Galleries more

Videos more

Dictionary more

The Importance of Internationalism – from five different angles (in Kreol)

15.02.2021

“Internasyonalism” li enn kiksoz ki, dan sertin moman dan listwar, buku dimunn konpran fasil. Normalman li pandan enn ep-tern dan lalit klas travayer ki dimunn konpran osi fasilman. Dan enn tel moman nu aprann ansam vit-vit ki laviktwar kont enn sistem kapitalist ki internasyonal, li oblize deza kumans pran form internasyonal anmemtan ki lokal. Dayer, kan nu get listwar enn ku, nu truve ki pli gran revolisyon, Revolisyon Ris, akoz li finn repliye lor li-mem apre, su reyn Stalin avek so “sosyalism dan enn sel pei”, li finn kondane. Remarke, dan LALIT, sak Premye Me, Fet Travay, nu sant “Linternasyonal” pu gard memwar sa konpreansyon linportans internasyonalism dan tu lepok.


Me, zordi, mem li pa ditu enn lepok ep-tern dan lalit pu sosyalism, o-kontrer nu dan lepok lekontrer, mem nu dan lepok kot tu kalite nasyonalism pe donn bal, mem sa, anfet drolman “internasyonalism” finn vinn enn evidans. Bann kuran nasyonalist, patriotik – ki li Trump, ki li Bruneau Laurette & so bann siwatyin ek zot “morisyanism”, ki li Modi – zot tu pe expoz zot-mem kuma enn kuran depi lepase, kuma kiksoz ki repliye lor limem, kiksoz danzere akoz li apel fasism. Nasyonalism, li anmemtan niye lalit ant klas diferan, li anmemtan enn atak kont internasyonalism. Alor, dan LALIT, kan nu viz pu chalennj e met deor Guvernman MSM, nu viz pu chalennj e met deor sistem kapitalist, ki lasurs-dimal, e kumans travay pu kree enn sistem sosyalis, kot ena demokrasi profon.


 Alor, anu get internasyonalism ki kapav montre nu dan sa ket la, depi senk lang diferan? 


- Pandemi Covid


- Ku-deta manke dan U.S.A.


- Imans manifestasyon planter dan Lind


- Gran Bretayn – izole ar so Brexit


- Danze polisyon lanvironnman ek lager nikleer.


 1. Zordi, nu dan enn pandemi. Partu, inklir Moris, frontyer ferme ubyin demi-ferme – pu sey anpes lepidemi sakuy sistem lopital, e answit menas sakuy sosyete an antye. Alor, enn kontradiksyon leve tutswit: nu finn bizin ferm nu an diferan “nasyon” pu ki ansam nu sey kontrol enn pandemi ki exziz “internasyonalism” pu kontenir li. Enn leson bizar: Nu finn bizin kup kontak ek lezot imin, akoz nu kontan zot. Ki li onivo individi (met mask li bar nu lexpresyon partaze, gard distans sosyal li anpes afeksyon, konfinnman li separ nu) ubyin onivo pei (frontyer ferme li izol nu) nu pe viv sa kontradiksyon la.


 E nu finn truve ki pei pli pwisan dan lemond, Lamerik, finn montre so inkapasite total pu kontenir Covid. Par kont, Lasinn, chalennjer pu vinn pli gran pwisans, li finn kontrol lepidemi la byin – anparti atraver represyon ponktyel. Alor, note ki kote zeo-politik, nu pe viv dan lepok lamonte Lasinn, e kumansman enn afeblisman dan Leta Zini.


 E, Leta Zini, kot individyalism, ego-santrism byin for, sa finn vinn antrav konpreansyon lepep Amerikin lor ki ete enn lepidemi. Anfet, li enn kantite viris ki peple dan dimunn, enn dimunn apre lot dan enn fason exponansyel. Fode viris kapav sote, enn dimunn a lot. Amerikin pa finn futi sezi ki sel manyer mat li, li atraver aksyon kolektif pu gard distans – met mask, lav lame, pa tro sorti, pa al dan laful, e pran vaksin kan gayne. Lepep Lamerik pa finn futi fer sa. Trump, kan li ti Prezidan, ti vreman responsab buku, buku lamor ki pa ti neseser ditu. Pre demi-milyon lamor.  Lamerik, ar 4% popilasyon mondyal, finn sibir 20% dese mondyal depi Covid. 


 Anpasan, asontur, sa kantite lamor initil otan Amerikin, finn vinn sanz enn prezize etabli lor “valer enn lavi imin”. Rapel kimanyer enn sel “lavi enn Amerikin” ti paret vo buku lavi lezot dimunn (par exanp, Afgan, Somali, Irakyin, Vietnamyin, Morisyin)? Zordi, kan Amerikin pa pe futi kopere, kan pre demi-milyon Amerikin finn perdi lavi, ondire, lavi pena valer laba? Non, sa pa vre. Malgre lefet ki USA finn aste, fer stokaz vaksin, garde zis pu zot-mem, dan enn fason fer onte, pandemi pe vinn anseyn nu ki Amerikin, efektivman, pa vo plis ki lezot dimunn. Pe montre nu osi, ki travay ansam dan enn fason kolektif, li pli bon ki fye lor gurmandiz individyel, kuma sistem kapitalist sey fer nu fer. Vaksin avredir ti bizin partaze partu dan lemond pu front-laynerz. Lerla, partu dan lemond pu dezyem kus pli expoze. Ti bizin partaz fre ekitableman, kuma sistem CoVax ti pe rod fer atraver WHO. Kumsa, par internasyonalism, ki nu pu kapav kontenir sa lepidemi la byin. 


 2. Ku-deta manke dan pei kapitalist pli pwisan?


Omilye sa pandemi la, finn ena enn ku-deta manke dan Washington. Inkrwayab me vre. Ki sa montre nu? 


 Li ti enn ku-deta dirize par ansyin Prezidan Lamerik Donald Trump, ki finn perdi eleksyon, pu sey anpes Joe Biden pran puvwar kuma nuvo Prezidan. Nu konpran sa kalite muv otur “eleksyon trike” la, isi Moris. Nu ti ena li avan bann Amerikin. Me, dan USA, li ti ariv byin lwin, e apre tu, li ti dan pei pli pwisan dan lemond, kot sistem kapitalist ek so ideolozi reyne. Sa li amenn leson pu nu.


 Kan klas travayer ena problem, kuma klas travayer Amerikin efektivman ti ena kan Prezidan Obama pa finn kapav gard anplwa dan gran sant indistriyel kuma Michigan, Ohio, Pennsylvania, Wisconsin, Iowa; kan Hilary Clinton ti ena program pu kontiyn mem politik servi dronn pu asasinn adverser partu dan lemond a-volonte; eski u lerla turn ver enn espes akter dan Realite TV? Eski u turne ver enn milyoner ki spekile dan aste-vann later, kuma Donald Trump? Eski u swiv enn zom lor baz enn program nasyonalist, enn program zenofob? Eski u swiv enn zom anti-fam a sa pwin la?


 Get kimanyer sa finn fini: Trump finn met so siportez pli fervan dan tru. Parey kuma Hitler ti met so seporterz dan Lalmayn dan tru 80-90 an desela. Zordi DPP dan Lamerik finn aret pre 200 seportez Trump, met sarz o-kriminel kont zot pu zot rol dan sa ku-deta manke la. Trump, li, li pe dir, “Sa atak le 6 Zanvye lor Kongre Amerikin la, mo pa konn naryin dan sa keys la, mwa!” Li kul so siportez, so bann ferm, kuma naryin. Li avoy zot manze. Ala kot swiver Trump inn fini. Hitler ti pli pir. Li finn avoy so prop pei manze ar so prop lepep net dan destriksyon. Ala kot nasyonalism debride ti amenn lepep Alman. Hitler, rapel, ti enn anti-kominist ki ti vinn opuvwar pat fu deor enn Guvernman kot, li inportan note, ti ena buku koripsyon ek skandal, enn apre lot, ki ti pe donn bal-mem, Guvernman Weimar.


 Dan Moris yer [13 Fev], buku dimunn finn reyni deryer enn sanse gran lider. Sannlala, enn gard sekirite, li. Pa enn anplwaye, enn patron firm sekirite. Li ti antrene par militer Israel, e li fyer de sa. Li ti gayn sutyin pu so premye manifestasyon depi lanbasad Amerikin. Li enn zom ki kontan met so prop portre, mitrayet dan lebra, lor so prop T-shirt. Li ti azan MSM zis 15 mwa desela dan eleksyon zeneral Novam 2019, e li ti azan Pravind Jugnauth an 2014 osi, e kan li pa finn gayn so but, li finn amerde: Li apel Bruneau Laurette. Li finn reysi fer enn zafer sokan. Li finn ramas tu parti lopozisyon: so Parti Travayis, so MMM, so PMSD, so Bhadain, so Rezistans ek Alternativ deryer li. Telman zot tu dezespere, zot swiv li, kuma ti tutu. Zot fye lor koze “nu tu sitwayin”, “nu tu morisyin”, Jugnauth finn travers laliyn ruz, bizin tir li a tu pri, e zot tu inanim dan zot rezis vilger, vyolan dan lextrem, macho: “BLD” ubyin “BZTD”.


LALIT, nu pa rant dan sa kalite konbinn danzere la. 


 Nu fini truve ki sa pu riske fini mal pu lamas dimunn dan klas travayer. Nu rasire ki ena kan-mem buku sindikalis, buku individi degos osi, ki finn pran desizyon pu pa ale, zot osi. Pa zis nu.


 Nu fini truve ki sa muvman la pu rekipere par burzwazi kuma naryin. Dayer, dernye fwa patron ti kareman servi manifestasyon 29 Ut pu pus so demand pu uver frontyer. Zot finn servi manifestasyon 12 Septam pus zot demand pu tir tax CSG depi lor patron ek gran salarye. 


 Dan Lamerik, erezman lepep finn reysi tir Donald Trump depi puvwar – par eleksyon dabor e lerla par reysi anpes sa ku-deta la. Me, finn ena enn pri pu peye. Trump so muvman fini vinn ase gran, lextrem drwat finn ranforsi dan enn fason danzere.


 Alor, zordi, kan nu la pu nu seminar LALIT, nu pe zwenn kan Kongre finn preske reysi impeachTrump yer [13 Fev] setadir pu kas li kuma kandida fitir ala-prezidans. Mem si yer aswar ti gayn 57 lor 100 senater, li ti enn mazorite sinp kan bizin enn mazorite 2/3. Me, prose la finn ena so inportans. Li ti ranpli ar leson lor lamonte fasism e iresponsabilite total sa gran lider, Trump, ki finn kul so siportez pu sov so prop lapo.


 USA fek aste 12 arpan later pu enn nuvo imans lanbasad ar tablisman ENL. Sa donn enn lide so vize Moris: li ule gayn kontrol. E, Lanbasad US pe kontiyn donn ti laburs pu koronp inntelijentsia.


 3. Dan Lind, nuvo realite zeo-politik e osi pli gran manifestasyon fermye ek laburer dan listwar lemond


Ena enn nuvo sityasyon zeo-politik: Lind, su Modi, finn rant dan enn lakor militer ar USA su Trump. Trump inn ale, Modi ek so Guvernman dextrem drwar reste, e lakor la reste. Li apel Basic Exchange and Cooperation Agreement for Geo-Spatial Cooperation (BECA). Samem explike kimanyer nu ti inpe soke kan Lind pe pran laparol lor ka Moris lor kestyon Chagos, kan so reprezantan ti fer diskur feb e tyed dan e ICJ e dan Lasanble Zeneral Nasyon Zini. Ondire valer-dizur: dan enn sertin mezir, USA ek Lind ansam asterla ki kontrol Chagos (atraver zot lakor) e nerport ki vize ki Lind ena lor Agalega, se USA osi dan sa mem vize la. Sa li enn sanzman mazer, kote zeo-politik. Lamerik ek Lind ti tultan 2 ros. Asterla, zot pe sey inifye dan enn lakor militer, ki pankor stabilize net. 


E, instabilite sa lakor la li kapav explik kifer, par exanp, Lanbasad USA ponp enn kikenn kuma Bruneau Laurette, e kifer Bruneau Laurette pwinte dan enn manifestasyon sindikal an Ziyet 2020 avek dan so lame enn gran, gran bandrol inprime, kont Modi, mem si manifestasyon lor enn lot size net (lalwa represiv akoz Covid): ondire, enn nuvo balans defors pe etablir ant sa 2 nuvo alye, USA ek Lind. Rapel, ena militer Indyin an-seri ki finn ansarz Coast Guard, e tuzur komandan dan Coast Guard Moris. E Lamerik pa pu kontan sa tro-tro, mem Lind enn alye pur lemoman. Li tro donn Lind enn lavantaz lor Lamerik dan Moris. Alor, Bruneau Laurette ti pe viz sa zar nominasyon la, petet? Ubyin su-kontra Coast Guard? Ki kone? Asterla, so latet pli gran, alor so vize pli gro. 


 Modi ena enn nuvo O-Komiser, Nandini Singla. Rapel Modi enn Premye Minis RSS (Rashtriya Swayamsevak Sangh) – alor so anbasader sirman enn manb RSS, dan enn tel moman kle pu Losean Indyin. RSS, li sa ansyin muvman dextrem drwat Indyin, enn muvman fasist. E rapel ki Nando Bodha, ki fek demisyone dan MSM, li enn parmi manb MSM ki RSS. (Ansyin Sekreter Kabine Burrenchobay ti devwal enn lalist piblikman dan bann lane 1990). Mme Singla pe rant dan politik Moris pli kri-kri ki lezot o-komiser Indyin avan li. Li fini al get pa zis Lider Lopozisyon, me osi Navin Ramgoolam, lider enn parti. E li finn kareman al rann vizit enn lennmi prinsipal Premye Minis Jugnauth: L’Express. Rapel ki L’Express, vini-mem, so laliyn se “Moris finn fini vann Chagos ar Angle”, mem kan ICJ demanti sa. Mem kan UNGA demanti sa. Mem kan ITLOS demanti sa. Alor, li posib ena presyon depi USA, pu Lind amenn Moris res trankil lor zafer Chagos?


 Me, tultan tu pe sanze. Trump nepli Prezidan USA, mem si li tuzur for, e mem si so muvman fasist kapav pran plis lafors. Modi, li osi, mem li ankor for, li su bel presyon kot li.


Depi pre 3 mwa, par santenn milye fermye pe proteste kont 3 lalwa ki Premye Minis Modi finn introdir ki planter refiz aksepte. Par santenn milye fermye finn “okip” lotorut prekot Delhi. Larme pe menas zot asterla mem. Lakur Siprem inn friz inplemantasyon lalwa la pu 18 mwa, me bann fermye, pe res kanpe dan latant otur zot Fergisonn lor lotorut, pe kwi manze ansam, instale kumsidire pu enn long lalit. Enn gran-dimunn, kan BBC dimann li komye letan sa manifestasyon la pu dire, li reponn, “Mo krwar li pu pran nu 4-an!” Guvernman pe sey fer enn blokis kont zot, sey kup zot dilo. Me zot pe tini ferm. Ena 600,000,000 dimunn travay dan ek otur lagrikiltir dan Lind. Remarke ki 75% planter ena mwins ki 2 arpan later. E travayer organize dan sindika pe sutenir fermye. 


Nuvo lalwa la pe rod privatiz marketing pu prodwi agrikol, prodwi alimanter. Fermye pu nepli gayn pri garanti. Pri fixe pu dimunn ki aste manze, sa osi, li pu menase alalong. 


Swiv sa byin. U kapav al get lor innternet. Ena buku ti-but fim ki montre ki muvman ena kont sa nasyonalist Modi dan Lind.


4. Gran Bretayn Izole 


Gran Bretayn, ansyin kolonizater, li firye ar Moris akoz Moris inn infliz trwa defet lor li apre defet UNCLOS, su Guvernman Ramgoolam ki ti deza ase pu Gran Bretayn travay pu tir Ramgoolam: Finn ena an-seri defet UK divan ICJ, defet dan UNGA, defet dan ITLOS lor zafer ton. Kan UK pe avoy promne lalwa internasyonal, li pe pli izole ankor. Deza li fek “Brexit” le 31 Desam, alor li nepli form parti Lerop. Li finn byin akable, li osi, par lepidemi, ek enn mitan grav ki finn preske reysi devir so sistem National Health.


Avantyer, ondire pu sinyal problem Gran Bretayn, so kandida pu pos Sef Prosekiter dan ICC (Lakur Kriminel Internasyonal) ti pu al nome direkteman par “konsansis”. Me, Moris, atraver so reprezantan UN, Koonjul, antan ki manb ICC, finn obzekte, exziz enn vot. Reprezantan Moris finn dir kumkwa UK fer anonse a 2 repriz ki li avoy lalwa internasyonal enn gran promne, li. Alor, kimanyer so reprezantan kapav enn sef prosekiter? Kumsa, li ti selman lor trwazyem tur vote ki Karim Khan, kandida UK, finn reysi eli. Moris ti dir, e mo sit The Guardian yer 12 Fev, “The objections came from Mauritius focused less on Karim as an individual, but that he was nominated by the British government. Mauritius had been infuriated that UK ministers had for a second time said they had no need to abide by rulings of international UN courts in the dispute over its sovereignty of the Chagos Islands in the Indian Ocean.” Sef Prosekiter ICC li enn pos inportan la, la, la: ena pu get lanket lor krim-deger dan Afghanistan, ki kapav inplik USA ek Nato; semenn dernye ICC ti statye ki li ena zirisdiksyon lor Palestinn alor enn lanket pu krim deger kont leta Israel pu lanse. (Remarke ki Trump, kan li ti Prezidan USA, ti met sanksyon kont anketer ladan ICC!) Ena osi enn ka Chagosyin Seselwa kont USA ek UK divan ICC.


Rapel ki ICJ, enn lot Lakur Internasyonal telman inportan dan kestyon Chagos inklir Diego Garcia, inn deza truv miray ki Israel inn konstrir dan Palestinn “ilegal”. Depi 2006, Prof John Dugard, Raporter Spesyal UN inn dir bizin met enn akizasyon formel pu “krim kont limanite” pu krim apartheid kont Leta Israel. Nu pe lite lor la osi, nu dan LALIT. Seki prezan ki ule donn so nom pu zwenn SOMALP, pu lite pu liberasyon lepep Palestinn, apre kapav donn zot nom.


Alor, kan nu koz lor kestyon internasyonal, get enn ku kuma bann diferan lalit, diferan kanpayn LALIT, artikile ansam – lor Chagos, lor Palestinn, kont baz USA, kont polisyon nikleer. Vreman, enn lalit internasyonal. Kot lalit anti-kolonyal, anti-inperyalist, li tultan pe artikile ansam ar lalit de klas, e ar lalit fam, osi, e pu vinn lor dernye seksyon, lor lanvironnman.


5. Lanvironnman ek menas lager nikleer


Nu lanvironnman, nu planet, li enn sel sistem. Kan ena dife dan labrus dan Ostrali, dan lafore California, sa lafime la al partu. Kan glasyer fonn dan Lind akoz emisyon karbonn, li azut dan nivo losean monte. Alor, ena enn grav kriz lanvironnman akoz polisyon nu planet. Li menas lexistans sosyete imin. Si nu pa travay onivo internasyonal, nu pu futi. Nu ena grav problem lanvironnman Moris, ki dan LALIT nu pe adrese: lamyant dan lakaz, enn nivo, ek polisyon nikleer lor Diego Garcia, lot nivo. LALIT finn ekrir Fridays for Future (Moris) pu dimann zot pran pozisyon lor kestyon nikleer lor Diego, e kumans ralye sutyin internasyonal dan zot muvman.


Dezyem, e la osi bizin travay onivo internasyonal pu sa osi, ena menas lager, sirtu lager nikleer. E pu sa rezon la osi, nu kontiyn travay ver fermtir baz Diego. Sak pei tusel pa pu kapav ariv laviktwar.


Viv lalit internasyonalist!


Sa lartik la baze lor diskur Lindsey Collen dan Seminar LALIT Dimans 14 Fev 2021.