Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

Brief History of the Debate on “Nationalism” since Independence (in Kreol)

18.03.2012

Nu ena plezir pibliye papye ki Rada Kistnasamy ti prezante pu Konferans lor Stratezi ki LALIT ti organize le 12 Mars 2012
.
Kontex istorik
Dan sa papye la nu pu get listorik deba dan Moris lor kestyon “nasyonalism” dan dernye 35 an, ki reprezant deba post-Lindepandans lor sa size la. Nu kapav kumanse par get briyevman kontex politik ek ekonomik dan lekel sa deba la ti ena lye. Nu truve ki gran moman sa deba la, setadir ant 1977 ek 1981, li ti enn lepok difisil kot ti ena kriz ekonomik, enpe parey kuma zordi mem. Ti enn kriz ekonomik ki ti afekte plizyer sekter, somaz ti katastrofik, ti ena fermtir lizinn. Anmemtan ti ena enn rezim PT-PMSD ki ti opuvwar e ti pe aplik enn politik represif. Ti pe vot bann lalwa represif, ti pe sorti dan leta dirzans, Leta ti pe kontiyn reprim muvman sindikal.

Rezim PT-PMSD ti pe perdi kredibilite pa zis parmi lamas dimunn, me mem burzwazi sa lepok la ti nepli fer zot konfyans, kuma lavwa politik ki pu reprezant so lintere dan sa lepok kriz ekonomik la. MMM ti for, politikman e mem elektoralman, li ti pli gran parti dan Parlman. Donk burzwazi ti pe bizin gayn enn lot parti, enn ranplasan ubyen enn stepne pu reprezant li politikman, amizir PT ek PMSD kontiyn zot deklin. Sa osi, pa tro diferan depi zordi, kot burzwazi pa tro satisfe ar okenn parti politik, mem zot parti burzwa mem, ni so PMSD, ni so PT, ni so MMM.

MMM
Dan mem moman, kan PT ek PMSD kumans zot deklin, nu gayn MMM finn pran nesans, so formasyon antanki parti dan bann lane ’70 a ’90 avek enn laliyn deklas, enn laliyn pro-klas-travayer. Okumansman MMM so laliyn ti baze lor “trwa klas kont enn” (“3 kont 1”, ti apel li). Savedir MMM ti pe dir ki ena klas travayer, ti-burzwazi, mwayen burzwazi kont klas posedan. E, dan sa premye 12 an so lexistans, li ti mem dir ki dan sa lalyans 3 klas, “klas travayer an avangard”. Me, dan sa mem lepok la, depi so kumansman, MMM ti ena enn laliyn pu get lalit pu sosyalism kuma enn zafer “par letap”. Sanse apre enn letap, kumans enn lot letap, ale-mem kumsa. MMM pa get lalit pu sosyalism kuma enn lalit kontinyel kont sistem kapitalis, me plito anform sa bann diferan letap. E sa febles la, finn permet li plitar vinn azut enn letap, ubyen plizir letap “avan” letap lalit pu sosyalism.

Me, alepok, anmemtan, pandan sa kriz ekonomik ki ti pe donn bal la, nu truve ki MMM devye depi sa laliyn deklas, e sa devyasyon la finn fer ase vit, dan lespas 4 an, e sa devyasyon la finn permanan, dan lesans ki ziska zordi 2012, nu truve ki klerman li finn vinn reprezant kareman lintere kapitalist, lintere burzwazi. Me, kimanyer sa sanzman la finn arive? Ki finn arive pu permet enn tel sanzman? Dan sa devyasyon la, finn ena rol bann dimunn dan lapres burzwa. Zot finn fasilit sa devyasyon la. Bann eleman dan lapres finn travay dapre azanda burzwazi. Kan PT-PMSD finn diskredite net, burzwazi ti bizin bann lezot kalite reprezantasyon politik alor ti bizin ki MMM ramoli ek devye pu vinn donn li enn lot reprezantan politik potansyel pu burzwazi.

Lane apre lane, nu finn truv MMM mintenir sa devyasyon depi enn parti ki reprezant aspirasyon lamas dimunn pu enn sosyete sosyalist pu vinn enn parti ki reprezant zintere burzwazi. Me, ti ena enn moman kot sa ti arive, e li ti sirtu exakteman ant 1981 ek 1982, e sa, malgre lagrev Ut 1979, ek malgre sulevman popiler Septam, 1980, ki ti met frin a sa tantativ devyasyon la. Me, travay pu sey fors MMM devye, ti kumanse depi 1977 par la.

Si nu get Program MMM pu eleksyon 1976, nu remarke ki MMM finn kumans uver sime par koz ‘working arrangement konfliktyel ar burzwazi’, kumans swazir enn sime ki pu satisfer burzwazi, mem si li konfliktyel. An 1979, fas a devalyasyon rupi, fas a kriz ekonomik, nu truv MMM ki ti reprezant enn lafors andeor ansam avek sindika, ki fek sorti enn gran muvman klas travayer, pli gran challennj a reyn kapitalist ki finn deza ena, e ladireksyon MMM kumans koz anterm enn ‘Program Redresman Nasyonal’. MMM kumans kestyonn sosyalism, fer kongre dan Sinema Hall, Rose-Hill, kongre enn nuvo kalite – andeor parti, an piblik. MMM kumans koz anterm rantabilite, anterm prodiktivite.

Ladireksyon MMM pe sey kontiyn so devyasyon ver ladrwat. Li bon note ki tusala pe arive pa onivo bann striktir MMM, me dan bann lezot plas. Ena Sinema Hall, ena lapres, anfet buku deba ti pe fer atraver lapres. Enn-de bann eleman sa lapres la ti Lindsay Riviere ki zordi redakter ek direkter enn grup lapres, La Sentinel, me ki alepok ki redakter an sef 2 lagazet, Le Mauricien ek L’Express, e li ti pe fer enn travay pu burzwazi, setadir sey fors MMM plis a drwat.

An 1980, apre gran muvman popiler, ladireksyon MMM sennkut la kot sinema Milan La Louise, remarke enn lot batiman sinema, e li vini avek program New Deal, enn program ki abandonn plan nasyonalizasyon, koz kreasyon nuvo para-etatik, e anmemtan rasir burzwazi ki enn guvernman MMM pa pu rant dan bann sekter ekonomik ki zot deza inplante.

Ariv 1981, MMM vinn kareman avek so plan Nuvo Konsansis Sosyal kot kareman MMM abandonn lalit deklas e koz anterm relans lekonomi “nasyonal”. Anmemtan MMM vande lor so lalit kont kominalis kan fer lalyans avek PSM Harish Boodhoo, swadizan pu rasir enn kominote, me anfet tu seki li fer se fer dimunn krwar li, MMM, li pa reprezant sa kominote la.

MMM vande lor so laliyn lalit deklas ek lor so lalit kont kominalism, tulde.

Kan tusala pe arive tandans Lalit de Klas, ki plitar pu vinn LALIT, li tuzur alinteryer MMM (ubyen omwen anparti alinteryer MMM, ki ti enn muvman larz). LALIT de Klas ti reprezant enn lafors pu anpes MMM devye depi so lobzektif pu amenn lalit anfaver klas travayer ek dimunn mizer. Lalit de Klas ti egziste antan ki enn tandans dan MMM e osi dan form enn Revi, revi Lalit de Klas, ki ti enn platform deba pu ramenn MMM lor terin lalit de klas, lalit pu sosyalism. Apre ki MMM finn vande lor tu plan, Lalit de Klas separe an 1982, avan eleksyon zeneral, setadir le 4 Avril, pu form parti LALIT. Zordi apre devyasyon MMM anfaver burzwazi, LALIT pe kontiyn sa lalit deklas ki MMM finn abandone.

Burzwazi finn resi transform MMM pu reprezant li politikman, e sa dan enn moman kot PT- PMSD finn fini diskredite. Burzwazi finn servi so bann ideolog pu fer sa travay la, sirtu ideolog depi milye lapres.

Dan sa lepok la, nu finn ena osi bann lezot lafors ki sipozeman “degos” ki finn kontribiye dan sa plan pu burzwazi gayn enn reprezantasyon politik. Zot finn fer sa petet san realiz li, ubyen kareman su presyon ideolozi burzwa.

MMMSP
MMMSP ki ti ne an 1973 finn ena bann lider kuma Dev Virahsawmy, ki zordi, e sa li depi 1982, li enn pro-Travayis, ena Dan Callikan ki zordi direkter bwat propagann Guvernman, ena Alain Laridon, ki zordi anbasader Travayis. Ena enpe lezot ladireksyon MMMSP ki dan ubyen otur MMM. MMMSP, ki ti enn regrupman enpe pli uvriyerist ki MMM kan li ti kase depi MMM an 1973, me ep, enn sel ku ariv 1977, li vini avek so program “Morisyanism Demokratik ek Popiler (MDP)”,, e li vinn nasyonalist. Li ti enn program ki koz buku anterm Morisyanism, anfet premye parti pu popilariz sa term la. Program MDP (kuma li ti koni a lepok) koz lor bann kontradiksyon prinsipal ek kontradiksyon segonder. Zot separ lalit anti-inperyalis ar lalit klas travayer, e donn li presedans, anmemtan zot koz anterm enn lalyans klas travayer avek enn seksyon burzwazi nasyonal pu amenn sa lalit kont inperyalis. MMMSP ti gayn buku kuvertir dan lapres burzwa, literalman ponpe tulesemenn, kot pe sey dilye lalit deklas, perverti li, fer li vinn enn lalit nasyonalist kot travayer ek patron lokal vinn ansam dan enn sel gran fami. Me, kan-mem, konpare ar nasyonalist zordi, li ti kalifye so “morisyanism”, so nasyonalism. Zot ti insiste ki li enn “morisyanism” ki pa “burzwa”, me plito “popiler ek demokratik”.

Lel Gos
Lel Gos MMM, ki zame pa ti ena okenn pwen programatik a-gos de ladireksyon MMM, ti forme an 1977 avek bann dimunn kuma Bizlall, Servansingh, Mosaheb, Sadien. Zot bi se pu ranvers ladireksyon MMM, pran kontrol. Zot finn resi dan sa bi la, me zot pa ti tini puvwar, mem si zot finn resi fer elir enn mazorite dan Komite Santral ek mem pran Biro Politik MMM. Zot finn zis demisyone. Parey kuma MMMSP, li enn zafer difisil mazine, zot finn vini avek enn program nasyonalis, zot osi, anfaver lotosifizans dan kontex kriz ekonomik, enn program pu liberasyon nasyonal, enn laliyn mu anver burzwazi, enn ta koze lor morisyanism ek linite nasyonal, zot osi. Ankor enn fwa, parey kuma MMMSP, zot finn gayn buku kuvertir lapres pu zot program e mem deba dan Le Mauricien ek Week-End, li ti prezide par Lindsay Riviere, avek so azanda pu kree enn alternativ pu burzwazi a sa PT-PMSD ki ti moribon.

Program Lel Gos, baze lor self-reliance e dan kad zot program zot dir ki bizin kapav travay avek enn burzwazi nasyonal fas a kriz ekonomik sa lepok la.Zot anfaver bann ti-prodiksyon inpe partu, plito ki enn priz de puvwar klas travayer. Seki ti vreman tipifye zot, se zot ti swa kont lagrev Ut 1979 (serten) ubyen sey sabot li par pretann zot ladan, me anfet zot pa vreman ladan (lezot).

Lezot regrupman
An 1983, otur Ron-Pwin Rose Hill, ti ena bann lezot regrupman kuma Fron Pu Linite Lepep Moris (FPLLM) ek ti osi ena enn lagazet apel Nuvo Lizur, ki Jack Bizlall ek Eshan Khodabux ti met dibut. Sa bann regrupman la ti form parti mem kuran pu dir ki tu dimunn se enn sel lepep, enn sel nasyon, kumadir travayer ek misye la ena mem lintere, mem kan tu travayer kone ki lintere travayer ek patron li diferan. Nu osi gayn, dan sa bann mem kuran la, bann grup kiltirel. Ti ena grup kiltirel Soley Ruz asosye avek MMMSP ek Grup kiltirel Morisyen asosye avek Lel Gos, dan lekel Rama Poonoosamy ti divan-divan. Atraver zot sante zot ti pe kontiyn propaz sa laliyn enn sel lepep enn sel nasyon. Amemtan tandans Lalit de Klas ti pe opoz sa laliyn Lel Gos ek MMMSP atraver Revi Lalit de Klas. Li evidan ki tandans Lalit de Klas pa ti pe gayn kuvertir ar lapres burzwa, parski li pa ditu dan bann la zot azanda. Okontrer, zot kont. Zot azanda li diferan, zot azanda seki zot bizin ris MMM ver ladrwat. Me, kan ti ena gran seri deba “Lalit de Klas v/s nasyonalist” organize par enn instans inpe “ilegal” (dan sans ladireksyon pa ti apruv enn kordinasyon 4 so rezyonal) dan MMM apel “labaz Por Lwi”, Lalit de Klas ti gayne.

Konklizyon
Zordi LALIT pe kontiyn amenn sa laliyn anfaver lalit de klas, ki MMM finn abandone. La ena enn sitasyon depi revi Lalit de Klas ki dir ki “Kan kriz ekonomik pe vini, arm klas travayer avek ideolozi proletaryenn, napa dezarm travayer avek patriotism burzwa”. Sa enn sitasyon inportan, kan nu get sityasyon zordi. Ki nu truve? Nu truve ki dan kontex kriz ekonomik ena enn tantativ depi diferan lafors pu dezarm klas travayer avek nasyonalism, morisyanism, patriotism burzwa, anplas travay ver mobilizasyon klas travayer pu bann revandikasyon deklas, revandikasyon anfaver so klas.

Zordi nu kongre zisteman pu analiz kimanyer zordizur ena bann kuran similer ki egziste e kimanyer pu diyl ar sa kalite kuran la, e ena kamarad Kisna ki pu get kontex zordi, pu terminn sa papye la.

Pu terminn sa seksyon la, mo ti pu kontan salye zefor bann kamarad ki ti form parti Komite Redaksyon Revi Lalit de Klas a lepok, parski kan mo finn fer resers pu sa diskur la, mo finn truve ki li vreman ti fer enn travay extra-ordiner. Sa lepok la pa ti ena innternet pu rod linformasyon, bann kamarad ki ti ekrir, e ena parmi ki parmi nu isi zordi, finn bizin lir buku liv pu gayn bann referans. Bann linformasyon ki ena dan Revi Lalit de Klas pa ena lor innternet malgre ki ena fwa kan nu rod kitsoz nu gayn par milyon posibilite, me seki ena da Revi Lalit de Klas, pena li lor innternet okenn par. Alor sa ti mo surs prinsipal pu sa papye la, e osi L'Histoire d'une Trahison ki LALIT ti pibliye an 1987, pu kritik sa devyasyon a-drwat ver nasyonalism, morisyanism ek patriotism ki finn amenn MMM vinn enn parti plito kominal, plito pro-inperyalist, setadir lekontrer de seki li ti dir li ete avan 1981.