Galleries more

Videos more

Dictionary more

Progress in favour of the Mother Tongue in Mauritius in 2012 (in Kreol)

14.01.2013

Lekol pe rantre avek enn nuvo aki ki finn gayne dan ledikasyon an 2012: lanseynman lang Kreol ek Bhojpuri kuma size dan primer. Sa lane la ena milye zanfan ferst ek segonn ki pu aprann sa 2 lang la. Mem si guvernman Ptr-PMSD ek lopozosyon MMM-MSM e laplipar medya finn swazir pu donn sa evennman la enn ‘low profile’, pena okenn dut ki li ena enn porte istorik. Introdiksyon Kreol ek Bhojpuri dan lekol reprezant enn avanse inportan dan lalit pu dekoloniz nu sistem ledikasyon ek lalit pu emansipasyon klas oprime. Anmemtan li enn pa dan direksyon pu diminye, e evantyelman aret, ditor ki tu zanfan lekol sufer akoz pa montre dan zot lang maternel.

Enn long lalit
Si zordi lang Kreol finn rant dan lekol li pa enn azar, li pa nonpli akoz enn ku, Premye Minis, finn realiz linportans ki servi lang maternel dan ledikasyon. Me li rezilta enn long lalit, lor enn baz non- sekter e nasyonal, lor terin politik, edikatif e kiltirel, konbine ar enn akimilasyon travay teknik e pedagozik lor langaz la limem. Li enn lalit ki finn pran form petisyon, sart, ka lakur, kanpayn lafis, trak, manifestasyon. E osi atraver aktivite pu promuvwar lang Kreol kuma expozisyon, kolok, selebrasyon Zurne Lang Kreol, konkur literer. Li enn travay teknik ki inklir devlopman grafi, prodiksyon diksyoner, piblikasyon liv zistwar, roman, rekey poem, pyes teat, liv syantifik, tradiksyon, magazinn, lafis, lagazet e mem enn dayeri. Li bon konstate ki an 2012, avek rekonesans ofisyel lortograf Kreol Morisyin, finn ena kontinyasyon plis piblikasyon an Kreol. Parmi finn ena 5 nimero Revi LALIT, Immedia so koleksyon zistwar, liv pu zanfan ‘Kirouni,Kirouna’ par Playgroup, Langaz Kreol e Bhojpuri Lang Maternel par LPT, tradiksyon Tagore so Gitanjali par Bhismadev Seebaluck, re-edisyon Zistwar Baissac par ICJM, 2yem edisyon Arnaud Carpooran so diksyoner Kreol-Kreol, liv lekol par Yunit Kreol MIE ek paz regilye an Kreol dan Forum Le Mauricien, plis web-sayt LALIT ki ena enn bon proporsyon so lartik an Kreol.

Linportans lang maternel
Hearing Internasyonal li LPT ti organize an 2009 ti expoz letandi ditor kote kognitif, emosyonel ek sikolozik ki zanfan sufer dan lekol kan siprim zot lang maternel. Tu pedagog ki reflesi rekonet ki li enn lavantaz kan servi lang maternel pu montre. UNESCO, African Academy of Languages (ACALAN), Association for the Development of Education in Africa (ADEA) pe promuvwar itilizasyon lang maternel kuma medyom lanseyman dan lekol. Resers internasyonal finn demontre ki zanfan akerir literesi avanse ot-nivo selman kan zot aprann dan zot lang maternel, lerla zot pu ena subasman solid ki pu permet zot devlop enn aptitid ot-nivo dan tu size, inkli dan lezot langaz. Lexperyans edikatif LPT, Playgroup, Terre de Paix, Prevok-BEC finn pruve ki servi lang maternel pu montre li marse. Sa enn-de rar anti-lang Kreol ki reste zot ena nek presize baze lor mank konesans lor ki ete langaz e lor pedagozi modern.

Avek travay ki Akademi Kreol Morisyin(AKM) finn fer an 2010-11, zordi ena zuti debaz pu ki lang Kreol vinn medyom lanseynman dan primer. Guvernman nepli kapav servi pretex ki pena diksyoner, ki pena liv gramer, pena lortograf ubyin ki pena sistem trening profeser pu sey ranvway desizyon pu fer Kreol vinn medyom pu anseyn size kuma Matematik, Syans, Listwar, Zeografi.

Rapor avek nu lang maternel
Nuvo sityasyon langaz ki pe devlope (setadir kan nu pu pli alez ar lekritir nu prop lang) pu sanz rapor ki nu tu, antan ki dimunn ki koz Kreol, finn ena avek nu lang maternel. Akoz sa long listwar mepri, kraze, represyon ki lang Kreol e osi Bhojpuri finn sibir, nu finn devlop enn relasyon ar nu lang maternel ki reflet e mem internaliz sa opresyon la. Nu pa finn vremem gayn lokazyon aprann kontan e apresye nu lang so bote, so larises, so presizyon, so memwar, so konteni emosyonel. Nu pa finn kapav devlop enn fyerte pu nu prop langaz. Politik langaz ki leta kolonyal e plitar diferan rezim PTr-PMSD, MMM-MSM finn mintenir finn blok devlopman literesi parmi mazorite zanfan, finn frenn epanwisman kreatif tu zanfan, e finn marzinaliz literatir an Kreol. Zot finn favoriz enn sityasyon langaz dan Moris kumsidire "Alice aux pays des merveilles”.

Kimanyer tu zanfan koz Kreol, reflesi, zwe ek reve an Kreol, me dan lekol montre zot lir, ekrir, konte dan langaz etranzer? Kimanyer gran mazorite dimunn Moris servi Kreol ubyin Bhojpuri tulezur lakaz (93% dapre sif Resansman 2011) me tulede lang exkli net depi Lasanble Nasyonal, depi tu Minister ek preske tu linstitisyon ofisyel? Eski li normal ki tu kandida pu eleksyon koz Kreol dan miting, renyon noktirn me lerla kan zot eli zot exprim zot zis an Angle ubyin Franse dan Lasanble? Eski li normal ki tu renyon lasosyasyon, sindika, korperativ, klib derul an Kreol me zot kontrandi oblize sumet ar Rezistrar an Angle u Franse?

Sa sityasyon langaz la li pa normal; li absird, irasyonel, anti demokratik e sirtu li pe kontiyn fer ditor nu zanfan dan lekol.

Sa tigit progre ki nu lang maternel finn fer an 2012 kapav ede pu ki nu aret naz dan sa lamar irasyonalite lingwistik la. Li kapav kontribye pu permet plis dimunn gayn akse a lektir an Kreol e ankuraz devlopman literatir dan langaz Kreol. Sa asontur pu kree kondisyon pu ki nu devlop enn rapor pli pros, pli intim, mem pli formel e pli rasyonel avek nu lang maternel.

Alor nu dan enn moman kot rapor de fors pe sanze anfaver lang Kreol ek Bhojpuri. Lane 2013 enn lokazyon pu apiye anfaver enn pli gran itilizasyon lang maternel dan tu sfer ofisyel, pu ki depite gayn drwa servi so lang maternel pu deba dan Lasanble, pu ki kapav gard minits lasosyasyon an Kreol, e sirtu pu ki zanfan lekol Rodrig, Agalega, Moris nepli sufer ditor e kapav anprann dan so lang maternel. Kumsa ki sa nuvo aki pu lang maternel pu amenn progre ki dan lintere tu zanfan Repiblik Moris e tu klas oprime.

Alain Ah-Vee
Ledikasyon pu Travayer
Article published in Le Mauricien 14th January 2013