Galleries more

Videos more

Dictionary more

LALIT 's urgent Appeal to the Government on the question of Diego Garcia/Chagos (in Kreol)

09.07.2016

An-atandan ki David Cameron ranplase par enn nuvo Premye Minis UK, Guvernman Moris bizin kontiyn al delavan ar so aksyon lor suvrennte lor Chagos. Guvernman Lepep bizin osi prepar li, e prepar lepep Moris, pu fer fas sa lobi sekter prive ki met so “vested interests” avan lintere re-inifikasyon Moris e demilitarizasyon Losean Indyin. LALIT so “Komite Diego” finn zwenn yer Vandredi 8 Ziyet, e pe propoz Guvernman enn “plan dansanb” pu asire ki seki Sir Aneerood Jugnauth finn met-amars dan so iltimatum, li amenn ver laviktwar. Guvernman Moris pu pli for si li gayn sutyin popiler, e li pu kapav fer sa atraver amenn sa lalit la an-transparans.


 Guvernman bizin, dapre nu:


1. Al Lasanble Zeneral Nasyon Zini pu enn Rezolisyon, kuma SAJ finn dir li pu fer kan so iltimatum, ki li ti lanse le 17 Me dan Parlman, expire. Li finn finn deza expire le 30 Zin. David Cameron finn dimann enn semenn extansyon. Extansyon, li osi, finn fini, le 8 Ziyet. Bi rezolisyon la, kuma SAJ inn byin dir, se pu met enn ka divan UN so Lakur Internasyonal Lazistis (ICJ) dan La Hay, pu enn Advisory Opinion. Nu dakor. Bizin gard kalm, al delavan.


 2. Anmemtan, Guvernman bizin negosye ar Lopozisyon ek ar reprezantan Chagosyin pu amenn enn amandman Konstitisyon pu kree enn sirkonskripsyon pu Chagos, avek enn Depite, an-atandan re-inifikasyon pei; Guvernman bizin anmemtan met dibut enn Island Council demokratik, inpe kuma pu Rodrig, pu ki sa striktir la kapav donn kudme lezot Minister pu prepar amenazman teritwar.


 3. Anmemtan, Guvernman bizin formelman aktiv (activate) Komite UN su Trete Pelindaba pu enn Lafrik san Zarm Nikleer (Komite la apel AFCONE; so Kartye Zeneral dan Pretoria, Sid Afrik). Moris enn manb sa komite UN la. Moris bizin sumet enn demand formel pu avoy inspekter UN IAEA pu etablir prezans matyer nikleer dan Diego, ki form parti dan Moris, ki form parti dan Lafrik. Anmemtan, etan done ki ena dimunn pu kapav argyu ki ti met “dotted lines” otur Diego Garcia dan Trete Pelindaba, Guvernman kapav anmemtan osi fer apel pu inspeksyon su Trete kont land mines & cluster bombs ki Moris finn siyne, ratifye e mem vote 21 Zin 2016 dan Lasanble Nasyonal pu ki kodifye Trete la dan lalwa nasyonal.


 4. Anmemtan, Sir Aneerood Jugnauth bizin personelman vinn fer enn adres a lanasyon lor MBC TV. Nu fer apel a li pu fer sa. Li bizin explik tu dimunn formelman e solanelman ki sityasyon ete. Parmi pwin ki bizin eklersi divan lanasyon, e ki pu ranforsi sutyin pu Guvernman dan pei:


 - Fer istorik kimanyer UK finn demanbre teritwar Moris ilegalman, manyer li finn pran e gard Chagos, manyer li finn donn li enn nom kuma enn teritwar kolonize: British Indian Ocean Territory, e manyer li finn su-lwe enn lil ladan, tuzur ilegalman, setadir Diego Garcia – pu ki USA met enn “communications station” laba, e kimanyer sa finn gradyelman vinn enn baz militer an-reg.


- Fer dimunn realize ki ena Rezolisyon UN ki rekonet ki Charter UN konpletman interdi ki enn pwisans kolonizater demanbre enn pei dan prosesis dekolonizasyon; kuma prev depi top zirist, SAJ kapav lir sa 3 laliyn dan kumansman Minority Judgment dan lapel Bancoult (29 Zin, 2016) kot explike ki sa-mem ki finn arive efektivman dan ka Moris.


- Donn enn apersi Zizman UNCLOS (Mars 2015) pu tu dimunn konpran prev ki ena efektivman enn ka for pu Moris lor suvrennte, e ki pena okenn de swadizan “lavant Diego”; 2 top ziris dan lemond lor 5 dan Tribinal UNCLOS finn dir sa. Lot 3-la pa finn dir lekontrer. Zot inn dir zot pa krwar zot abilite pu ziz sa kestyon la antan ki UNCLOS – me pena okenn indikasyon dan zot zizman ki zot krwar Chagos pu Britanik, e zot finn konklir ki UK pa ti gayn drwa fer enn Park Marin.


- Fer dimunn realiz linportans ki Seychelles finn fini revandik e finn fini re-gayn so 3 lil, ki zot osi zot ti anexe ilegalman e ti form parti dan BIOT. Seychelles ti reysi regayn so lil avek kudme Moris.


- Fer tu dimunn Moris kone ki seksyon 111 Konstitisyon Moris, li definir pei Moris pu inklir Chagos, inklir Diego. Bizin lir sa seksyon la lor MBC-TV, pu dimunn realiz enormite kan dimunn dir “fini vann Diego an 1965”. Moris pankor dekolonize tanki nu pa re-inifye nu teritwar.


- Fer tu dimunn Moris kone ki lefet ki ena enn baz militer lor Diego, li met Moris, kuma enn pei, ek lepep Moris, kuma enn nasyon (inklir Chagosyin) port-a-fo lor plizir pwin prinsip ek pwin moral:


            - Finn ena tortir ek prizonye ilegal laba (rendering par USA) – dan Parlman Britanik, apre mansonz pu plizir lane, zot finn fini vinn konfese ki li vre – e sa tortir la finn arive lor nu later; sa malgre ki Moris finn siyn Konvansyon Internasyonal kont Tortir.


            - Ena matyer nikleer stoke lor Diego; sumarin nikleer fer servising laba; alor Trete Pelindaba pa pe respekte lor nu teritwar, malgre ki nu sinyater Trete la.


            - Moris enn sinyater Konvansyon UN, e finn fek vot enn Bill pu met sa dan lalwa Moris, kont klester bom ek minisyon anti-personel, tandi ki nu pa dan enn pozisyon pu respekte sa Trete la lor totalite teritwar.


            - Rapor Chilcot pibliye 6 Ziyet, vinn azut pwa dan argiman ki Lager Irak ti ilegal. Sa vedir depi nu teritwar finn al masakre dimunn Irak dan enn lager ilegal. Lefe nefast sa lager la, dapre Rapor Chilcot, tuzur pe ena. E nu port enn responsabilite moral, kan B-52 dekole depi nu teritwar pu al tuy dimunn dan Bagdhad.


 Anmemtan, bizin montre fim lor MBC TV lor Chagos, sirtu fim “The Islands are Closed” par lekip TV Irlande, ki rekonet kestyon suvrennte anplis kestyon drwa de retur Chagosyin. Bizin osi montre lezot fim kuma enn par David Constantin, enn par John Pilger, anfet tu fim ki ena. E apre fim, re-montre klip ki relevennt pu demars zordi, organiz deba apre prozeksyon fim.


 5. Guvernman bizin travay pu ralye sutyin lezot pei e zot Guvernman. Manyer fer sa, li pa zis atraver diplomasi anver Linyon Afrikin, ACP, Non-Aliyne, tu – mem si sa osi inportan – me osi pu kree evennman. Par exanp, Guvernman ti bizin organiz dirzans enn Gran Konferans Internasyonal. Parmi invite kapav ena exper mondyal dan dekolonizasyon (kuma gran zirist) ek fermtir baz militer (Joseph Gerson) ki pran laparol, reprezantan parti politik anti-kolonyal dan larezyon kuma ANC (par exanp, Mme Frene Ginwalla), bann reprezantan Guvernman Lend ek lezot pei.


 6. Travay pu ralye sutyin parmi lepep dan USA ek UK. Anfet sa-mem lefe petet pli inportan sa Rezolisyon Lasanble Zeneral UN, sa Ka divan ICJ, ek tu lezot aksyon internasyonal: sa kalite aksyon la, li atir latansyon lepep UK ek USA. Tu sa dominer ki Leta UK ek USA finn fer, zot finn fer li deryer ledo zot lepep. Sa travay la bizin osi fer atraver bann parti politik – ki li dan Guvernman, Lopozisyon ubyin, kuma nu, extra-parlmanter. Mem muvman sindikal kapav fer sa travay la.


 7. Leta Moris – setadir Guvernman, Lopozisyon, Prezidan, avek enn delegasyon Chagosyin, dan prezans lapres lokal ek internasyonal – bizin prepare pu pran Trochetia, ubyin pu afret enn navir, al Chagos. Bi se pu etablir ki Chagos form parti Repiblik Moris, atraver sa vizit la.


 


Alain Ah-Vee, LALIT,


8 Ziyet, 2016.