Galleries more

Videos more

Dictionary more

Reform Elektoral pu ki ena Plis Demokrasi

18.09.2020

Bi reform elektoral se pu ogmant demokrasi. Sa vedir, an partikilye, fode, kan nu vinn delavan avek propozisyon, nu evit tom dan pyez kot nu al diminye demokrasi par erer, sipa ogmant birokrasi par azar. Propozisyon ki LALIT pe met divan dan sa lartik finn devlope pandan deba ek diskisyon ar par-santenn kamarad pandan plizir deseni travay politik alabaz. Alor li finn fer prev lor letan. Ala, nu lide, dan enn edisyon kurt, pu kontiyn deba,: 


Ant-ot, ala enn lalist defo dan sistem elektoral aktyel:


1. Ena kalifikasyon ki anti-demokratik pu enn dimunn vinn enn Depite. 


2. Brans Lexekitif (PM ek Kabine) ena tro buku puvwar vizavi Brans Lezislatir (manb eli demokratikman par nu tu e ki syez dan Parlman).


3. Elektora pena drwa revok depite ant de eleksyon zeneral. 


4. Klasifikasyon kominal dan sistem bes-luzer, li poz plizir diferan problem.


5. Nominasyon par Lexekitif, li opak e sa amenn nepotism.


6. Depans exzazere dan kanpayn elektoral li anti-demokratik akoz li kapav fos eleksyon net.


Demokratiz Kisannla kapav vinn Depite


Dan LALIT nu finn milite, e pe kontiyn milite, alabaz depi byin lontan pu ki tu dimunn gayn drwa pu poz kandida e pu eli dan Parlman – kuma enn drwa demokratik – alor nu demand se pu revok de seksyon dan Konstitisyon ki anpes dimunn poze lor baz ki zot pa kalifye swa lor baz langaz zot servi, swa lor baz literesi. Anplis, li absird ki dan Parlman koz zis de langaz ansyin kolon. 


Revokabilite Diferan Nivo


Nu osi propoze, ant ot, ki tu seki elir kikenn bizin kapav osi revok li. Sa demand la finn form parti nu program piblik depi 1982, e zordi tu kalite kuran politik ase santrist finn gradyelman tom dakor ki li fason pli demokratik pu limit puvwar exsesiv Lexekitif. 


Elekter dan Sirkonskripsyon bizin gayn drwa revok zot eli


Manb Lasanble Nasyonal bizin size-a revokasyon par elekter dan sirkonskripsyon kot zot finn eli. Petisyon elektoral pu revok enn Depite, li bizin baze lor argiman kler, e Komiser Elektoral cheke pu enn minimem rasyonalite. Petisyon pu osi bizin size-a chek par Komiser Elektoral kote forjri, dimunn siyne plis ki enn fwa, etc. Bi revokasyon se li fer tu Depite kone ki dimunn ki finn elir zot kapav osi revok zot. Sa pu byin ede pu kontrol zot. 


Lider-ov-ze-haws bizin elir deswit apre rezilta eleksyon; kumsa kapav revok li


Pu plis demokrasi, li inportan ki Depite, kan zot zwenn tutswit apre rezilta eleksyon zeneral, apre ki zot finn elir enn Spiker ant zot mem, elir Lider-ov-ze-Haws. Lerla li al get Prezidan, pret serman antan ki Premye Minis. Kumsa, akoz li finn elir par lansanb Depite, Premye Minis kapav revoke par samem lansanb depite ki finn elir li. 


Apre, Premye Minis bizin propoz so Kabine, selekte parmi eli selman, kuma enn blok pu ki lansanb Depite elir zot, swa rezet zot. Kan fini elir par Parlman, lerla Parlman kapav revok zot, swa enn par enn, swa kuma Kabine. Zot kapav osi revok Premye Minis. 


Puvwar Lexekitif bizin Limite par Lasanble Nasyonal ki nu elir


Kan Minis, inklir Premye Minis, size-a revokasyon par totalite Depite, sa vedir Parlman ena plis puvwar relativ ar Kabine ubyin Lexekitif. Sa vedir plis demokrasi. Sa li tutswit diminye puvwar exsesiv ki Premye Minis ena. 


Bi drwa revokasyon pa viz pu ki tultan ena petisyon elektoral ek rezolisyon pu revokasyon. Bi se ki dimunn, kan zot fini eli, zot realize ki zot revokab a nerport ki moman. Sa sanz balans defors. Li pa kiksoz tro nuvo. Li existe dan Moris dan tu lasosyasyon ek sindika, e li finn existe pandan zenerasyon. Dan UK, gayn drwa pu elekter revok zot depite deza. Zot apel sa “the right of recall”.


Nu propoz enn Parlman agrandi, pu fer 4 depite dan 21 sirkonskripsyon existan, plis enn depite sakenn pu Agalega ek Chagos, plis 20 depite atraver reprezantasyon proporsyonel depi dan kandida ki finn poze dan Sirkonskripsyon. Sa vedir sak eli, li liye ar enn sirkonskripsyon, alor pa gayn sa mank total akawntabilite ki reprezantasyon proporsyonel kapav amene. Li osi vedir ki Parlman li pli for anterm nimerik ki Lexekitif. Nomb Minis bizin osi redwir a, dizon, 15, e PPS pa neseser. Sa pu amenn enn nuvo balans defors dan Lasanble Nasyonal, e pu ede pu diminye puvwar Lexekitif, inklir Premye Minis. 


Fini ar Klasifikasyon Kominal


Sirkonskripsyon avek 4-depite plis lefet ki ena 20 depite eli par Reprezantasyon proporsyonel, tulde mezir, zot permet ki tir sistem kominal Besluzer, san riske fini ar konsekans kominal non-intansyone dan rezilta. Lalit finn servi metod rezistans pasiv pandan buku eleksyon zeneral, setadir tiraz osor pu ki nu kapav anmemtan refiz rant dan lozik klasifikasyon kominal, anmemtan poz kandida pu eleksyon zeneral. Sak elekter pu gayn 2 biltin vot: enn pu swazir 4 Depite (premye 4 ki sorti pu elir), e lot a pu swazir enn parti. Syez reprezantasyon proporsyonel pu alwe dan lord predetermine par Parti konserne, kot sot seki finn deza elir atraver sistem fers-pars-ze-pos. Li posib evit danze instabilite atraver ranvers rezilta eleksyon apre fers-pars-ze-pos par inklir enn mekanism pu napa sanz enn mazorite absoli. 


Puvwar pu Lansanb Eli Konfirm Nominasyon


Nu propoze ki Parlman i.e. nu reprezantan eli, gayn puvwar anplis relativ ar Kabine i.e. Minis ek Premye Minis. Par exanp, Lexekitif pu bizin fer propozisyon pu dimunn li ule nome dan enn pozisyon puvwar divan enn “Selek Komite Permanan lor Nominasyon” ki pu ena depite tu parti ladan (kuma Komite Sena dan USA). Li pu filme an-direk pu piblik swiv Hearing la.


Kan nom dimunn dan pos ordiner dan servis sivil ubyin para-etatik, la osi bizin sanzman. Guvernman bizin met lor innternet kalifikasyon pu travay la, lalist tu aplikan ek zot kalifikasyon ek zot sirkonskripsyon, plis lalist seki inn pran pu travay ladan. Kot ena buku aplikan ek kalifikasyon idantik, bizin ena enn form tiraz osor piblik. 


Lezot Selek Komiti Permanan


Lor lezot size kapav osi ena “Selek Komite Permanan”. Par exanp, lor lanvironnman, lor Kestyon Later, lor lozman, kreasyon anplwa, lasante, ledikasyon, kapital finansye, devlopman ekonomik. Ankor enn fwa, sa vedir plis demokrasi. Lansanb nu eli pu kapav kontrol oryantasyon Guvernman lor pwin programatik e li pu divan lepep lor TV. Zordi, Lexekitif e sirtu Premye Minis azir kuma enn monarsi manyer li guverne. 


Nerport sa bann “Selek Komite Permanan”, osi byin ki pase lor MBC layv, pu ena puvwar konvok nerport ki dimunn swa nerport ki lorganizasyon konserne pu donn so temwayaz. Sa kapav, kuma dan Komite Sena ek Haws dan Leta Zini, su serman. 


Kontrol lor Depans Elektoral 


Lalwa lor depans elektoral bizin drafte dan enn fason pli sere me san kree okenn birokrasi ki al frenn demokrasi atraver enn espes “Rezistrar Lasosyasyon”. Depans exzazer dan kanpayn elektoral li enn danze pu demokrasi. Sanzman neseser se pu met devwar lor kandida pu vinn montre ki pa li ki finn fer depans dan so faver. Aktyelman, ennkandida ena zis pu dir “Mo pa konn naryin ladan. Mo bann fanns ki finn fer sa.” Bizin ferm sa “loophole”.


Konklizyon


Bi sa seri propozisyon la se pu lepep ena plis puvwar ki nu ena zordi, sirtu lor Guvernman, setadir lor brans Lexekitif, ki finn vinn tro for. Sa puvwar popiler la kapav osi ogmante atraver mobilizasyon politik dan sakenn so prop parti – sel veritab fason amenn sanzman. Dimunn ki pa dan parti ki pe travay ver plis demokrasi bizin pans pu zwenn enn tel parti e vinn pli aktif politikman.


 


LALIT, 


17 Sep , 2020