Galleries more

Videos more

Dictionary more

Alain Ah-Vee’s Speech at the Launch of The Book Lover (in Kreol)

27.10.2015

Divan enn parter invite – zelev literesi, akademik, artis, aktivist, ekrivin – Alain Ah Vee ti fer diskur introdiksyon alokazyon lansman labutik liv LPT ‘The Book Lover’, Vandredi 23 Oktob, GRNW. Ala so diskur:


 Lor nom LPT mo swet labyinveni tu manb lorganizasyon e lezot invite prezan. Sa lansman Labutik liv LPT, The Book Lover”, li pe fer dan enn moman kot kestyon langaz maternel dimunn Moris, li anplin dan laktyalite.


 Nu seremoni lansman pe fer dan kontex Zurne Mondyal Langaz Kreol ki nu selebre tule 28 Oktob. Me, sirtu li dan mem moman kot zordi-mem dan Parlman ena enn seans spesyal lor difizyon andirek deba Parlmanter lor MBC-TV. E anmemtan, LALIT finn fer enn kanpayn lafis pu revandik ki langaz lepep rant dan parlman. Dan LPT, nu ful dakor avek sa demand la. Sa lafis finn dayer inprime kot linprimri LPT. An 2009, dan enn sondaz ki SOFRES ti fer pu LPT, 67% dimunn ti dir ki zot anfaver servi Kreol dan Parlman.


 Sa seremoni la pe osi fer apre ki linondasyon Mars 2013 finn detrwir nu libreri. Li pa ti fasil pu fer fas sa dega la. Mo tya kontan isi re-iter nu apresyasyon a bann kamarad LALIT, MLF, lezot lorganizasyon ek individi ki ti donn kudme tir labu, netwaye, pu remet nu batiman an-ord e osi a tu dimunn finn sutenir nu pu fer fas sa kalamite la.


 Zordi kan nu pe re-lans nu labutik liv nu ti pu kontan osi exprim nu apresyasyon a tu dimunn ki finn ed nu dan sa demars la: Ena André Lam, ki finn donn nu stenn pu expoz liv, ena Alexandra Staub ki finn donn liv par gro gro bwar kartron, ena Jeanne Gerval-Arouff ki finn ofer nu kopi tu so liv ki li’nn ekrir (ena 19), ena Lalita Chumun, ena Vinesh Hookoomsing, Rama Poonoosamy, LALIT e manb LPT, ki finn fer donasyon liv.


 LPT so lyin avek liv li pa enn azar. Depi nu nesans kuma lorganizasyon nu dan kreasyon, dan prodiksyon liv. Li kitsoz ki finn devlope an lyin ar nu travay montre adilt lir ekrir, e dan enn fason organik.


 Dabor, kan nu finn kumans fer kur literesi an 1976-77, pa ti ena liv pu servi pu dimunn ki vinn aprann. Nu ti bizin par numem al rod tu kalite text an Kreol, zistwar, analiz, poem, par ekrivin Morisyin kuma Henri Favory. Nu pa ti ena lemwayin pu fer kopi liv. Premye liv nu ti fer apel “Bann Poruz”, nu manb mem ti bizin kree li, prodir li an 200 kopi, ekrir enn-par-enn, a-la-min. Nu travay literesi ti exziz kreasyon enn lanvironnman ekrit, an Kreol. Alor, kumsa nu finn kumans prodir nu prop liv literesi e permet emerzans enn lektora. San lekter kuma pu ena liv? Kur literesi finn kree nesesite liv an Kreol, e antrenn LPT dan devlopman enn grafi pu langaz Kreol, gramer formel, e rant dan prodiksyon literatir Morisyin an Kreol.


 Me, amezir nu bann kur grandi, nu finn bizin apros linprimri prive pu tir nu piblikasyon. Sertin linprimri ti pe deruraz nu amenn liv an Kreol pu inprime. Kumsa ki an 1980 dan enn Lasanble Spesyal nu desid pu met dibut nu prop linprimri. Li bon note isi ki ena 2 eleman ki finn kontribye pu ki LPT ena ase konfyans pu al dan sa direksyon la. Dabor plizir manb ti deza ena enn konesans travay lor masinn roneo, e prodiksyon liv parski zot ti pe donn kudme tir Revi Lalit de Klas ek Biltin MLF. Lot eleman plizir manb ti pasyone ar kimanyer inprim kopi lor papye, ti pe gard stanp John Bull, masinn Adana, ti konn antretenir ek repar masinn roneo.


 Apartir 1984, LPT kumans so linprimri e vinn enn peblisher osi. Tutswit nu finn bizin etablir bann kriter, bann prinsip antan ki enn inprimer e peblisher. Dabor, antan ki enn lasosyasyon nu ti ule ankuraz bann kolektif, setadir nu ti ena enn pri preferansyel pu lasosyasyon: sindika, sosyete fam, grup zenn, koperatif. Pu promuvwar nu bi nu ti osi ofer enn pri pli ba pu tu travay piblikasyon ki dan langaz Kreol ek Bhojpuri. Nu ti desid pu refiz pibliye text ki rasist, kominalist ubyin sexist. Nu ti osi anfaver demokratiz konesans pu ki tu sa konesans lor tu size ki imin finn kree napa res privilez enn elit. Kumsa ki nu finn kumans organiz bann ‘Public Lecture’; bann kozri lor tu kalite size. Enn bann premye lecture ti fer par Ram Seegobin, ki osi enn medsin, lor maladi AIDS. Anfet li ti premye kozri Moris lor AIDS. Antan ki peblisher nu osi kont tu form lasansir lor kreativite literer, lor lar. Kan enn liv nu ti pibliye The Rape of Sita ti fer fas lasansir Leta e so loter Lindsey Collen ti su atak depi grup fondamantalist, nu ti tini ferm avek loter liv la. Anmemtan, nu ti reysi truv enn fason pu anpes lapolis sezi tu kopi liv e permet so konteni res aksesib a piblik.


 Alor nu travay literesi finn amenn nu ver prodir liv ki asontur finn fer nu vinn enn inprimer ek enn peblisher. Me, li ti osi neseser ki devlop ankor plis text dan langaz Kreol. kumsa ki an 1987 nu finn kumans organiz konkur literer pu ankuraz kreativite dan langaz Kreol. An tu nu finn fer 5 konkur literer, pu Moris ek enn pu Losean Indyin. Atraver konkur literer nu finn kree enn rezervwar diferan kalite text an Kreol: poem, zistwar, pyes teat, roman, e osi tradiksyon klasik literer. Konkur LPT finn permet emerzans nuvo ekrivin, poet dan langaz Kreol e piblikasyon nuvo liv an Kreol.


 LPT finn tultan anture ar liv, ar amure lektir ek pasyone liv. Otur LPT finn ena plizir grup detid lor diferan text. Plizir manb apre ki zot ti get fim Le Nom de la Rose , ti met dibut enn grup pu etidye so text orizinal par Umberto Eco. Plitar LPT finn ede pu kree lezot grup detid kuma lor Plato ki Lindsey Collen ti anime. Ti ena osi lor Derek Bickerton so liv lor zenez langaz imin ek zenez langaz kreol, lor Lenin so analiz imperialism.


 Mo tya kontan aster koz lor tem nu finn swazire pu sa seremoni lansman la, setadir milti-lingwism ot-nivo baze lor langaz maternel ot-nivo. Dan LPT nu kontan tu langaz epanwir. Nu finn pibliye liv dan langaz Kreol, an Bhojpuri, an Angle, Franse, Swahili, Arabik. E sa lane la nu finn pibliye konzwintman avek Immedia enn liv avek poem Ti bato Papye tradir an 55 lang, inkli dan lang de siyn Morisyin ek Braille.


 Nu panse zordi dan lepok modern li enn lavantaz pu konn plizir lang byin. Buku resers internasyonal finn demontre ki zanfan ki bileng ubyin miltileng ot nivo zot pli intelizan e kreatif ki zanfan monoleng. Zot osi devlop enn fason reflesi ki pa lineer, zot ena kapasite truv plizir opsyon ubyin solisyon pu enn mem problem. Dan Moris akoz politik langaz Leta finn ek pe kontiyn aplike dan lekol zanfan pa reysi devlop enn vre metriz dan okenn lang.Li enn politik langaz ki pa dan lintere epanwisman zanfan. Rapor Hearing Internasyonal ki LPT ti organize an 2009 finn montre kimanyer kan pe siprim lang maternel dan lekol li fer ditor kognitif, intelektyel, emosyonel ek kiltirel tu zanfan.. Li fer  ditor pa zis zanfan ki pa reysi travers lexame CPE me osi seki fer byin dan lekol parski zot aprann par ker ek odetriman devlopman ot nivo dan lang etranzer. Dapre bann exper lingwist bizin aprann enn lang etranzer kuma size pandan 6 a 7 an  avan ki kapav servi li kuma medyom. Kapav introdir lang etranzer byin boner dan lekol pu montre size ki pa exizan onivo intelektyel ek lingwistik kuma PE ubyin lamizik. Bizin dabor devlop enn ot nivo dan u lang maternel pu ki li konstitye kuma enn esafodaz solid lor lekel kapav lerla batir kapasite ot nivo dan lang etranzer. Enn ledikasyon miltileng baze lor lang maternel li sel garanti pu ki zanfan lekol konn metriz 2, 3 4 lang byin.


 Dan LPT nu milit anfaver sa kalite ledikasyon la. Nu aksyon anfaver literesi e pu rekonesans ofisyel langaz Kreol ek Bhojpuri li form parti sa travay pu ki konesans vinn aksesib a tu dimunn. Atraver nu kur literesi, atraver prodiksyon liv e nu labutik liv ‘The Book Lover’ li nu fason pu kontribye dan sa lalit pu demokratiz konesans e liber kreativite.