Galleries more

Videos more

Dictionary more

2em lokdawn – ZUR SINK– Vwayaze

14.03.2021

Li enn ka tipik Lalwa Murphy kan Sufia inn pret mwa sa roman extraordiner Flights dan sa moman kot frontyer  ferme net ek nu klwazone dan nu lakaz, kuma papiyon enn koleksyon 19em syek dan enn bokal avek enn kuvertir an ver lao. Mem si li pu “nu prop dibyin” u pa, nu pa zis lokdawn, konfine me nu plizumwin anprizone. Mem si li sel mwayin pu frenn lepidemi me li res enn kontrint.


E sa roman Flights – si li enn roman – par enn ekrivin Polone Olga Tokarczuk, so karakter prinsipal se muvman, vwayaz, vol, demanaze pu res tultan anmuvman depi enn plas a enn lot. Sa karakter prinsipal – flane, sove, tultan anmuvman, personaz pa res anplas – pena so parey, sirtu so bi se pu kontanple seki drol, seki bizar, seki apar, apart avek muvman disan dan gro arter pu al dan nu arter ek lavenn ek kapiler. Vwayazer ki pe tultan vwayaze, arete zis pu vizit enn mize avek res imin dan formol, dizon, ena enn obsesyon avek enn fetis ki ena enn sel latet me de lekor parfe, kivedir 1=2 ki enn vre kastet.


Tutfason, enn liv kaptivan. Enn omaz a sa dezir, sa lanvi, sa bezwin, sa linstin, sa tandans natirel tu imin, pu buze, pa enn liv ideal pu lir pandan enn lokdawn. Selon Lalwa Murphy: Seki pu al mal pu al mal mem. Kikenn ti pret mwa sa sedev la, ekrir an Polone an 2007 ek pibliye an Angle an 2017, enn sante pu fer eloz vwayaze, zis dan sa mem moman kan mo lokdawn.


Alor, mo sigzere u lir Flights kan u pa dan enn lokdawn.


Byin sir, roman fer mwa pans lor imin nu listwar 200,000 banane, plis avan anaryer plis ki enn milyon lane kuma enn zar imanoid, pre-imin ek kimanyer tultan finn flane, finn anmuvman, buze enn plas alot, lor bor enn falez, marse akote enn gro trupo bufalo, dizon, ubyin return dan bann plas kot nu kone ena rasinn ek fri sovaz anabondans, buku latizann, return lor sa montayn kot intel u intel finn ne. Kimanyer kan ena revolisyon lagrikiltir aprepre 10,000 banane desela lerla kumans ena imin vinn sedanter ek amenn lafin tu sa lavi nomad avan. E lerla, kimanyer dan tan banane, nu finn gayn emerzans institisyon kuma “Leta” ki finn vinn ostil a bann pep ki buze an liberte – buze lib kuma nu finn fer pandan santenn milye banane avan. U oblize ena enn ladres – sinon konsider u kuma enn vakabon – “san domisil fix”, “enn klosar” – e u bizin ena larzan sinon deklar u “san mwayin sirvi”, “enn mandyan ek vakabon”, e kapav purswiv u. Si u pa res enn plas ek gayn enn lapey, Leta pu ferm u dan prizon. Gipsi, bann dernye sosyete ki finn reziste pu res enn sel plas dan Lerop, finn sufer buku represyon. Enn tipti tifi ki pandan 10-an finn vwayaze dan Langleter ek Lairland dan enn karavann kolorye, park enn plas pu inpe letan, lerla buze zwenn avek lezot, dan enn gran fami Gipsi, finn finalman avek so fami al res dan enn lakaz Sekirite Sosyal dan enn site klas travayer dan Lond. Kan so dokter lafami dimann li eski li kontan so lakaz, li reponn, “Li korek me ...” 


“Me ki ete?” dokter la dimann li. “Me li pa buze,” li reponn.


Fonksyon prinsipal enn lakaz se li permet u buze, pu pa res anplas.


Kan monn fini lir Flights, sa parti dan mwa finn ranime. Kuma enn zanfan ne dan Mqanduli, lerla demenaze pu al res Pretoria kan mo ena 1-an, lerla Bochom alaz 2-an, lerla Xalanga alaz 5-an, lerla Mqanduli alaz 6-an, lerla Pietermaritzburg alaz 7-an, Qumbu alaz 11-an, lerla East London alaz 12-an, lerla Johannesburg alaz 17-an – telman mo ti pe buze ki mo finn abitye ek al Leta Nyu York via Island ek lerla Mozanbik, lerla Sesel par bato, lerla Lond kot mo zwenn Ram, lerla ansam al Tanzani, lerla vinn Bambous, mo ti ena 26 an, Ram 33. Ek nu reste. Depi sa, mo finn vwayaz inpe isi-laba – Quito, Ekwador, Bombe kot nu ti res dan enn bordel dan enn bidonvil, Nimrana dan enn pale, Singapur, Kenya, ek dan Lerop – Lafrans, Dannmark, Laoland, Lalmayn, Lotris, Belzik ek UK – plis enn-de vwayaz pu al Sid Afrik.


Dan Sid Afrik kot monn ne ek grandi ki mo finn aprann kuma dimunn finn buze partu, finn al partu, inn kit desin dan lakav, pandan plis ki de dizenn milye lane. E kan mo pe fini lir Flights, mo rapel sa sansasyon imin pu et dan gran grup kot tu buze anmemtan.


E alor, fode pa nu su-estim sa angwas enn lokdawn. Li rapel nu nu dezir pu anmuvman. Sa li nu natir.


E, nu bizin kumans kestyonn sa pinisyon terib anprizonnman, institisyon prizon. Sa li lokdawn iltim dan sosyete. Ferme dan prizon li buku pli pir ki lokdawn pu rezon lasante.


E nu kapav, pandan enn lokdawn, konsider eliminn sa kalite “prizon” la. Laplipar dimunn dan prizon akoz swa zot pa kapav pey kosyon ubyin enn lamann, ubyin si pa pu sa de rezon-la, akoz zot pena mwayin pu pey enn avoka pu demars pu tir zot. Enn gran pursantaz zenn-om dan prizon akoz zot finn fim enn pulya gandya, ubyin vann enn-de. Lezot ferme dan prizon akoz, dan enn kriz detres, zot finn rod sulazman dan ladrog dir – eski nu tu pa rod ranplas sufrans par plezir – ek lerla al fini amare avek enn depandans lor enn sibtans.


Alor, kan nu ankor dan lokdawn, nu bizin reflesi kimanyer dan Moris nu pu liber tu sa bann prizon initil, kumanse par seki ferme pu bann ofans non-vyolan. Seki dan prizon akoz zot pena kas usi ti bizin libere. Roman, Flights, fer sa diferans ant tortir enn anprizonnman ek kontrint enn konfinnman.


Lindsey Collen


Tradiksyon: BK avek kudme AA