Galleries more

Videos more

Dictionary more

LANGAZ KREOL DAN PARLMAN

28.10.2020

Ala let ki Ledikasyon Pu Travayer  finn avoy Premye Minis zordi a lokazyon Zurne Internasyonal Langaz Kreol


Zurne Internasyonal  Langaz Kreol 2020


Kan pe selebre Zurne Langaz Kreol nu panse li enn lokazyon pu anlev inpe baryer ki pe anpes langaz Kreol epanwi. Guvernman bizin aret met frin, aret blok, devlopman langaz lepep. Inn ler pu lev interdiksyon ki ankor ena lor langaz Kreol dan Parlman ek dan lezot linstitisyon Leta.


Dan sa kad la, LPT pe dimann ki Guvernman kumans fer enn pa dan sa direksyon la e vinn anonse zur Parlman repran semenn prosenn enn dat pu introdiksyon langaz Kreol dan Lasanble Nasyonal. Anmemtan Guvernman bizin met enn Selek Komiti pu travay konzwintman ar lekip CSU e donn zot time-frame ziska sa dat la, pu terminn travay teknik e pu prepar seki neseser pu sa introdiksyon la vinn enn realite sa dat la. 


Enn tel demars li pu vedir enn pa an-avan ver:


* Dekolonizasyon linstitisyon Leta


* Plis demokrasi dan pei


* Liberte dexpresyon dan nu langaz maternel


Tanki Guvernman kontinye interdir langaz Kreol dan Parlman li pe prolonz kolonizasyon olye apiy prosesis dekolonizasyon. Apre 52 an Lindepandans inn ler pu ki derulman tu prosedir  Lasanble Nasyonal nepli domine inikman par 2 langaz etranzer ki pwisans kolonyal finn inpoze e ki Guvernman siksesif finn mintenir.


Interdiksyon langaz Kreol dan Parlman li fer ditor demokrasi. Bizin anlev tu antrav pu vinn depite, kuma kalifikasyon literesi ek langaz. Ziska ler, dapre Seksyon 33(d Konstitisyon Moris pu enn dimunn kalifye pu vinn depite li bizin kapav koz e lir enn lang etranzer, Angle. Sa kloz la li anti demokratik parski li exklir buku kandida ki dan klas travayer. Demokrasi li pli inportan ankor dan enn lepok kot ena kriz Koronaviris. Fode nu gayn kontribisyon intelektyel tu dimunn dan pei, dan enn deba dan nu langaz natirel, pu ki nu ena sans pu sorti depi sa kriz la pli byin ki nu finn rantre ladan.


Kan guvernman persiste mintenir lalwa ki interdi depite servi zot lang maternel dan bann seans Parlman li enn antrav pu liberte dexpresyon, osi. Kifer tu depite pena drwa exprim zot lib dan langaz Kreol, dan langaz ki zot alez e ki zot koze avek presizyon? Kifer zot pe bizin kontiyn pini zot-mem par servi langaz ki zot apenn metrize, setadir Angle-Franse? Sa 2 langaz la li pa zot langaz maternel, akoz samem zot, natirelman, pa metriz zot. E zot pa mem vernakiler Repiblik Moris, ki okenn kandida zame, par exanp, pa servi dan kanpayn elektoral. Li osi enn absirdite ki bann depite bizin kontiyne koz dan 2 lang etranzer dan Parlman sirtu kan zot layv-enn-dayrek lor TV, alor ki gran mazorite zot prop elekter pa konpran sa 2 lang etranzer la byin. Bizin sanz lalwa pu kapav servi langaz Kreol, Angle uswa Franse pu deba dan Parlman.


Antretan LPT pe avoy lekip CSU enn seri travay “prepar terin” ki nu finn deza fer dernye 40 an pu avans lalit anfaver itilizasyon langaz Kreol dan linstitisyon Leta. Parmi ena:


- Draf enn tradiksyon an Kreol ‘Standing Orders of the National Assembly’ ki enn lekip 7 kamarad LPT ti fer an 2018 e ki nu finn deza avoy Spiker ek lider bann parti politik dan Parlman.


- Konteni kur Konzwin LPT-Open University How to Write Mauritian Kreol in the new National Orthography, ki ti fer an 2013 pu enn grup Transcribers Lakur Siprem.


Depi Lindepandans plizir lorganizasyon ek individi finn kontribye pu devlopman langaz Kreol ekrit e dan sa long lalit pu ki langaz lepep avanse e ki finalman li gayn so ful dinite. So introdiksyon dan Parlman pu enn pa inportan dan sa direksyon la.


Alain Ah Vee, pu Ledikasyon pu Travayer


Oktob 2020