Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

Alain Ah Vee – Political Broadcast on Kreol Language (in Kreol)

04.11.2019

Bonswar.


 Dan LALIT nu panse ki tu langaz ena drwa epanwir. Tu langaz egal.


 Me tu guvernman depi lindepandans finn privilezye sirtu Angle-Franse odetriman langaz Kreol.  Ki li Travayis, PMSD, ki li MMM, ki li MSM, zot tu finn reprim langaz kreol, zot finn blok itilizasyon lang kreol kuma medyom dan lekol. Zot finn gard langaz kreol andeor Parlman.


 Purtan tu sa bann parti la pe koz Kreol ar u dan kanpayn elektoral.  Me ler zot eli zot kurbe divan lalwa kolonyal, zot mepriz u langaz, nu langaz.


 Li enn mepri pu sa 94% dimunn ki dan Resansman finn dir zot koz kreol lakaz.


 Dernye 5 an guvernman MSM-ML finn servi pretex teknik pu anpes lang kreol rant dan Parlman. Minis Menntor  finn mem deklare ki li pa dakor ki langaz Kreol rant dan Parlman. Purtan an 1977 kan li ti lider lopozisyon, pa limem ki ti prezant enn mosyon pu introdir lang kreol dan Parlman?  Alepok li ti dakor, li ti truv li enn lide serye. Li enn lide serye mem. Seki anfet ridikil se kan limem , lezot minis ek depite kontiyne koz Angle dan Parlman andirek lor TV, dan enn langaz ki pa nu langaz.


 LALIT anfaver ki sanz lalwa pu ki ena drwa servi langaz Kreol lor mem pyed-egalite avek Angle dan Parlman.


 Dan lekol nu zanfan bizin lib pu aprann dan so lang maternel, sirtu pu size kuma Matematik, Syans, Zeografi.


 Devlopman ek rekonesans langaz Kreol finn tultan santral dan travay LALIT.


 Depi 1976, nu pe revandik itilizasyon langaz Kreol ek promuvwar Kreol ekrit.  Nu finn pibliye lagazet, liv, Revi an Kreol. Nu Program osi an Kreol. Nu manb aktif dan lasosyasyon ki servi langaz Kreol pu montre adilt lir-ekrir e ki promuvwar literatir an Kreol. Parski nu kontan ki langaz Kreol epanwir. Me osi, e sirtu, parski nu anvi ki klas travayer vinn pli for, ki lepep ena plis puvwar. Nu anvi plis dimunn kone e partisip dan lalit politik. Partisip dan lalit kont inegalite, kont destriksyon later agrikol, kont polisyon extrem ki sistem kapitalist amene.


Samem politik LALIT. Samem Program LALIT so bi.


 Par kont MSM, Travayis, PMSD, MMM ule gard mem sistem anplas.  Zot pa ule travayer vinn pli for,  zot pa ule ki lepep ena plis puvwar. Akoz samem zot gard langaz lepep andeor Parlman?


 Langaz li osi zwe enn rol inportan dan devlopman nu kapasite rezonnman, nu reflexion ek kreativite. Sa kapasite la li kapav devlope pli fasil, byin vit ek enn ot nivo atraver nu langaz maternel. Tu resers serye montre ki zanfan anprann pli byin kan servi so lang maternel pu montre. Samem UNESCO prekonize. Samem rapor Ombusperson for Children finn rekomande an 2018.


 Medyom vedir liv lekol e papye lexame bizin an Kreol. Kapav mem gard  versyon Angle ansam. Sa ti pu sulaz tusa zanfan ki pe konpoz lexame PSAC. Li enn vyolans pu obliz zanfan anprann dan enn langaz ki pa zot langaz natirel.


 Kan siprim langaz kreol kuma medyom dan lekol li fer ditor zanfan. Ditor intelektyel, ditor emosyonel ek kiltirel.  Tule lane ena 30% zanfan ki fini 6 a 7 an lekol ki pa konn ekrir ek lir, ni an Angle, ni an Franse ni Kreol. Leres seki pase, laplipar lor kuto, zot finn aprann par ker. Seki gayn 4 A, li osi li gayn li par aprann par ker. So rezon prinsipal li akoz pa pe servi langaz Kreol kuma medyom pu montre.


 Ki paran pa ti pu kontan so zanfan ena enn ot nivo Angle osi byin ki dan lezot lang adisyonel? Zordi li mem enn lavantaz konn buku langaz byin.


 Me pu ki sa vinn vre zanfan la bizin ena enn baz solid dan so lang maternel, ki pu azir kuma enn lesafodaz lor lekel li kapav kontiyn batir, elarzi ek aprofondi so konesans. Samem LALIT anfaver enn ledikasyon miltileng baze lor lang maternel.


 Politik ledikasyon ki Travayis, PMSD, MMM, MSM aplike kan zot o-puvwar pa finn vremem amenn epanwisman zanfan lekol, ni finn vreman re-os nivo zeneral ledikasyon dan pei. Mem si Plan Reform Ledikasyon guvernman MSM-ML pe diminye intansite konpetisyon dan lekol, pena okenn indikasyon ki ena buku amelyorasyon. Okontrer analiz rezilta lexame PSAC lane dernyer demontre plito enn degradasyon nivo dan tu size. Plis ki 50 an apre lindepandans inn ler pu dekoloniz tu linstitisyon Leta. Bizin anlev tu baryer ki pe anpes langaz kreol progrese ek epanwir. Ki li dan Parlman. Ki li dan lekol.


 Si u dakor ar nu program vot kandida LALIT dan tu sirkonskripsyon. Enn vot pu LALIT pu vedir u pe sutenir nu Program pu ki langaz kreol avanse.


 Mersi.


(Broadcasted on MBC-TV on 1 November 2019)