Galleries more

Videos more

Dictionary more

2em Lokdawn– Zur 31 –Plis Demokrasi

09.04.2021

Mo finn tro prese pu ekrir lor problem dilo dan Ragoo Lane fini regle. Pankor. Yer, ankor enn fwa nu ti bizin fye lor kamyon dilo. Olye gayn dilo 24/7, kuma ti promet dan kanpayn elektoral, ena ankor parmi nu pe gayn dilo 0/7. Dan Rodrig, pu buku fami li tultan kumsa.


Yer swar, ti ena inpe lapli me sityasyon pa paret bon. Sezon lapli pe al fini avek enn gro defisit dilo dan rezervwar. E sa pe arive dan enn lepok kot pena turist. Li paret sa infrakstriktir pu turism par limem servi dilo, turist vini pa vini. Mazinn plizyer vilaz pena dilo dan robine lerla anmemtan pe kontinye antretenir zardin, terin golf ek pisinn pu turist absan. Sa li enn sinbol demokrasi kapitalist.


Me, mem si dilo pa pe kule kot nu, nu tuzur kapav reflesi. E seki sir se nu bizin reflesi lor demokrasi. Usi, sa Spiyker ki ena la fer nu reflesi lor la. Li sipoze reprezant totalite depite dan Lasanble Nasyonal (depite Lopozisyon ek depite bakbenncher)ek usi reflesi lor sa bann ansyin puvwar ki ankor la dan Lexekitif. Lexekitif, nu pu rapel, li enn desandan puvwar monark. E Soorooj Phokeer kwar li so rol pu sutenir Lexekitif, parti Sun Trust, MSM. Li dan sa mem lekol Showkutally Soodhun ki finn fer serman alezans kuma enn esklav ar bann seki ena kontrol lor Sun Trust.


E dan lirzans kuma enn lepidemi, Lexekitif  buf puvwar tanporer imans. Li enn lepok avek tu kalite danze. Me li usi enn lepok pu program kreatif. Enn lide kuma kapav agrandi lespas demokrasi li seki pu permet nu aplik enn program kuraze kuma organiz nuvo sekter prodiksyon alimanter lor later tu tabisman e servi infrastriktir otur mulin disik; pu sispann tu permi a konpayni lapes lot pei ki pe fer piyaz dan dilo Moris, e kree enn lindistri lapes sutenab. Tusala kree travay avek bon kondisyon, asir sekirite alimanter ek amenn deviz. Nu bizin enn demokrasi pu nu kapav ena enn program pu konstrir lakaz pu tu dimunn,  pyeton ek kulwar bisiklet depi lakaz ziska lekol, ek ziska Metro ek bistop pli pre. Anu get demokrasi aprofondi.


1. Premye, nu bizin asire Lasanble Nasyonal ena plis puvwar relativ a Lexekitif, sirtu Premye Minis ek Kabine. Se kumsa nu pu diminye sa puvwar monarsik, mem dinastik enn Premye Minis dan demokrasi burzwa. Parlman bizin pli gran, dizon otur 100 ek Kabine pli tipti – dizon 12 manb. Lerla met dibut Komite Parlmanter, filme layv lor TV, pu ratifye ek rezet nominasyon pu bann post inportan. E met komite parey pu diskit bann kestyon inportan. Sa li enn zar pli devlope Public Accounts Committee ek so sesyon filme ek transmet an layv. Sa kalite komite la mars ase byin dan Lamerik.


2. Anmemtan, nu kuma elekter nu bizin gayn plis puvwar lor dimunn nu eli pu al dan Parlman. Propozisyon LALIT lor sa size la li sinp. Drwa revokasyon par enn petisyon elektoral formel. So konteni bizin swiv gaydlayn politik e bizin ratifye par Komisyon Elektoral, lerla elekter dan enn sirkonskripsyon kapav revok so depite. Sa deza existe dan Gran Bretayn.


3. Akoz nu viv dan enn sosyete deklas – pandemi Kovid rann li ankor plis inegal – nu bizin ena kontrol lor depans elektoral kandida. Nu pa pe koz lor “finansman parti politik”, me “kontrol lor depans”. Nu bizin enn lalwa pu shifte responsabilite lor kandida ek parti pu vinn pruve kimanyer tel u tel depans dan kanpayn pa finn fer par zot. Si zot depas limit depans, zot eleksyon anile ek lerla organiz enn parsyel.


4. Pa ti bizin ena okenn baryer klas pu poz kandida pu eleksyon. Kuma li ete zordi, ena de baryer, langaz ek literesi. Kreol pa ti bizin interdi dan Parlman.


5.Alor, LALIT propoz enn Parlman elarzi, dizon, 21 sirkonskripsyon avek 4 depite sakenn plis enn depite pu Agalega ek enn pu Chagos, ek 20 depite depi repezantasyon proporsyonel depi enn lalis ferme ek piblik avek kandida dan sirkonskripsyon. Enn sirkonskripsyon avek 4 depite ek 20 depite depi reprezantasyon proporsyonel pu permet fini avek sistem Besluzer, san lafreyer konsekans kominal non-intansyone. Sak elekter pu gayn 2 biltin, enn pu elir 4 depite, ek lot la pu swazir parti. Antu sa pu fer 106 depite.


6. Dimunn lerla mobilize kont tu parti avek lekel zot pa dakor. Pena sime kupe. U bizin konstrir enn parti baze lor enn program u konstrir pu bann klas u reprezante.


Sa kalite kestyon lor lekel nu bizin reflesi kan nu dan enn mod lokdawn.


 


Lindsey Collen


Tradiksyon: BK avek kudme AA