Galleries more

Videos more

Dictionary more

2em Lokdawn - ZUR SIS – Lor Gravite Relatif Diferan Vis

15.03.2021

Lapli finn tonbe tut lanwit, avek so loraz kriye. Ale mem. E lapli ek loraz pe ankor kontinye.


E, apartir zordi pu ena enn servis transpor minimem. Sa apre enn semenn san transpor ditu. Enn manb LALIT ki travay kuma kontroler kumans so premye shift dime. Apart pu abitan dan Sirkonskripsyon 15, 16 ek 17 barikade dan enn lokdawn strik, pankor ena bis. Kan koz avek manb LALIT dan sa rezyon la lor telefonn, mo finn etone pu tann anpasan, “Lerla inn amenn li dan karantenn,” e plitar dan mem konversasyon tuzur anpasan, “E lerla inn amenn so patron dan karantenn.” Alor, laba bis pankor kumans rule.


Bis.


Kan nu fek vinn res Banbu, mo ti pe pran bis No. 52 pu al Porlwi. Mo ti travay Kolez Bhujoharry dan Porlwi kot mo ti anseyn Ekonomiks ek General Paper a enn grup etidyan tifi briyan ziska, ansam avek 32 lezot profeser, gayn fu deor akoz nu ti met dibut enn sindika. Sa met fin a mo karyer dan ledikasyon. Sindika ti apel UPSET alepok, li anset sindika UPSEE zordi. Manb dan sindika ar mwa ti ena Amedée Darga zordi dan StraConsult, Soorooj Phokeer Spiyker Oparler, Patrick Michel zordi travay Le Mauricien, ekrivin byin koni Dev Virahsawmy, ek ansyin Minis Bashir Khodabux, enn-de nom ki mo rapel.


Me tusala enn lot zistwar. Zordi li lor enn zistwar bis.


Dan bis, mo ti suvan asiz kot mama nu butikye vilaz – limem ti deza ena enn sertenn laz, li ti pe rul enn parmi 14 labutik dan vilaz. Alor mama la ti bizin ena otur 90an. Mo kumans blag-blage ar li tulezur lor nu traze ver Portlwi, otan ki so Kreol ek mo Kreol permet. Li ti enn menntor pu mwa. Parey kuma fe-Liliane Tigresse, ne Simonet ti ete. Ek Ansu Dilmohamed. Ek Paulo Ninan. Ek Pulo Khaytoo. Tule trwa osi finn desede. Tutfason mama butikye la-la dan bis, fam-a-fam, pran mwa par sirpriz kan li donn mwa sa konsey la: “Kan zom pran retret, lopyom bon pu zot. Li anpes zot tom dan vis.”


“Li anpes zot tom dan vis?” Mo dimann li, tansyon mo finn mal tande sirtu avek tu sa tapaz moter vye bis Vacoas Transport, ek atraver tu sa lafime sigaret Matelot depi pasaze zom stennding, lafime telman epe li posib inn tuf so bann parol. Li zis fixe mwa, kumadir mo pe fer mo linteresan.


“Li anpes zot tom dan vis,” li repete, sann kut la pena dut.


Mo pa reponn. Mo zis fixe divan atraver lafime ek bruhaha moter, san-parol. Monn kwak. Klerman, lopyom pa enn vis.


Mo pe reflesi ki pu dir.


“Li anpes zot tom dan vis. Ki vis?” mo dimande.


Kumsi ryin-ete, li get mwa ek reponn, wadire mo linyorans agas li, “De vis prinsipal, byin sir.”


Mo les enn ti letan pase, lerla mo azarde, “Be, ki ete sa de vis prinsipal la?”


“Enn se fam. Dizon, si u finn travay dan so labutik pu u lavi net, eski u pu ule li gard kit zenn fam? Si al dan fimri lopyom enn fwa par semenn, li pu nepli tante par fam.”


Sa enn pwin, mo panse. Kan u literalman res dan labutik. U ek u zanfan. San okenn vre sekirite. Pena okenn pansyon depi u travay. Sa, li pu enn vis byin grav. U kapav truv u deor lor pave. Mo frisone. Mo ti inyoran avan.


“Ki ete lot vis la?” Mo dimande.


“Gambling. Li bangol tu seki u finn trime travay. Li mem kapav al bangol labutik antye. Sa finn ariv buku fam. Lerla, u perdi tu lekonomi enn lavi. Gambling, limem pli pir. Me, kan li gayn labitid pu al fim enn lapip sak semenn, li pu nepli interese avek zwe nimero, suval, lotri. Sa depans lor lopyom li plito fix. Pena problem”. E mo rapel enn kuzin Ram e li tom usi mo kuzin, dir, “Tu komersan dan Moris fim lopyom kan zot pran retret.” Par “tu”, li ti ule dir sorti tu kominote. Alepok, mo pa ti pran so koze oserye.


Byin sir, mo realize, mari bann vye bonnfam, zom retrete, zot ver lafin zot lavi, abe ki ditor ena si zot ena enn adiksyon leze a lopyom?


E kuma mo finn al rapel sa konsey asterla – kuma relativiz diferan “vis”, get ki konsekans nu aksyon dan lavi reel, kumsa evit tom dan pyez zis enimer enn lalis vis – akoz lor Sinkyem Zur dezyem lokdawn, nu vwazin lot kote inn kumans repet listwar.


Dan dernye lokdawn, tu sa presyon enorm ti kapav fer zot swiv zot tandans abityel ver vyolans domestik, sirtu kan zot inn bwar, finn konverti sa kup la, ankor enn fwa dan met dibut enn klib gambling. Enn vis. Enn parmi de vis prinsipal, enn vis telman grav ki lopyom ede pu anpes bann zom retrete tom dan sa vis la.


Dan dernye lokdawn, mo ti ekrir lor klib gambling. Alor li truv lor enn letaz, li byin tapaze, avek bann kas-gran-riye apre sak lame. Li kumanse otur midi, ek al termine ver minwi. E dernye fwa mo ti ekrir komye mo deteste gambling, me li sertennman mwin move ki vyolans domestik.


Sa seki mo ti dir le 18 Me lane dernyer, e mo pe redir li zordi ankor. “Sa klib gambling tanporer anseyn nu enn leson lor dyalektik: mo pa siport gambling. Mo kwar li enn abi kont zanfan pu fer zenn zanfan vann biye tombola, ala ziska ki pwin mo pa dakor. Mo panse adiksyon a gambling li sorti depi sa pratik kot pe expoz zenn zanfan. Pu nu tu, inklir momem, enn lotri nasyonal ti pu sifi – plis enn sezon lekurs, enn vye tradisyon, avek enn kontrol sosyal lor so laspe gambling. Me epargn nu depi enn sekter antye lindistri zugader. Li pa ki kapitalism, sirtu kapital finansye, pa limem, enn form gambling. Tutfason, sa klib gambling pre ar Ragoo lane, ki’nn devlope dan vwazinaz pandan peryod lokdawn, mo pena nanyin kont. Wi, mwa ki napa siport gambling, welkom li. 


Kifer? Akoz li ranplas vyolans domestik. Enn tipe gambling avek domino mem kot inklir zanfan, buku buku plis meyer ki vyolans domestic. Alor, nu ziz kiksoz par lefe ki enn aksyon ena dan enn sityasyon done.”


E kumsa ki mo finn rapel konsey sa vye madam lor larut 52 an 1975, lor kimanyer kapav anpes zom retrete tom dan vis.


Mo panse sa lapli atitre kapav pu anpes sa ti vis gambling opere zordi.


Lindsey Collen


Tradiksyon: BK avek kudme AA