pu bann kapitalist prive, e zot fyer de sa. Travayis finn insiste, finn al delavan avek Lakor ek Betamax malgre avi lekontrer State Law Office, e deryer ledo SLO.


Kumsa ki skandal Betamax ti enn gran tem dan kanpayn elektoral Lalyans Lepep MSM-PMSD-ML an 2014. Kan Lalyans Lepep gayn eleksyon, form guvernman, li desid pu kas kontra Betamax lor baz ki prosedir ek prosesis ki finn servi pu alwe Betamax kontra ti ilegal e kontra-la pa dan lintere piblik. Alor li rezilye li. Me, Betamax pa dakor. Alor, apre ki Kabine Minis finn pran sa desizyon pu rezilye kontra, e dapre lakor dan kontra orizinal, Betamax al, kuma li ena drwa, Sant Arbitraz dan Singapur, ki ekut zafer. Li donn Betamax gayne. SLO ti finn fini averti lor sa danze presi la. Leta Morisyin fer apel Lakur Siprem isi, e Lakur Siprem donn Leta Morisyin gayne kont Betamax. Betamax fer apel Konsey Prive ki anfindekont re-donn Betamax gayne.


Alor mem si ena enn but dan Leta ki relativman plis demokratik, savedir kot elekter vote dan enn eleksyon, e kot parti/lalyans ki gayn mazorite syez li form Guvernman, kan sa Guvernman ki sorti depi sa eleksyon la desid pu kas enn kontra ki, dapre li, pa dan lintere piblik, li pa kapav: se kapitalist prive ki sorti gaynan anfindekont.


Remarke ki kapitalis abitye ekzize ki dan kontra avek Leta, ena kloz ki protez so lintere. Savedir dan sa ka-la, se Tribinal Arbitraz Singapur ki transe kan ena litiz, pa Lakur Siprem isi. E Guvernman, mem li suverin, finn siyne a-lepok pu aksepte ki Tribinal Arbitraz Singapur ki transe.


Anplis, kontra ki Leta siyne avek konpayni kapitalis laplipar ditan, li res opak, pu pa dir sekre: konpayni kapitalis ena puvwar pu ekzize ki kontra-la pa rann piblik, mem kan pe servi fon piblik pu pey li. Ala kifer dan LALIT nu apel sa enn “sistem kapitalist”. Li pa zis enn slogan.


Militan sosyalist partu dan lemond kone ki u pa kapav “reform” sistem kapitalis pu ki li azir dan lintere klas travayer an-zeneral, e lor letan. U kapav opizale fer enn-de gin, e parfwa bann gran reform mem, me par sinp “reform”, u pa kapav sanz sistem pu ki vinn anfaver travayer antan ki klas. Fondamantalman, Leta burzwa li anfindkont o-servis kapitalism. Kontra orizinal Betamax konfirm sa. Zizman final dan zafer Betamax, zot tulde, vinn konfirm sa ankor enn fwa.


Alor, kan MSM fer enn kontra pu Minister Ledikasyon servi batiman MSM, Sun Trust, sa li pa bon. Kan Guvernman Travayis rezilye sa kontra la, lepep peye – atraver nu larzan TVA, par exanp. Par milyon. Kan Travayis fer kontra ar zot bayer de fon, sa osi li pa bon. Kan Guvernman MSM kas kontra, ankor enn fwa lepep peye – atraver nu larzan TVA, par exanp. Sann kut la, par milyar.


Sa saga la montre gran diferans ant nu dan LALIT ek tu lezot parti politik. Nu ti pu anfaver servi larzan piblik pu aste navir, amenn prodwi petrolye. Nu ti pu anfaver diminye depandans lor surs lenerzi exteryer, anmemtan. Nu ti pu anfaver rann piblik tu kontra, tu lakor, tu trete ki Guvernman siyne lor nu nom. Nu ti pu anfaver limit depans dan kanpayn elektoral pu eleksyon zeneral, alor diminye puvwar bayer defon. 


17 Zin 2021.


Not pu nu lekter: Ena enn bon resers kronolozi dan zafer Betamax dan lagazet L’Express yer 16 Zin.