Galleries more

Videos more

Dictionary more

Bilan LALIT 2020 par Alain Ah Vee

28.12.2020

Dan enn Lasanble Manb pu lafin lane, Alain Ah Vee ti fer bilan pu travay LALIT. Li ti dir li kapav donn zis pwin prinsipal etan done lakantite nu finn reysi fer. Li finn dir li dakor avek Ram Seegobin ki li enn lane ki pu res grave dan nu memwar kuma “lane Kovid”. Li ti enn lexperyans ase tromatizan pu buku dimunn, ase dramatik. Lepidemi la ti fane atraver enn viris byin kontazye, enn viris ki finn fer buku dimunn malad, e osi buku mor. Dan zis trwa mwa, viris la finn fane partu, dan tu rezyon lemond. E li ankor ar nu. Li pe mem agrave dan buku pei, asterla mem.


Bilan LALIT li pe fer dan enn lane kot kriz saniter finn amenn sistem lasante dan buku pei pu preske kolaps. Ena pei ki pa finn kapav fer fas enn tel lepidemi. E lepidemi la finn amenn lekonomi kapitalist azenu dan buku pei devlope. Lider sistem kapitalist mondyal, kuma USA, finn, limem, inkapab fer fas enn viris kuma Koronaviris. Viris inn dekapit so lekonomi. Lezot pei kuma Lalmayn, Lafrans, Langleter, Lind, Brezil, Sid Afrik parey. Dan Moris, kot finn reysi dominn lepidemi la (ziska ler), finn ena lefe lor lekonomi. Me, sistem kapitalis, byin avan kriz saniter, li pe provok kriz deplizanpli grav.


Nu dan LALIT nu dan kuran politik ki viz pu fini ar sa sistem kapitalis la. 


Si lemond ena sa kriz la zordi, se parski lemond kapitalist pa finn prepare. E, sosyete imin ti kapav inn prepare. Anfet plizir deseni reyn politik neo-liberal finn dezarm lemond, finn fraziliz e mem detrir sekter piblik lasante dan buku pei. Enn politik ki finn shifte puvwar depi bann guvernman eli, kot lepep ena inpe kontrol, ver sekter prive, sirtu ver gro konpayni miltinasyonal. Alafin sa globalizasyon kapitalism neo-liberal finn konsantre puvwar dan lame 1% dimunn dan lemond, ki pe get zis zot prop profi. Malgre ki depi lepidemi SARS an 2003, syantis ti deza pe propoz enn plan pu pli byin prepare pu fer fas enn prosenn lepidemi (kuma anfet Kovid). Me, sistem kapitalist pa finn futi prepare. Lozik kapitalist finn prime. Kote resofman planet, parey.


Tusala pu dir li enn lepok byin difisil pu LALIT opere.


Seki ase etonan, seki pandan lokdawn, LALIT finn reysi fer travay politik. E ase fasilman. Li esansyelman akoz dan LALIT nu konpran linportans preparasyon dan tu travay politik, e nu ’nn dan enn sertin sans fini prepar nu. Sa preparasyon an-avans la finn ed nu dan sa lepok difisil la. Nu lexperyans travay politik ek sindikal finn aprann nu lor linportans pu prepare, pu antisipe, pu kree e pu pran linisyativ dan lalit politik.


An Zanvye, dan enn Seminar, nu ti get ansam e fer analiz lor kimanyer opere kuma enn parti revolisyoner pandan enn dawnturn. Nu ti fini kumans truv lamonte kuran “sitwayin”, “Morisyianist” ek “nasyonalist”. Dayer nu ti fini remarke ki 2 lalyans prinsipal meynstriym dan dernye eleksyon, zot nom mem ti “Lalyans Morisyin” ek “Lalyans nasyonal”. Nu ti truve kuma kominalism, popilism ek lextrem drwat pe monte. Nu ti fini truv li avan. Nu ti deza ena enn pre-preparasyon. Lafin seminar nu ti fini prepar enn plan daksyon pu enn an.


 Alor, kan lokdawn vini, e li dire pandan 72 zur, nu finn kapav kontiyn nu travay. Atraver Facebook, WhatsApp, nu websayt.


Me,  depi avan rant dan lokdawn, depi le 10 Mars, nu ti fini gard enn vizyon kolektif, e devlop li pu debruye. Nu finn enimer mezir saniter ki neseser – e nu ti dir nu pu bizin atantif, kering, vizilan pu prepare pu sityasyon pli grav divan nu. Sinbolikman, lavey guvernman dekret lokdawn, LALIT tir e pibliy 3 ti-video. Nu ti sirkil sa 3 video la parmi nu manb, e osi lor Facebook ek lor nu websayt. Enn video ti lor “Ki ete Koronaviris?” par Ram Seegobin. Sa ti lor so laspe syantifik, kimanyer li fane, danze kolaps sistem lasante e nesesite devlop disiplinn saniter. Dezyem video par Rajni Lallah ti lor nesesite enn plan pu sekirite alimanter, pandan enn tel pandemi. E sa depi avan lokdawn. 3yem video, kot Lindsey Collen ti koze, li ti deza kumans devlop 10 demand konkre– ki nu finn sirkile parmi travayer e ar sindika – pu travers lepidemi la avek nu dinite, e avek posibilite pu klas travayer pa zis defann li, me rod moman pu kont-atake kont sistem kapitalist.


Nu ti deza pe revandike ki sosyete, e guvernman an partikilye, bizin protez tu travayer dan sekter lasante. Nu ti apel pu guvernman rekrit nuvo staf, antrene vit-vit. Nu ti apel pu Leta pran kontrol lor klinik prive, rekizisyone, pran kontrol lotel pu servi pu konfinnman. Nu ti propoz ferm lekol, si neseser, konverti an lopital. Nu ti propoz kontiyne fer lekol atraver sistem vertyel, me avek fasilite wifi dan tu kartye mizer. Nu ti propoz introdir kontrol pri. Nu ti demand ki fors lizinn textil prodir mask. Nu ti dir guvernman bizin asire ki sak adilt ena enn reveni garanti. Ki guvernman bizin pas lalwa, fors proprieter gran but later plant prodwi alimanter.


Alor, nu ti ena enn program dirzans, depi kumansman mem. Li ti deza baze esansyelman lor 3 zafer:


- Kreasyon anplwa


- Asir sekirite alimanter


- Gayn deviz


10 lorganizasyon travayer finn anfet adopte nu demand. E tut long lokdawn, nu finn mintenir lyin ar sa bann sindika ek lasosyasyon la. Sa finn konsolid enn eleman pu travay ansam apre.


Anmarz Bidze, nu ti ena refleksyon dan parti, e nu ti atir latansyon lor eliminasyon NPF ek introdiksyon tax CSG. Nu ti osi averti dimunn ki Bidze la pe fer fos rut kan li protez planter kann tuzur, me pa planter ki ule devlop sekter alimanter.


Alor, nu finn kontiyn devlop e pofinn nu bann demand. 


Lokdawn la, nu finn viv li pandan 72 zur. E tutolong sa 72 zur, tulezur, LALIT ti ena enn blog lor nu websayt ek lor nu Facebook. Lindsey Collen  ti diskit ek manb e ekrir li pu Parti tulezur. Lezot kamarad finn tradir li tulezur. Li ti enn analiz konstan sityasyon lokal ek internasyonal – lavi personel dimunn, osi byin ki pu klas travayer kuma enn klas – lor baz tulezur, pu 72 zur. Sa finn ed nu gard enn koezyon dan nu refleksyon, kuma enn parti. Sa li enn eleman inportan dan nu sirvi kuma enn parti. E, li finn fer parti la sorti diyn e inifye. 


Enn seri nu tem finn vinn meynstriym parey. Plizir ekonomist, redakter lagazet pe oblize rekonet ki LALIT ti ena rezon lor kestyon sekirite alimanter. Dan kad nu aksyon lor sekirite alimanter, nu ti avoy enn let a Minis Agro-Lindistri, dan lekel nu finn explik nu demand. Nu finn reysi, kumsa, fors enn risponns depi Leta, depi ideolog burzwa. Zot pa finn kapav kontiyn innyor nu. Li pa vedir ki LALIT, inn vinn neseserman pli for. Me, zot, par kont, bann parti pro-kapitalist, zot pli feb.


Pandan peryod lokdawn, nu ti mem reysi fer enn evennman pu mark 45 an lagrev Me ’75. Ti ena enn program radyo Top FM kot Lindsey Collen ek Ragini Kistnasamy ti analiz andetay lagrev etidyan. E nu ti osi ena enn seri temwayaz depi plizir manb LALIT ki finn rakont kuma zot finn viv lexperyans sa lagrev la. Tusa analiz la kan finn met zot lor web ek lor Facebook – zot fer enn tu. LALIT finn kree kad pu analiz sa evennman.


Nu finn osi azir kont represyon e pu liberte dexpresyon. Nu ti denons manyer Guvernman servi represyon, akoz nesesite lokdawn. Nu finn pran pozisyon piblik kont lalwa lor Kovid ek lor karantenn. Nu finn sutenir drwa Narsinghen vizavi Liniversite Moris, e fami deteni ki mor dan selil. Nu ti apel pu demisyon Komiser Prizon. 


Nu ti denons dan enn let uver dirizan Creole Speaking union ek lezot akademik ki ti lans liv lor Kaya akoz zot silans lor kimanyer Kaya finn truv lamor, lor lemet ki ti swiv, ek lor represyon post-lemet.


Lor kestyon ladrog nu kapav dir ki finalman aksyon konstan LALIT pe amenn rezilta. Zordi dan pei ena buku dimunn ki dakor ar nu pozisyon anfaver depenalizasyon gandya, e pu aret pini dimunn ki dan adiksyon ladrog kuma opyat. Dusman-dusman, tu pe tom dakor asterla. E, dan realite pei pe al ver sa. Guvernman pe etidye lexperyans Portigal. Mem Alan Ganoo dakor asterla. Alor ki dan lepase, li finn deza revandik ki interdi parti politik ki dir bizin dekriminaliz gandya. Sa donn lide sanzman la.


Lor lalit pu liber Palestinn nu finn fer enn sesyon travay pu get pivotaz neseser ver apartheid ki Israel pe inpoze, ek osi enn sware flanbo ek diskur. Nu pe al ver – asterla mem, avan lafin lane – met dibut enn nuvo lorganizasyon Solidarite Morisyin Avek lepep Palestinyin: Non a Apartheid Israel. Sa mark enn moman istorik, e li met an-viger rezolisyon dan sware flanbo. Pandan lokdawn, 3 nu manb ti osi partisip dan enn “zoom internasyonal” lor Palestinn, kot 23,000 internot ti swiv.


Kote lozman, la osi, nu pe gayn tu dimunn dakor ar propozisyon LALIT. Nu bizin return ver enn sistem ki inklir enn opsyon lokasyon, kuma CHA. Kuma Minis Obeegadoo vinn ansarz lozman, li sonn LALIT, dimann dosye lor kestyon lamyant. E, dan koze, li pe anonse ki pu ranplas lakaz lamyant. Nu gete ki li reysi fer.


Anmemtan, kan finn ena mobilizasyon otur skwaterz – bann lorganizasyon ki finn emerze, mem zot otur Legliz, finn repran sertin demand LALIT. 


Kote langaz Kreol nu pe kontiyne devlop kreol ekrit. Nu finn pibliye 4 Revi LALIT, trak, lafis an Kreol. Dan Forum lor ‘langaz Kreol dan Parlman’ ki LPT ti organize an Mars, orater LALIT ti expoz mank kuraz politik lopozisyon MMM, PTR, PMSD pu ogmant presyon lor guvernman e fors li donn enn ‘time frame’ pu ki lang Kreol servi pu deba dan Parlman. 


Kote lanvironnman LALIT finn expoz dan nu Revi, dan rankont ar manb grup ekolozis kimanyer kapitalism pe polye lanvironnman e menas lekilib ekolozik. Nu finn sirtu met lanfaz lor kuma akoz baz Diego, UK-US pe al kont Trete Pelindaba ki viz eliminn zarm nikleer dan Lafrik. 


Sa lane UK-US sipoze lev pake ale depi Chagos-Diego kuma ruling ICJ ek vot Lasanble Nasyon Zini finn etablir. Atraver plizir lartik dan lapres, lor nu Revi ek web, atraver nu lyin ar lorganizasyon anti lager ek anti baz militer LALIT finn kontiyne fer kanpayn kont UK-US zot kolonizasyon ek lokipasyon militer teritwar Repiblik Moris. 


Dan bann renyon regilye LALIT nu finn analize anmemtan fer propozisyon lor diferan size daktyalite ki finn infliyans politik Moris. Par exanp nu finn sirkil nu analiz e pran pozisyon lor irasyonalite kuran sekter e fasizant deryer manif Bruneau Laurettte. Parey lor trak nu ti partaze dan tu rezyon Moris lor kimanyer avek kriz koronaviris e inkapasite sistem kapitalism fer fas sa pe reprezant enn lokazyon pu klas travayer. E nu finn kritik tu propozisyon pu enn luvertir frontyer pli rapid kuma patrona lotel pe fer.  


Pa kapav get tu detay, me sirtu sa demand pu enn lindistri alimanter – personn napa kont asterla. E LALIT finn terminn lane ar kanpayn lafis lor sa tem la. Nu finn liye li ar kestyon kontrol demokratik lor later. Sa vedir plantasyon prodwi alimanter, li poz kestyon kimanyer nu al ver enn sosyete kot desizyon ekonomik li dan lame tu dimunn.


Tusala pu dir nu politik kumans ena leko onivo meynstriym.


Anterm lokal, mem dan sa sityasyon difisil, dan LALIT, nu finn reysi opere kuma enn parti. Nu viz lafin sistem kapitalis, e nu tuzur viz li. E pu sa, nu bizin travay onivo pa zis enn sel pei, me tu pei.


Onivo internasyonal, mem dan sa lane difisil, la osi, nu finn mintenir nu lyin ar lorganizasyon ki pe amenn mem lalit. Pu Fet Travay, nu finn prepar e sirkil 5 video lor nu demand fas a kriz saniter ek kriz ekonomik, lor nesesite asir sekirite alimanter, lor nesesite lalit internasyonalism. Lorganizasyon revolisyoner ar lekel nu ena lyin baze dan Lafrik, Lerop, Lazi ek Lamerik ti osi avoy nu zot mesaz solidarite pu sa lokazyon la.


Otur Wakashio, nu finn partaz analiz ar Lutte Ouvriere(Lafrans) ek enn parti revolisyoner dan Zapon, ki finn pran pozisyon dan Zapon kont Guvernman ek konpayni prive Zapone, e nu ena lyin ek enn grup dan Lostrali ki finn sirkil enn imans petisyon internasyonal apre Wakashio. 


Pandan tut long lane 2020, atraver kudme tu kamarad dan tu landrwa, nu finn kumans konsolid nu brans ek rezyonal. Pena enn landrwa Moris, kot sa pa pe arive. Partu ena nuvo manb, ena zenn pe zwenn, ena striktir emerzan, ena nuvo brans dan Les, Lenor, Sid ek Lwes. Sa li bon pu lavenir.


Kuma mo ti dir dan kumansman, akoz preparasyon avan, akoz pre-preparasyon, nu finn reysi debruye. Zordi, nu bizin ankor plis preparasyon pu seki pe vini divan nu.


Pu ena vaksin zeneralize, e Kovid pu nepli la dan, dizon 9 mwa ubyin enn an, me kriz ekonomik li pu ankor la. Nu bizin fer fas ansam. Kriz otur Kovid 19 finn met lor azanda nesesite enn lekonomi planifye, kot rasyonaliz prodiksyon e distribisyon tu dibyin indispansab pu sirvi e byinet limanite. Nesesite enn lemond kot ena plis korperasyon internasyonal e nonpa repli nasyonalism ni lekurs pu plis profi. Alor, lalit bizin kontinye: pu plis egalite, plis liberte. E parti LALIT permet sa lalit la epanwir.