Galleries more

Videos more

Dictionary more

Obityer Ramesh Khaytoo

11.12.2012


Ena sertin gran ero Moris ki pa telman koni andeor zot prop vilaz. Gianduth Khaytoo (koni kuma Ramesh Khaytoo), manb fondater ek aktivist Lalit, ki finn mor Zedi le 29 Novam swit a enn atak serebral lavey, li ti enn sa bann gran ero la. Li ti enn veritab “Working Class Hero”, pu servi fraz John Lennon dan so sante avek sa tit la. E so repitasyon anfet byen depas vilaz Bambous de lwen.
Imans kontribisyon Ramesh Khaytoo ti otur konseptyalizasyon ek lorganizasyon enn lagrev an 1970, ek otur kreasyon enn manyer truv, konseptyaliz ek organiz travay dan karo, “sistem nuvo” li ti apele, pu laburer, an 1971. Alor, kan li zwenn Lalit de Klas kuma fondater an 1976, li ti amenn sa lexperyans, sa konesans, sa larises inkrwayab, dan nu parti. Alor, nu kumans ek enn ti-apersi sa 2 gran lalit ki li finn dirize la.

Lagrev an 1970, ti enn lagrev perle. Problem ti dan tablisman Medine. Laba ti ena enn kolom ki ti pe exziz faver sexyel depi fam laburer, enn par enn, avek konplisite sertin sirdar. Enn problem ki ti kuran, e ki tuzur kuran. Laburer fam ti pe araze. Laburer zom ti kumans araze, zot osi. Lerla, enn zur kolom la ti exziz relasyon sexyel ek enn travayer tifi anba laz (sa lepok la ti ena “chokra chokri” ki ti pe travay, setadir zanfan). Alor sa ti konstitye enn “vyol”. Alor, kimanyer organiz enn lagrev pandan enn Leta Dirzans? Kimanyer fer li san ki u perdi plas travay, san riske arestasyon, san patron instal u dan travay landime? Pa fasil. Alor, seki travayer finn organize su lidership Ramesh Khaytoo, ti enn lagrev total Anex par Anex dan Medine. Alor, Lindi Anex Palmir zete net. Personn laburer pa vinn travay. Tu lezot Anex travay. Mardi tu laburer Anex Palmir re-surse dan travay kumsi-ryen ete, me okenn travayer Anex Yemen pa vinn travay; tu zete. Merkredi, travayer Palmir ek Yemen travay, sann kut la, Annex Lamek zete. Li ti kuma enn Tit-Alber. Patron pa ti pe konpran. Tu sef ti bulverse. Finalman, tu sef finn dimann-dimande e finn dekuver ki ena sa problem santaz sexyel grav. Alor, kolom la finn met deor. Lagrev ti enn sikse total. Mazinn komye konfyans tu sa bann laburer ti’nn batir ant-zot-mem. Mazinn komye lakorite finn konstrir, avan reysi fer enn tel lagrev, osi konplike.

An 1971, Ramesh Khaytoo ti lider enn muvman totalman diferan dan Tablisman Anna. Travayer laba finn organiz zot-mem pu travay enn latas kolektif, anplas enn latas individyel . Zot finn rann latas an-gro. Sa finn anpes konpetisyon malsin ant travayer, finn anpes pinisyon laburer pli feb, e finn kree enn latmosfer fantastik dan travay. Ti batir enn lakorite total, pandan ki travayer ti pe kree sa nuvo sistem la. Zot finn reysi travay enn zurne, ek enn but enn dezyem zurne. Me, patron pa finn aksepte. Kimanyer laburer kapav kree kiksoz? Ki pu arive si travayer fer zot lavi dan travay derul byen? Eski li pa pu enn prev ki patron anplis? Nu pa kone, me seki finn arive se patron Tablisman Anna finn donn zot lord pu aret travay, vinn atann kot Biro. E li finn fer sa pandan 3 zurne. Lerla li finn met zot tu deor. Ki pretex finn servi? Zot ti absan san permisyon, ek lagrev ilegal. Inspekter Travay ti konplis. E lapolis ek lisyen ti vini zur ki patron anons lisansiman. Pa zis zot ti met deor, tu travayer sa Tablisman la, me zot ti lor lalist sekter prive dimunn ki zame pa pu gayn enn plas travay ankor. Travayer zame pa ti regrete, selman. Parski zot finn kree enn revolisyon dan travay. E zot ti kone. Sa evennman istorik finn dekrir dan Revi LALIT de Klas, e finn vinn pli bon pyes teat Morisyen, Tras, par Henri Favory.
Alor, kan Ramesh ti form LALIT ansam ar lezot fondater, ala ki li finn aporte. E plis ki sa, li finn osi amenn so lexperyans kont Parti Travayist depi bann lane ’60, parski li, kuma lezot dan LALIT kuma Cadet Couyava, ti dan Independent Forward Block ar bann frer Bisoondoyal, ziska ki li vinn enn delege MMM dan lane 1972 omilye represyon. Alor, tu sa lexperyans la, li ti amenn dan LALIT de KLAS, ek plitar LALIT.

Li ti ena enn kapasite opoz kominalism, onivo politik nasyonal : par exanp, si ena enn brans MMM ki zame pa ti vot Aneerood Jugnauth pu Komite Santral MMM, se akoz Ramesh Khaytoo pa ti pardonn li so lepase dan Hindu Congress e li finn insiste ki Brans MMM Bambous napa vot li.
Li ti osi enn manb fondater, ek enn-de bann konseptyalizater pu enn sosyete lasante, enn koperativ lasante, Bambous Health Project, ki finn pandan 25 an, organiz medsinn prevantif, konsiltasyon, kont dan labank disan, ek kur dan anatomi, fizyolozi, ek patolozi imin.

E, se dan enn reynion Brans Bambous LALIT, ki an 1999, li propoze ki bann fam dan LALIT ti bizin rann vizit Mme Vev Veronique Topize ki ti res Beau Songe ar Kaya kan Kaya ti mor, antan ki fam, pu sutenir li dan eprev ki li pu bizin fer fas. Sa, ankor enn fwa montre Ramesh so kapasite remarkab pu kree kiksoz nuvo. E sa lide la finn ede pu simant enn lyen extra-ordiner ant muvman fam ek sa madam vev la. Li finn osi ede buku dan prosesis met dibut JUSTICE, ki li enn lasosyasyon ki amenn ansam viktim ek sirvivan vyolans par ofisye Leta.

Avan sa, kan enn sef azan politik dan vilaz ti atak enn madam ki res tusel, ti kup so seve, tret li de sorsye, Ramesh ti organiz pu fam dan brans LALIT Bambous dibut ar li pu so ka, e pu permet li kontiyn res dan vilaz kan kikenn pwisan finn atak li. La osi, enn lyen ant sa madam la ek muvman fam finn kree.

Ramesh Khaytoo ti manb, ansam ar lezot planter ki ti dan LALIT kuma Paul Duval ek Ton Benoit, dan La Ferme Mixed Co-operative Farm, kot zot ti devlop, pandan enn lepok, petet sel veritab koperativ plantasyon ki Moris finn truve. Zot ti kalkil valer travay, valer kontribisyon larzan manb ki travay andeor, e ti organize partaz zot fre e zot rant. Me, li pa fasil pu enn “lil asosyativ” sirviv dan enn lamer kapitalist.

Ramesh ti kontribiye so kreativite kote kanpayn elektoral osi. Li ek enn lot manb brans LALIT Bambous par exanp, ti fer kanpayn dan No. 14 dan enn fason absoliman nuvo: zot ti amenn enn ti-pil trak avek program LALIT, plis lafis pu kole ek enn butey plastik ar lakol kondanse ladan ansam ar enn tuk vid. Lerla zot pran bis, al deley zot lakol dan enn vilaz, komans kol lafis. Kan abitan vinn koze, zot fer mini-reynion, e distribiye trak. E zot anmemtan amize.

Dan vilaz Bambous, buku fami ki truv zot dan difikilte, e par exanp mank manze, finn tultan kone ki kot Ramesh ek so fe fam, Pulo, ena enn lamok diri, ek ena kari pu partaze. Kan Ram ek mwa pa ti return lakaz Bambous ariv enn sertin ler aswar, nu lisyen, Mazor, ti al kot lakaz Ramesh, uver so laport, al met enn lapat lor so lili. Lerla Ramesh ti koz ar li, leve, donn li manze.

Alor, kan Ramesh Khaytoo finn mor, li enn moman pu rann omaz a enn laburer ki finn fer enn kontribisyon imans dan lalit pu sosyalism. Parski lefet ki dimunn ki lir zurnal pa konn Ramesh Khaytoo pa vedir ki so kontribisyon pa dan memwar kolektif. Li la. Li finn kit so tras. E lane prosenn kan pyes teat, TRAS, pu re-edite, e nu espere re-met lor lasenn, li pu enn lot omaz a enn gran liter. Dernye fwa Tras ti zwe, li ti zwe partu dan Moris. Port Louis dan 4-5 diferan lasal, Curepipe L’Hotel de Ville, e dan enn seri vilaz: Surinam, Bambous, Rivyer Nwar, Pamplemousses, Mahebourg. Alor, Ramesh anfet, kan byen gete, enn dimunn byen koni. So lanprint reste. Lor sosyete Moris an antye.

Telman travayer ti ena konfyans ar li, li ti vinn dimunn “pon” ant kolekter lagrin ruz (dipwav maron) partu dan Moris ek exportater. Sa rol la, a son tur, ti amorti klarte so konsyans de klas, antan ki travayer, pandan enn tan. Pandan enn lot tan, li ti gayn problem lalkol, me li finn depas li, aret bwar net. Dernye dizenn lane, so lasante pa ti tro bon, me li ti kontiyn partisip dan aktivite LALIT, ziska Fet Travay 2012, e ti enn lekter regilye Revi LALIT. Lamor so madam, Pulo, ti osi byen afekte li.

Pu so sis zanfan – Juna, Rishi, Gag, Fiya, Devina ek Lolol – ek tu so fami ek so kamarad, nu exprim kondoleans depi LALIT.

Lindsey Collen
Pu LALIT
10 Desam 2012