Galleries more

Videos more

Dictionary more

Enn Apersi lor Lane 2020 – par Ram Seegobin

20.12.2020

 Dan enn reynion manb LALIT prezide par Rada Kistnasamy zordi Dimans 20 Desam, Ram Seegobin finn fer enn diskur lor seki li finn dekrir kuma “enn apersi lor lane 2020” plito ki enn tur dorizon politik. E li finn explike ki dan so 15 minit, li pa pu get politik internasyonal fot letan. Ala so diskur:


Kan mo ti kumans prepar bilan zeneral, mo finn realize ki li pa fasil fer li dan 15-20 minit. Alor, mo pu get li anzeneral, get li depi lwin. Ena sertin lane ki nu rapel kuma “lane kup dimond” pu seki swiv futborl, swa lane Olinpik, swa lane move siklonn. Sa lane ki pe al fini la li pu rapel kuma “lane pandemi Kovid”. Me, dan Moris apar “lane Kovid”, nu pu rapel li kuma “lane kriz”. Nu finn anfet viv enn seri kriz – ekonomik, politik sosyal.


Anu kumans ek kriz saniter Kovid 19, e linpak ki sa finn ena lor lavi. Gras-a travay tut enn lekip dimunn dan Minister Lasante, gras-a koperasyon lamas dimunn, gras-a 72 zur lokdawn, depi mwa Avril, pena ka transmisyon lokal propreman-di. (Nu pe exklir sa enn ka enn viziter atipik, ki so garson inn gayn maladi la ar li.) Buku Morisyin ki returne depi lot pei finn vini avek viris. Alor, a nerport ki moman ena plizyer duzenn dimunn dan karantenn – dan lotel su sipervizyon Minister Lasante. Sak vol ki rantre, ena 2 sipa 5, ziska 10, dimunn ki teste pozitif, mem zot negatif kan zot pran avyon. 


Alor, sa kriz saniter finn prodir lokdawn 72 zur. Tu dimunn ti bizin res dan lakaz pu ralanti propagasyon maladi la. E sa, asontur, finn kree problem sosyal ase grav. Finn ena enn degre fristrasyon. Dimunn finn oblize res lakaz. Sa finn poz problem sosyal, e mem problem sikolozik, ase grav. E lor la, ena problem ekonomik. Pa zis anterm abstre, me anterm ki kote pu gayn manze pu u fami. Enn lindistri santral, lindistri turis, finn dan paralizi total. Kapav dir, li ferme – omwin dan form ki li ti existe. E li pu res ferme pu enpe letan. Enn moman ti ena bel bel presyon depi patrona pu re-uver frontyer, me nuvo vag Kovid 19 partu dan lemond finn anpes patrona kontiyn persiste ar sa presyon la. Turist Moris zot sorti exakteman depi pei kot ena sa resirzans maladi la. Anplis, ena kriz laba. Ena paralizi ekonomik laba. Alor tusala finn amenn problem pu Moris – reveni anterm deviz finn tonbe. Sa finn kree problem grav pu Air Mauritius. Dan pei, 13,000 dimunn inn kareman perdi travay. Lezot lor somaz teknik avek “wage support”.


Anmemtan, deza ti ena kriz dan seksyon banker. Gran gran labank komersyal, inklir MCB ek State Bank, finn al fer gran gran lonn san veritab garanti, lerla manejer ek dimunn ki donn kredi pe bizin demisyone, enn apre lot. Sa li pa liye ar Kovid. Li enn kriz ki ti deza la.


Plis ena problem sekter ofshor – sa osi pa liye ar kovid. Nu ena enn sekter, ofshor, enn sekter sipozeman prop, byin kontrole, me par definisyon li enn sekter ekonomik ankuyonad. Sekter la pe rod atir dimunn akoz tax isi ba. Setadir, zot pa ule pey zot tax dan plas kot zot dwa. Sekter la, alor, li atir dimunn ek konpayni ki pe rod evit pey tax. Ena enpe prop, petet, ladan, e ena buku seki pa prop ditu ladan. Linyon Lerop inn truve ki Moris pe permet tranzaksyon lus, permet dimunn investi atraver ofshor pu evit tax kot zot bizin peye. Alor Moris lor zot lalist nwar.


Me, tu sa problem ekonomik la, ki li dan sekter turis, ki li Air Mauritius, labank, ofshor – deza ti an problem. Lepidemi Kovid finn vinn agrav problem ekonomik existan. 


Anmemtan, kan ena kriz ekonomik lor sa lesel la, li kree kriz politik osi. 


Sa lane la, li enn lane kriz politik plizumwin permanan. 


Kumansman lane, ti ena enn seri kontestasyon rezilta eleksyon zeneral. Parfwa bann ka inpe frivol. Me dan tu ka, li finn kontribiye pu kree enn santiman ki guvernman mank lezitimite. Li inpe kuma Trump pe rod fer dan USA, kot li pe konteste eleksyon Biden pu dekredibiliz li.  


Avan Kovid, ti deza finn ena problem otur tennder pu zenerater pu Stasyon St. Louis. Firm Dannwa ki ti gayn kontra ti truve ki so anplwaye inn pey brayb. So bann anplwaye finn pey brayb la avek ofisye dan Moris – atraver intermedyer. Li inpe kuma ka Boskalis. Konpayni Dannwa ti bizin inform Labank Afrikin Devlopman lor seki li finn dekuver lor kestyon brayb dan kontra St. Louis akoz BAD ti finans proze la. Lerla dokiman finn fini dan Moris, e sa finn amenn revokasyon Vis Premye Minis, Ivan Collendavelloo. Afors finn ena buku kriz, nu finn petet perdi nosyon degre gravite sa. 2-3 mwa apre eleksyon, enn Premye Minis pe bizin revok so VPM! 


Rezim avan, ti parey. Apre 2-3 mwa ti bizin revok Minis Finans, Vishnu Lutchmeenaraidoo. Li ti pran larzan lonn depi labank, investi dan lor. Rapel? Telman buku zafer inn arive, nu perdi nosyon gravite sa evennman la. La, ladan, ena enn lot mister. Nom Bérenger osi mansyone ladan. Purtan li ti dan Lopozisyon. Enn seri ofisye CEB osi inplike. Dimunn pros ar Collendavelloo lor Review Panel osi inplike. Nu pu kontiyn tande.


Ka St Louis inn, kuma enn tas dilwil lor dilo, fane partu. Kan fer lanket, Bertrand Lagesse posibleman inplike. Enn konpayni konstriksyon Pad Co, posibleman inplike. ICAC inn fer arestasyon, larg zot lor kosyon.


Lerla, osito ki lepidemi Kovid vini, nu gayn problem “emergency procurement”. Akoz menas enn maladi, enn pandemi ase grav, Guvernman bizin buz vit pu prepare pu fer fas. Li enn lirzans pu pas komann. Me, kan Guvernman buz vit, li kas kontur. Li pa travers par Minister Lasante ek STC, ubyin par Procurement Board pu Guvernman pas komann. Lerla, nu lir lor lagazet, tann lor radyo, ki ena bizutye, sipa kinkayri ek proprieter lotel pe furni lekipman medikal. 


Sa skandal la, li vinn azute dan kriz politik existan, sann kut la. Dimunn pre ar bann Minis ek lezot pros ar puvwar gayn kontra, alor koripsyon la agrav kriz politik. Sann ku la, emergency procurement, li vinn fer overlaping avek asasina Soopramanien Kistnen. Ena enn azan enn Minis ki inplike dan aplikasyon pu tennder, e li al truv lamor dan sirkonstans lus. Gradyelman li finn vinn kler ki ena enn mafya ase organize ki azir pu tir enn profi depi pandemi. Enn seri ka ki expoz lefet ki ena enn espes mafya otur emergency procurement. Pli grav ankor, ena enn krim. La, ena lezot pwin osi. Nu dekuver atraver sa, ki enn minis, Yogida Sawminaden, paret finn anplway enn Constituency Clerk. Alor, li gayn Rs15,000 azute ar so lapey. Asterla, dan lanket zidisyer, dekuver ki sa madam la, Madam Vev la, pa ti anplwaye ditu. Kisannla gayn sa larzan ki al lor lapey Sawminaden? 


Anmemtan ki tusala pe derule, dekuver ki depi 2002, ena lanket ICAC lor asa enn but later par Premye Minis dan Angus Road. Angus Rod sone kuma “Angi su ros”. Alor, ena enn seri lanket lor la osi. 


Tusala kree enn sityasyon kriz pa posib.


Sel zafer ki rann li posib, telman ena buku ka, ki nu pe vinn angurdi!


Kan enn guvernman pe sibir kriz politik sa lanpler la, u tia krwar Lopozisyon sorti ranforsi. 


Me, non.


Depi kumansman lane, MMM ena kriz lidership. Eski pu kontiyne ar lidersip Bérenger? Kan perdi eleksyon apre eleksyon apre eleksyon, dan buku pei, li enn tradisyon ki lider la demisyone. Paret li pe amenn soy. Moris pena sa tradisyon la. 


Dan Parti Travayis ena kriz lidership diferan. Zot ena plis depite, alor li ena pos lider lopozisyon, enn pos ase inportan. Me, ena kuma lider lopozisyon, Arvin Boolell, e li pa lider so parti. Li truv li dan pozisyon kot li pa vreman lib pu pran pozisyon. Li pa kapav pran okenn linisyativ, san dimann so lider. 


Alor, PT osi ena enn problem lidership.


PT ek MMM ek PMSD pe sey, fas a Guvernman an debandad, konstitye enn fron. Me, li pa fasil pu zot. MMM, dir turn zorey, zame pa pu re-mars ar Ramgoolam. MMM ek PMSD pa kontan travay ansam. E eleksyon li byin lwin. Li an 4 an. Si ti pre, kapav kolmat enn lalyans elektoral, me eski kapav kolmat enn lalyans elektoral e tini pu 4 an?


Anmemtan, dan Parlman, nuvo Spiker li Soorooj Phokeer. E li ena enn drol konsep lor rol spiker. Dan tradisyon Westminster, enn Spiker dan Lasanble Nasyonal ubyin Parlman, li la, pu protez lopozisyon fas-a mazorite. Mazorite ena puvwar deza. Spiker li la pu asire ki mazorite pa maltret, pa malmenn, Lopozisyon. Me, Spiker Fokeer li truv so rol pu anpes Lopozisyon malmenn Minis Guvernman. E pu sa, li servi desibel. Li kriye for-for, e li kriye buku. Me, pa kumsa ki enn Spiker gayn so lotorite. Spiker li dezamors konfli. Li fer li atraver servi limur, atraver servi bann “bon mo”, atraver sulev bann pwin intelektyel presi. Li rod gard kontrol, sannlala, par kriye for for. Li kriye. Li sispann dimunn. Li sispann Parlman. Pu enn wi, pu enn non. Lerla gayn sityasyon kot Lider Lopozisyon sispann pu 3 sesyon. Parlman, eski li kapav fonksyone san enn Lider Lopozisyon? Dapre Konstitisyon, li byin difisil. Me, Spiker Phokeer truv sa kuma so rol. Ena apel li “Loudspiker” – swa “spiker golkiper.” Li finn diminye respe pu rol Spiker.


Tuzur dan lalist kriz, ena kriz anvironnmantal. Depi nofraz Wakashio, avek deversman delwil, ki finn paraliz lakot – lapes, plezansye, restoran, enn but Moris net paralize. Nofraz la finn kree enn sikoz. Finn ena lamor enn 50-enn dofin, e ator ubyin arezon, dimunn finn blam nofraz la. 


Lerla, ena lasesres. Sa osi kree enn kriz sosyal, kan dimunn pa gayn dilo, 24 lor 24, u pas tu u letan mazinn kot pu gayn dilo. Sa osi, li riske debus lor problem.


Alor, tusala pu dir lane 2020, li pa zis lane Kovid, me osi “lane kriz”.


E kan ena enn seri kriz kumsa, fas-a sa kalite kriz la, seki pei la ti bizin se devlopman enn veritab alternativ. Lopozisyon ti bizin propoz enn veritab alternativ pu fer fas kriz la. Eski nu finn truv devlopman enn alternativ? Non. Lopozisyon li form parti dan kriz.


Nu finn truv, o-kontrer, devlopman enn muvman popilist, ki finn zenn posibilite kree sa kalite alternativ ki neseser. E sa muvman popilist li finn deferle avek kudme lapres ek medya. Nu finn truv enn gran sulevman “sitwayin”. Kuma sa gran rasanbleman le 29 Ut, kot ti ena buku travayer, peser, plezansye, travayer lotel, me osi gran kad lindistri turis, plis mem proprieter lotel ki ti inplike dan muvman la. Alor, li finn gayn enn muvman ki ti anti-guvernman, me ki pa propoz okenn alternativ. Zot slogan pa finn depas, “Fu li deor”. Pa gran soz finn emerze.


Dan kumansman, ti ena enn premye manifestasyon ki ti organize par anvironmantalist ek sindika. Sa ti le 11 Ziyet. Li ti organize par “Kolektif Konversasyon Solider” e ti ena demand ki denons lalwa anti-travayer ki ti pase pandan konfinnman. Me, sa finn rekipere par kikenn nu pa ti kone avan – Bruneau Laurette. Li finn ris sa muvman la dan gran manifestasyon le 29 Ut. E lerla, kan manifestasyon fini, kan tu dimunn fini return lakaz, lerla ki dimunn ki finn kone kisannla finn organiz manifestasyon le 29 la. Li ti organize par azan fristre Pravind Jugnauth – azan fristre Kavi Ramano – ki finn vire. Avan manifestasyon dimunn pa ti kone zot pe al dan enn manifestasyon organize par ex-azan MSM. Lerla, dan konser Ti Rivyer Nwar apre, ti ena enn drol zafer lor enn konser ki ti pu gratis, lerla donasyon minimem Rs50, lerla dir pu donn  avek problem lozman. Antuka, dimunn ti ankoler. Antretan, ariv sa lepok la, eleman sindikal finn bat karte depi Bruneau Laurette. E li, li finn met dibut Linyon Sitwayin Morisyin – enn parti apolitik. Li finn malerezman kree dinamik kominal, ki kapav ase danzere, ase grav.


Dan LALIT, nu ena pu fer fas a enn kriz ekonomik, sosyal, saniter, me osi nu ena devlopman bann dinamik kominal ki kapav vinn byin danzere.


Kote internasyonal osi, ena zafer byin inportan ki finn derule. Me, kuma mo finn dir, nu pa pu gayn letan get zot zordi.


Apre lafin diskur Ram Seegobin, deba ti uver lor size politik lokal.