Galleries more

Videos more

Dictionary more

2em Lokdawn – Zur 35 – Danze Pu Ziska Mem Refiz Truv Mezir Lasante Piblik

14.04.2021

Ena kiksoz dan kapitalism modern ki fer sertin dimunn, sirtu dan klas mwayenn, inkapab pu truv seki mezir lasante piblik kontribiye dan zot lavi – mem dan zot prop lavi. Sa li sirman akoz mezir lasante piblik, anfet, akonpli enn travay telman formidab ek ki vremem surs-lavi pu tu dimunn dan sosyete – dimunn ris kuma dimunn mizer – lerla sa bann mezir la ena tandans pu vinn invizib. Klas mwayenn sirtu reazir ek remarke selman si li enn “lavantaz relatif” pu zot, personelman. Sa li  enn ideolozi kapitalism alimant klas mwayenn ar bibron, ki kul gut-a-gut dan klas travayer: “U, usi, kapav monte dan sosyete si u akonpli sa, e kumsa u kapav ena puvwar lor lezot, lerla viv enn bon lavi”. Kapitalism fer sa promes konstaman. Alor li promet inegalite. Opizale li promet sa “inegalite” li promuvwar san relas ale-mem pu, dan enn lavenir lwintin, “zistifye” limem par pir “meritokrasi” – sa ti pu ule dir, pu kumanse, aboli lalwa eritaz feodal ek lerla introdwir enn “lexame” mitik pu mezir “merit” pu zistifye kisannla pu ariv ziska gayn puvwar.


Par kontrast avek kapitalism so promes inegalite, mezir lasante piblik ena enn promes totalman diferan: “Nu tu kapav benefisye depi sa kalite mezir ek kapav explike kifer.” Li etonan, me bann mezir lasante piblik existe mem su reyn kapitalism. Zot existe malgre ideolozi kapitalist. Zot azir kuma enn flanbo ki ekler nu sime ver sa fitir kot kapitalism pu aboli, parey kuma esklavaz, akoz li antrenn kriote, konfli arme, piyaz ek inegalite. Ideolozi kapitalism li baze lor – gurmandiz ek konpetisyon feros – ek so leta represif pu mintenir sa inegalite la, pu nepli zistifye ubyin neseser apre-kapitalism.


De-trwa lexanp sikse mezir lasante piblik, invizib pu buku dan klas mwayenn:


1. Sistem makalpayn san risk donn nu “lavi” par anpes maladi fane. Sa li vre pu so ris ek so mizer.


2. Dilo prop dan robine donn “lavi” pu mem rezon. Sa usi li vre pu dimunn ris kuma pu dimunn mizer. Kan mo pe ekrir, nu tu dan Ragoo Lane inn mobilize pu pran dilo depi kontrakter-CWA atraver enn lans zean – pankor ena dilo dan robine.


3. Donn dile gratis dan lekol ti met fin a sufrans ek lamor koze par tiberkiloz dan Langleter. Sa li ti enn lavantaz “donn-lavi” pu klas travayer antye.


4. Azut flior dan dilo anpes ledan puri, kumanse par zanfan, kontribye pu enn “lavi” agreab.


5.Vaksin finn eradik sufrans ek lamor depi lavaryol, ek parmi zanfan, depi polyo, plis enn seri diferan lezot maladi – laruzol, malad muton, laribeol, enn form nemoni ek linfliennza, tetanos, tifoid, epatit, lafyev zonn – e re-donn “lavi”. Ek asterla kan ena vaksin Kovid pu anpes sufrans ek lamor, sirtu seki inportan akoz sa viris, so diferans avek lezot, li atak vye dimunn ek dimunn avek maladi kronik, ki sosyete sivilize proteze.


6. Anplwaye Guvernman travay pu fuy rebor kanal ek balye fey muye ed lamas dimunn dan, dizon, Moris, pu eliminn mustik anofel, responsab malarya, a lepok kot li ti enn lepidemi ki ti lakoz pu enn-tyer dese, san bliye mansyonn buku-buku sufrans. Zis reflesi lor kontribisyon a “lavi”.


7. Dan lepidemi kuma Kovid-19, mezir lasante piblik inklir enn seri mezir tanporer: ferm rezyon kot ena maladi (ferm frontyer, uswa izol rezyon, uswa lavil, uswa lokalite uswa lasal lopital, uswa lopital antye) depi rezyon akot pena maladi, e depi akot “posib” ena maladi; met mask iniversel; gard ase distans depi lezot dimunn kan dan lespas piblik; gard lafnet uver; lav lame suvan. Kan nu tu fer sa pandan enn lepidemi, nu donn “lavi” a tu dimunn dan sosyete ek nu pa tret sertin dimunn kuma anplis. Nu usi anpes ners, dokter, ed-ners, lekip ansarz netwayaz, tu staf lopital, sarye tu fardo enn lepidemi ki ena tandans, moman kan mezir lasante piblik rilax inpe, pu sirsarz lopital – kuma nu finn truve dan buku pei teknolozikman plis avanse. Kan pa swiv mezir lasante piblik sa ule dir lamor pu buku. Dan Lamerik, pei plis devlope dan lemond, demi-milyon lamor ti kapav evitab, evitab par inpe korperasyon ek enn bon doz dinite imin ek respe pu “lavi”, Rezim Trump ti anpes sa arive laba.


Akoz nu pa finn kontenir dezyem vag Kovid dan Moris kan Lotorite pa finn resi explik mezir lasante piblik dan enn fason konvinkan, e par sede fas ar sa minorite ki opoz mask, ferm frontyer, lokdawn, karantenn, ziska mem vaksin – sa finn antrenn buku-buku sufrans ek mem lamor. Premye 10 lamor pa ti usi fasil pu evite. Tu ti nuvo dan premye vag. Asterla, maladi ek lamor kapav evite.


Tut fason, yer, Brifing Kovid ti byin amelyore. Pu kumanse, lor panel ti ena de dokter avek buku lexperyans dan servis lasante iniversel ek gratis, Dr Ip ek Dr Lam. Seki zot finn koze ti exak lor size – anmemtan profesyonel ek ena leker. Zot prezans inn kree enn latmosfer syantifik ki fer tulede reprezantan MSM, zot usi dokter lasante, Minis Jagutpal ek Dr Joomaye, pu plito intervenir dan enn fason buku pli bon ki avan. Sa de dokter lopital ti explike kan Kovid rant dan sant dyaliz li zot pli pir kosmar akoz frazilite pasyan ek difikilte prevansyon. Staf dyaliz e pasyan pas plizyer lertan ansam an kontak raprose, li kumsa par natir sa kalite swin la, trwa fwa par semenn, ek pasyan ena pu vwayaz ansam, pu al laba ek returne, sa usi avek staf. To mortalite enn fwa Kovid propaze parmi pasyan dyaliz li telman ot dan lemond ki Dr Ip pa ti kapav ariv fors limem pu dir sif la. Mo pu fors momem: ant 20% a 35%.


Antuka, ki nu finn aprann ankor?


1. Ti ena ek ankor ena “ezitasyon lor vaksin” parmi pasyan dyaliz ek staf lopital. Mem asterla, apre tu seki finn arive, selman 815 lor 1,530 pasyan inn vinn fer zot vaksin, li paret. Otur 700 pe ankor ezite. 60% staf lopital dan pei finalman inn al fer vaksin, seki vedir 40% pankor fer. Enn manb lor panel ti mansyone dan Litali, vaksin asterla obligatwar. Staf lopital swa fer vaksin ubyin sispann san lapey pu enn an uswa ziska resi kontenir lepidemi.


2. Parmi 42 pasyan dyaliz lor enn total 89 dan Lopital Souillac inn teste Kovid Pozitiv. Nef pasyan lor 42 finn antretan desede. Ladan, set ti pozitiv ek 2 ti negativ, me ti dan karantenn. Risk pu seki frazil vinn kler amezir nu konpran tu sa detay la. Ninport kan nu bes nu gard dan lasante piblik nu antrenn sufrans, separasyon depi pros ek lamor.


3. Pu gayn enn lide frazilite dimunn dan dyaliz, lane dernyer san Kovid, Dr Lam dir, 512 pasyan inn mor pandan lane (sif inklir lezot ka kot lerin aret fonksyone enn sel kut)lor enn total 1,532 pasyan dyaliz. San Kovid, dapre University of Columbia San Francisko, “35% pasyan lor emodyaliz viv pu ankor sink banane apre tretman.” Sa li enn chek lor realite! Parkont, ena parmi zenn dimunn, kapav viv enn lavi normal pu plizyer deseni.


Dezyem nuvote, yer li ti premye pres-brifing Komite Kovid Guvernman avek kestyon zurnalist an layv. Li ti lor Zoom, avek enn-de problem teknik avek sinkronizasyon. Kan li layv sa ule dir preske antye ti an Kreol, sa li bon – de dokter lopital inn set standard pu enn Kreol exselan. Enn-de zurnalist inn persiste pu evit koz langaz lepep pa kone kifer. Kestyon depi zurnalist pu bizin, dan lefitir, buku plis prepare. Zot bizin vinn lavwa seki piblik, an zeneral, ule kone – ek obzektif, non-pa pe rod regleman-de-kont personel. Li an zeneral meyer pu poz enn sel kestyon kler, pu u asire gayn enn repons. Lerla u vinn avek u dezyem kestyon. Tutfason, Zoom layv ti buku plis anime ki zis enn lalis kestyon ekri.


 


Lindsey Collen


Tradiksyon: BK avek kudme AA