Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

Turdorizon Aktyalite Politik 2004

24.12.2004

Dan Lalit so reynion "Bilan 2004" Dimans le 19 Desam, buku manb ti zwenn ansam pu zet enn kudey kritik lor lane ki finn pase, e pu planifye kanpayn politik pu lane 2005 ansam.

Isi dan sa reportaz, nu pe donn enn apersi "turdorizon" aktyalite politik 2004 ki Ram Seegobin ti fer lor evennman ek devlopman ki finn karakteriz lane 2004 dan Moris, e dan lemond. Enn papye zimel ti prezante par Alain Ah-Vee lor "Rapor Aksyon Lalit pandan 2004", e ki montre kimanyer buku kanpayn ki Lalit finn amene depi buku lane ti vinn santral pandan 2004, par exanp, kestyon Diego, kestyon langaz maternel, kestyon IRA, ek kestyon liberasyon fam.

Pandan sa Lasamble la, ti osi ena rapor Brans ek Rezyonal, plis rapor depi trwa Lalit so bann komisyon. Apre sak prezantasyon ti ena deba. Enn moman inportan dan reynion-la ti preparasyon kanpayn pu lane 2005. Apre sa, ti ena enn fet, kot sakenn ti finn amenn enn kiksoz enpe spesyal pu manze-bwar.



ENN LANE BYEN RANPLI

Premye zafer ki remarkab pu 2004, dapre Ram Seegobin, se li ti enn lane byen byen ranpli. Li ti ranpli ek sanzman inportan, enn kote, ek lezot zafer ki ti plito "ranplisaz", lot kote. E sa ranplisaz la finn byen suvan azir dan enn fason pu anpes dimunn met ase refleksyon dan bann sanzman ki pe ena, e pu ena, lefe direk lor tu dimunn dan pei.



LEKONOMI

Lane 2004 finn lane disparisyon sa proteksyonism ki finn karakteriz Lindistri Sikrier ek Zonn Frans textil pandan tut long zot lexistans.

Konvansyon Lome ek Kotonu nepli protez prodiksyon dan pei kuma Moris. Seki finn ariv sibsid lor kann ek disik se Lerop Ini, kan li sort 15 pei manb vinn 25, li finn inklir buku nuvo prodikter agrikol, alor Lerop nepli kapav aford kontiyn met sibsid lor prodiksyon agrikol, an okirans an seki konsern Moris direkteman, lor prodikter betrav. Anmemtan, prodikter disik depi lezot pei (Brezil, Lostrali, Tailand) finn gayn zot ka kont Lerop divan Tribinal WTO (World Trade Organization), alor sibsid lor prodiksyon disik finn vinn ilegal, ki li sibsid pu betravye, ki li sibsid pu prodiksyon par pei ACP (Lafrik, Karaib, Pasifik). E dan mem mem moman, setadir lafen 2004, Lakor Milti-fib ariv so lafen. Sa vedir kumansman lafen kota garanti lor textil ki gayn drwa rant Lerop depi pei ACP, kan lezot textil (par exanp depi Lasinn) ti bloke.

Seki remarkab ladan, se sa bann sanzman la ti previzib. Depi lontan, zot ti previzib. Me, ki reaksyon burzwazi ek zot Guvernman?

Premyerman zot finn pran mezir pu sey rantabiliz sa mem lindistri sikriyer ki an kriz. Sa vedir zot finn kontiyn santraliz mulen disik, kontiyn ferm mulen. Zot finn kontiyn ferm anplwa dan sekter, atraver zot VRS (swadizan retret "volonter"). Zot finn kontiyn morselman later (avek tu kalite nuvo exampsyon tax). Zot finn met dibut zot sistem Integrated Resorts Scheme pu konverti later agrikol an espes kanpman pu bann milyoner depi deor. Zot finn kontiyn fer CEB sibvansyonn prodiksyon elektrisite par tablisman, e ankuraz zot IPP (Independent Power Producers).

Dezyeman, sa "Equity Fund" ki guvernman ti met dibut pu sab konpayni textil pa finn ena okenn lefe, e fermtir bann gro lizinn, sirtu avek kapital Hong Kong, finn montiyne.

Trwzyeman, burzwazi ek guvernman finn kontiyne avek enn devlopman akselere lindistri turistik, avek 12 nuvo lotel dan kalimater, dan enn lepok kot nomb turist ki finn vinn Moris pa pe ogmante.

Katriyeman, zot finn promuvwar ek devlop ICT, avek enn Cybercity, avek so bann Call Centres ek BPO (Business Processing Outsourcing), me sa finn kree byen tigit anplwa.
Sinkyeman, burzwazi finn kontiyn so delokalizasyon. Lindistri sikriyer finn al ver Mozambik ek Kot Divwar, Zonn Frans Madagascar ek asterla Lasinn. Sa finn azut dan rediksyon anplwa dan Moris.

Sizyeman burzwazi ek guvernman finn konplis pu permet enn devalyasyon rupi (pu ki exportater gayn plis rupi) ki finn fer dimunn Moris truv ogmantasyon pri tu item debaz.



LEFE GLOBALIZASYON KAPITALIS KONTIYNE

Li pa zis lindistri sikriyer ek textil ki finn afekte par bann regleman WTO. Mem enn lizinn kle kuma MCFI ki prodir fertilizan ek lezot prodwi pu agrikiltir Moris, finn afekte. Kan li vinn ilegal pu protez enn lizinn, lerla lezot firm kapav inporte pli bonmarse ki MCFI kapav prodir, sirtu li finn abitye dan enn rezim proteze. Alor premye lefe, se MCFI finn met deor 200 travayer dan prodiksyon.

Somaz finn kontiyn ogmante. Telman sif somaz ti pe vinn alarman, sel solisyon ki Premye Minis ti kapav propoze se pu sanz metod kalkil sif somaz.

Anmemtan, finn ena tandans kontiyne ver travay kazyel ek sezyone, dan tu sekter, depi laburer kann ziska travay ki fek-la ti fer par enn departman guvernman, TELECOM. Tu travayer pe fer fas mem kalite konversyon depi enn travay relativman stab ziska enn travay dan insekirite konplet.

Avek depresyasyon kontinyel rupi, sa finn kontiyn ogmant pri pu dimunn ki travay pu viv. E ogmantasyon petrol finn azut lor sa ogmantasyon pri.



POLITIK EKONOMIK

Guvernman finn kontiyn akseler so politik iltra-liberal. Li finn anbark li lor privatizasyon pansyon ek fon pansyon, li finn permet pri diri ogmante avek depresyasyon rupi, e li finn introdir enn lalwa pu rann privatizasyon tu kalite servis pli fasil pu patron (PPP Public Private Partnership).

Li finn osi kontiyn inplemant regleman WTO. Enn kalite regleman (apel GATS) li konsern liberalizasyon tu servis dan enn pei a investisman sekter prive ek miltinasyonal. By finn deza remark tu kalite liniversite prive uver laport ubyen aterir dan Moris. Sa li premye letap. Kan zot instale, lerla zot vinn dir: "Abe, kifer Liniversite Moris ena sibsid e nu, nu pena?" Zis plitar ki li vinn kler ki ilegal dapre WTO pu donn enn lantrepriz enn sibsid e napa donn lezot. Alor, sa se pretex obligatwar pu diminye sibsid Guvernman lor Liniversite Moris, e konversyon ledikasyon an enn komodite.

Li grav. E buku dimunn pankor kone ki li deza kumsa. Guvernman finn pran langazman deryer ledo depite, deryer ledo lepep Moris lor sa size la.

Ena enn lot regleman WTO ki apel TRIPS, ki konsern patant ek swadizan "anti-pirataz". Sa li enn seri lalwa ki pretann zot la pu ed enn poynye artist dan enn pei, me anfet zot la pu protez Bill Gates, enn kote, ek bann proprieter "logo" ek "mark depoze" pu konpayni miltinasyonal. Nu finn truv enn konpayni met dibut dan Moris apel Fake Busters, ki li li vinn rode, ek amenn lapolis ar li pu tuf, ninport ki prodikter ki vann enn mark ki swadizan pirate. Nu finn truv sa dan ka Ralph Lauren, kot lalwa Moris pe permet miltinasyonal vinn azir dan Moris. TRIPS finn osi kumans inplemante par lalwa guvernman pu permet prodiksyon OGM, setadir patant lor lavi, patant lor lanatir.



POLITIK POLITIK

Pandan 2004 finn ena plizyer konfli alinteryer Guvernman Finn ena konfli dan MMM, ant MMM ek MSM, sirtu apre Eleksyon Parsyel dan No. 7. Finn ena Berenger ras dosye metro leze ar Minis Baichoo. Finn ena retre FTS-LEVER depi guvernman. Sa Guvernman finn truv enn Minis (Choonee) ek enn depite (Hurnam) ferme ek large lor kosyon.

Kote Lopozisyon Travayis, finn ena demisyon Chady depi Lasamble Nasyonal, apre ki li ti deza demisyone depi Travayis.
E zordi Moris pe al ver enn parsyel, avek tu so preparatwar, me an-konesan ki Guvernman pena okenn lintansyon fer parsyel, me li pu disud Lasamble Nasyonal an Avril presizeman pu evit enn Parsyel dan Nimero Trwa.



REPRESYON

Nu finn truv tandans represiv Premye Minis Berenger kan li atak lapres (li mem atak karikatirist) ek radyo prive, sak fwa zot fer kritik kont li. Guvernman finn mem reysi fer Chairman IBA (Independent Broadcasting Authority) demisyone. Guvernman osi atak ICAC, kan li anvi, flat li kan li anvi, e li mem Guvernman ki finn ferm Economic Crime Office (ECO) atraver enn sanzman konstitisyonel bankal.

Eleksyon Distrik pe ranvwaye pu trwazyem fwa. E sa li traverse san ki okenn dimunn dan intelijennsia reazir. Eleksyon vilaz, kuma nu kone, finn aboli net par sa guvernman la.


Ziska ler li paret ki MMM ek MSM pe al ansam dan Eleksyon Zeneral, me li difisil imazinn zot formil "a-la-Israelyenn" marse sann fwa la. Ena osi buku spekilasyon lor lezot lalyans avek Travayis. Travayis pe remonte lantman relativ a MMM ek MSM, me li enn lopozisyon byen kayna-kayna.



Kote "ranplisaz" ki pa vreman ena enn linportans politik direk, finn ena enn seri Selek Komiti, ki zot bi se pu fer li paret ki Guvernman pa finn imobil. Selek Komiti lor Reprezantasyon Proporsyonel pu tom plot. Selek Komiti lor Finansman Parti Politik pu tom plot. Selek Komiti lor Electronic Voting Machines pu tom plot. E, etan done, tu sanzman ki ti propoze par sa bann Selek Komiti ti plito pu amenn sanzman pu lepir, li bonmem ki zot finn tom plot. Nu kapav dir mem zafer pu White Paper lor amandman IRA (Industrial Relations Act). Me, li osi vre pu dir, ki Berenger pu servi so bann Selek Komiti ek White Paper kuma enn espes "manda" degize, setadir enn program elektoral vag-vag pu zistifye inpoz seki li anvi introdir plitar, si li re-eli.



NUVO LAMONTE KOMINALIST

Kan an 1993 ti ena premye "trok kominal" (50% plas rezerve dan Lekol Katolik kont kontaliz langaz oryantal dan rezilta CPE), li ti deklans sa kominalizasyon danzere ki an 1995 ti amenn Lalit donn kudme met dibut Muvman Anti Kominalism. Kan sa 2 size la finn revinn aktyalite, zot finn remont tanperatir kominal enn kran. Zizman Privy Council finn dekret 50% plas rezerve enn diskriminasyon ilegal, ek langaz oryantal finn kontabilize pu lafin lekol primer, mem si nepli ena rennking, ki ti kree sa demand la.
Dan sa lepok la, sa kanpayn Parti Travayis lor demokratizasyon lekonomi ek kont Berenger, finn azut dan latmosfer kominal dan pei.

Anmemtan, Berenger kontiyn so politik kiltirel pu diviz pei an diferan tipti tipti but, kan Arsiv nasyonal pe puri.
Dan kontex lamonte kominalism, mem bann gran progre kuma kumansman introdiksyon langaz maternel dan lekol, kuma kanpayn FTS-Lever pu konpansasyon pu lesklavaz, li kapav gayn enn kuler kominal.

E nu finn truve ki, kan bann meter dife kominal finn ase travay, lerla zot regrupe an Komite Vizilans pu ofer pu teyn dife. Nu finn truv ansam Mario Flor, Cehl Meeah, Prakash Baboojee ek Kanaksabee!



KOTE SOSYAL

Dan listwar ena ENN-DE travay ki Guvernman aktyel finn fer ki pu reste. Guvernman finn konstrir buku lekol JSS, Prevok e finn fer lekolaz obligatwar vinn ziska 16 an. Li finn ranplas sistem "rennking" avek "greyding" e li finn introdir enn sistem zoning.

E li finn, su presyon politik alabaz ek su presyon depi UNESCO, organiz elaborasyon enn grafi stenndard pu langaz Kreol.


Kote bann fleo sosyal, problem ladrog finn anpire, avek enn politik ki met tro buku lanfaz lor represyon. Sa finn amenn plis vol ek old-ep.

Arestasyon Antoine Chetty ek Vinay Deelchand finn vinn expoz enn veritab mafya otur koken terin dimunn, ek organiz "kontra" pu tuy ek bles dimunn. Finn ena avoka, avwe, noter, kontab inplike ziska ler.

Boodhoo finn amenn enn kanpayn lor enn sel tem "Sale by Levy" e li finn expoz enn rulman absoliman efreyan otur det ki dimunn ordiner gayne. Kan zot pa kapav repey zot det, zot det kumans ogmante. Pli zot pa kapav peye, pli zot al inevitableman ver perdi zot lakaz ek zot later alabar. Laba ena enn mafya ki organiz pu aste zot later enn pri ba, zis ase pu kuver zot det.
E sa lane la finn ena buku vyolans kont fam, ki finn expoze piblikman, e finn amenn buku kritik kont zom vyolan.


Kote muvman sindikal, finn ena enn linite otur White Paper guvernman lor IRA. Me sityasyon ekonomik dan lindistri sikriyer ek zonn frans finn met sindika lor defansiv net. Birokratizasyon pe anpire, avek byen tigit mobilizasyon alabaz bann sekter.



RELASYON EXTERN GUVERNMAN MORIS

Berenger finn fer enn trale vizit: Lend, Lafrans, USA ek Mozambik, avek so lanfaz abityel ek abetisan lor "pei de pepleman".

Berenger ti osi pran enn linisyativ lor kestyon Chagos, su presyon politik, kot li finn menas pu amenn Guvernman Blair Lakur Internasyonal Lazistis La Hay, me Blair finn zis sanz Gran Bretayn so zirisdiksyon vizavi La Hay. Berenger finn permet so prop demars vinn fizet.

Presyon ki Grup Refizye Chagos finn mete lor guvernman Britanik finn dezamorse par lof Blair pu zot rann enn vizit Chagos an Avril 2005, e par etablisman buku Chagosyen dan Langleter.
Enn nuvo lepok pe pran nesans lor kestyon lalit otur Diego.



INTERNASYONAL

Lane 2004, finn truv enn rezistans byen for dan Irak a Lokipasyon larme Amerikin. Lamerik finn al rant dan enn burbye, parey kuma li ti fer dan Vyetnam. Reportaz par medya internasyonal li byen supsonab.

Israel, avek kudme USA, finn konsolid so lokipasyon dan Cis-Zordani atraver so "Miray" e so bann koloni, kan li pe anmemtan organiz enn retre depi Gaza. Lamor Yasser Arafat finn amenn enn instabilite dan muvman Palestinyen. Leta Israelyen osi dan instabilite, e asterla mem pe organiz enn nuvo koalisyon ant Likud ek Parti Travayis.

Finn ena eleksyon dan de gran pei. Dan Lend BJP finn perdi, e Kongres finn revinn opuvwar, kan dan Leta Zini, se Bush ki finn ranport eleksyon prezidansyel.

Partu dan lemond, finn ena enn serten "radikalizsyon". Dan Sid Amerik ena buku nuvo guvernman lagos, tandi ki dan Lerop finn ena ranforsisman ladrwat ek mem lextrem drwat pandan diferan eleksyon.