Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

Kanpayn pu stratezi ekonomik alternativ: leson dan listwar

30.01.2005

Leson dan Listwar

Dan kongre 16 Zanvye kot ti lans kanpayn pu stratezi ekonomik alternativ, Rajni Lallah ti prezant enn papye lor kestyon diversifikasyon agrikol dan listwar. Nu pe reprodwir so diskur.


"Nu pe lans kanpayn zordi an 2005 pu ki uver enn nuvo gran sekter agro-indistri ek devlop sekter lapes lor enn baz indistriyel ek modern pu reponn a problem somaz, pu reponn a nesesite pu plis devlopman ekonomik isi ek dan lemond, pu ki an-mem-tan nu prodwir seki neseser pu nu ek lemond. Ek ki kan nu prodwir, nu sweyn ekolozi.

Pa premye fwa ki amenn sa kanpayn-la dan listwar.

Dimunn avan nu finn poz mem kestyon. Kifer bizin plant kann lor gran mazorite bon later kiltivab, fertil avek enn klima kuma Moris kot u kapav plant tu kalite zafer itil? Li enn gaspiyaz. Li enn leritaz kolonyal. Seksyon kapitalis plis pwisan finn reisi ariv posed mazorite bon later kiltivab, ek kontrol li. Ek li ankor pe fer li. Li ki posed later, li ki kontrol ki pu plante lor sa later-la, ek li pa ule okenn de nuvo sekter nanye.

Alor pu ki reisi uver sa nuvo sekter agro-indistri pu lekel nu pe fer kanpayn, nu ena pu infliz enn defet lor burzwazi. Nu ena pu demar enn kanpayn ki pu ki li reisi, dimunn ki travay pu viv ena pu tir kontrol ki burzwazi ena lor later ek seki fer lor later.

Sa-mem leson ki nu listwar montre nu.

Finn ena diferan kalite challenj a monokiltir kann dan listwar zot tu inpe liye enn dan lot sakenn apiy so kamarad:

Finn ena challenj par Leta kolonyal enn "challenj" byin timid lepok 2yem Ger mondyal. Guvernman kolonyal Angle ti sey fors diversifikasyon agrikol par Leta inpoz li lor klas kapitalis lepok lager 2yem Ger Mondyal an 1944. Bato aprovizyonnman pa ti pe kapav vinn Moris akoz lager. E dan Moris, tu dimunn ti kumans rekonet ki si u pa plant manze u plant zis kann, si bato pa reisi ariv Moris, dimunn pu krev de fin. Alor guvernman kolonyal ti sey met enn Land Resettlement Scheme pu permet ti-planter gayn akse a later ek diversifye lagrikiltir. Me kapitalis pa ti ule. Mem ki par nesesite, dan lintere lavi tu dimunn ti bizin li-mem, plan-la finn tom plot.

Dezyem kalite challennj se par larezon, par rasyonalite. Dan nu listwar, pa manke rapor par bann gran exper, par gran-gran profeser ki montre ki pena okenn lozik pu pran mzorite bon later kiltivab ek plant zis kann lor li. Profeser Meade, par ekzanp, ti ekrir enn rapor byin eklere ki ti pibliye an 1961 kot li dir oblize diversifye, ek bizin obliz tablisman diversifye par met tax lor li si li persiste prodwir disik mem. Li ti dir ki bizin ankuraz diversifikasyon agrikol pu met sibsid, met Marketing Bord ki aste legim lor enn pri minimom garanti. Li ti dir ki pena lavenir dan disik. Mem sa lepok-la, li ti averti ki kota disik kapav menase.

Trwazyem kalite challenj e kapav sa mem challenj ki plis inportan, se klas travayer so challenj kont buzwazi. Parski burzwazi pa ekut larezon li. Ena fwa, li mem pa ekut li kan li dan so lintere pu ekut li. Klas travayer ek so muvman politik ki ti reprezante par Parti Travayis ti demare avek enn stratezi politik ki viz pu afebli klas kapitalis dan bann lane 1930-40. Me leta kolonyal finn servi represyon kont klas travayer laburer, artizan, travayer partu ki ti pe organize an-asosyasyon.

Lafin 19yem syek, tablisman finn ankuraz morselman later marzinal pu planter plant kann, ek kraz li dan so mulin. Akoz li ti pe santralize ek mekanize, parey kuma li pe kontiyn fer zordi. Ek kumsa planter furni li kann bomarse.

Alor nomb planter finn ogmante buku, ek mem ki zot an-konfli ar izinye, ar propriyeter mulin, zot depann lor lavant disik mem pu zot devlopman. Alor zot osi, zot finn amare ar prodiksyon disik.

Kan Leta kolonyal pe servi represyon pu afebli organizasyon klas travayer, li finn an-mem-tan ankuraz lasosyasyon planter ki finn truv enn lavwa politik dan Grup Advance. Ramgoolam, papa-la ti ladan. Li ti poz kont Travayis li an 1948, lerla li ek so bann kamarad dan Grup Advance, pran kontrol Parti Travayis dan bann lane 50-60. Grup Advance ti ule lavansman enn seksyon ti-burzwazi dan komers, ti-burzwazi profesyonel ek planter. Pu zot vinn kapitalis zot-usi; akimil kapital. E tu dimunn kone ki finn arive apre. Travayis finn vann klas travayer ek finn rant an-alyans ek klas kapitalis dan disik. Koalisyon PT-PMSD apre lindepandans ti reprezant sa lalyans de klas la. Alor Parti Travayis mem u tann li koz kuma Lalit ena fwa zordi, li pa pu azir dan lintere klas travayer. Pa sa ki li reprezante depi buku lane. Pa sa ki li reprezante zordi.

MMM osi, mem zistwar. Fale get so bann premye program politik. So program 1970, 71, 76 insiste lor nesesite pu ki diversifye agrikiltir, devlop rezurs marinn. Li ti dir bizin nasyonaliz 5 tablisman ek 20,000 arpan later pu ki amenn sa diversifikasyon-la.

Klas travayer tut long bann lane 1970 finn mobilize kont kapitalis li ti for. Telman for ki avek kudme Lalit (Lalit de Klas a-lepok), an Ut 1979 travayer ti reysi fer pli gran ek pli long lagrev zeneral dan listwar Moris. Ti ena komite de grev partu. Klas travayer ti'nn pare pu pran puvwar. Me so muvman politik ti ena kom lider, MMM. Ek MMM ti'nn kile li.

Premye u gayn enn grup dan MMM apel sanse "Lel Gos" dan lafin bann lane 1970. Lel Gos amenn deba lor diversifikasyon agrikol dan fos rut zot dir bizin diversifye pu ki ena oto-sifizans pu Moris ek Rodrig depann zis lor nu tusel. Me pu krwar ki u bizin depann lor u-mem dan enn lemond, sa li amenn lwin. An-mem-tan, Lel Gos ti bizin mars ar kapitalis pu ki reisi fer Moris dibut lor so prop lipye li ti propoz enn espes blok "patriyotik" ar kapitalis. Kan u tann sa koze "patriyot", u fini kone pu ena vande-la.

MMM finn repran laliyn so sanse "lel Gos" ki ti anfet enn lel drwat. Ziska MMM trayir klas travayer ek vinn defanser sa mem klas kapitalis ki li ti dir li pu konbat. Li ankor kumsa-mem. So MMM, so MSM tu.

Zordi, plis ki zame, ena nesesite pu ki pans gran pu ki uver nuvo sekter agro-indistri lor gran lesel dan moman kot disik so pri pe bese 37% ek Zonn Frans lor rebor katastrof. Zordi, nu pe devlop rezonnman pu kifer bizin nuvo sekter. Sa de zuti neseser pu konvink tu dimunn ki travay pu viv ki bizin mobilize, sinon burzwazi pu anfons nu dan katastrof. Ek plis inportan, nu bizin batir sa muvman ek sa lorganizasyon ki pu infliz defet lor klas kapitalis. Parski klas kapitalis ek so parti MMM, MSM, PT, PMSD/XD pu opoz nu avek tu lafors zot Leta. Parey kuma li finn fer avan dan nu listwar. E se lor baz nu program, nu demand ki nu pu kapav batir kalite challenj ki pu reysi. Nu'nn fini kumans batir li zordi."