Galleries more

Videos more

Dictionary more

Muvman Liberasyon Fam: What do we expect of political parties? (In Kreol)

09.11.2011


Nu ena plezir pibliye transkripsyon diskur Rajni Lallah ti fer lor nom Muvman Liberasyon Fam (MLF) dan Konferans Uver LALIT Mardi 1 Novam lor “Ki MLF atann de enn parti politik?”.
Mo pe koze antan ki enn delege Muvman Liberasyon Fam. ki enn organizasyon ki retruv li dan muvman fam. Nu reprezant enn kuran dan muvman fam, enn kuran ki dan sertin moman, for, ek sertin moman, mwin for. Kan MLF ti ne, ant 1976 ek 1977, nu ti dedye buku letan pu konpran ki enn organizasyon fam ete, ki kalite organizasyon nu pu ete, ek kimanyer nu bizin azir vizavi bann parti politik an-zeneral. Dan nu premye lane lekzistans, enn bann gran zuti ki ti ed nu gayn enn klarte lor sa kestyon-la, se kan nu ti met latet ansam pu imazinn ek batir enn manifesto, kot nu reflesi lor ki demand nu bizin fer pu emansipasyon fam. Enn manifesto, li fer li kler pu nu, pu tu fam, ek pu tu parti politik ki exakteman nu pe vize. Sa manifesto-la finn ed nu buku pu gid nu dan bann premye lane ek amezir letan pase, nu finn aprofondi nu manifest. Pli resaman, dan 2 dernye lane, nu finn travay lor enn nuvo manifesto ki fek sorti. Nu ena plezir pu donn zot enn kopi kan sesyon fini.

Nu ti pu kontan dir ki anplis ki nu manifesto limem ki gid nu aksyon, dan nu listwar, nu finn a diferan moman ena revandikasyon lor lekel nu finn mobilize dan muvman fam ek ki nu finn prezante a bann parti politik pu fer zot kone: “Ala seki muvman fam pe reklame zordi, dan limedya” avek bi pu fer bann parti program adopte sa bann revandikasyon-la. Alor kan nu get nu listwar, nu truve ki pu nu, enn program, enn manifesto, demand ek revandikasyon, li finn enn laspe byin inportan pu ki dimunn kone ki nu pe rode.

Kantmem sa, nu finn remarke ase suvan demand ki muvman fam fer, li inpe "fose" par medya, par sertin organizasyon politik, u lezot seksyon Leta burzwa. Ena fwa u pa tro konpran kifer ek ena fwa u konpran byin kifer osi, pwiske li enn fason met baton dan laru muvman fam kan li mobilize pu demand ki vremem al dan sans liberasyon fam ek egalite. Zot sey redwir demand muvman fam a bann zafer ki anfet nu pa reelman pe dimande. Zis pu donn enn lexanp: byin suvan, prezant muvman fam kuma enn muvman ki nu bi se pu asire ki dan sak lakaz, sak zom pe fer so par luvraz lakaz. Alor prezant nu kuma enn muvman ki al fer kanpayn enn par enn dan sak lakaz pu fer zom trap balye. Anfet se pa sa nu bi.

Ki nu bi li ete? Nu truve dan Muvman Liberasyon Fam ki enn dimansyon nu lalit, li kont sistem kapitalis. Nu kone ki fam zame pu gayn liberasyon su reyn sistem kapitalist. Nu truve ki anbrige dan sa sistem kapitalis-la, ena seki nu apel enn sistem patriarkal. Savedir parey kuma sa sistem kot ena inegalite de klas, kot enn poyne kapitalis opuvwar ki ena so bann sef, ek su-sef dan klas intermedyer, ek anba net, enn mazorite travayer ki pena okenn puvwar desizyon; parey kumsa, su sistem patriarkal ena enn poyne zom macho ki dominn tu fam, ek laplipar zom osi. Alor se sa ki nu pe rod dir kan nu koz patriarsi. Purtan kan u tann koz muvman fam, sirtu dan medya, u pu krwar ki lalit fam li ena pu fer avek komye sef konpayni fam ena, komye sef dantrepriz fam ena, komye Minis fam ena, komye sef ziz fam ena, komye sef lapolis fam ena. Anfet kan u gete, u truve ki ena fwa nom fam dan sa kalite pozisyon-la ek lerla u kapav mezir ladiferans ki sa fer. Get post Vis-Prezidan Repiblik. Ilevre li ti enn pos ki ti paret pu al aboli detut fason.Ti pe truv post la inpe anplis. Lerla ep, guvernman nom enn fam dan sa post-la. Natirelman, mo sipoze tu dimunn realize ki sa finn enn desizyon ki finn sanz nu tu nu lavi. ( Tu dimunn riye).

Pu muvman fam, lefet ki pena mem fam dan sa bann pozisyon-la, li zis kumadir enn laglas pu montre ki ena inegalite dan lasosyete pwiske fam pa pe kapav partisip dan priz desizyon a tu nivo; tuseki li montre, se degre inegalite ki ena. Alor seki nu atann depi enn parti politik anterm so program, se ki li ena enn program ki atak patriarsi, atak sistem patriarkal-la, sa sistem piramid-la. Nu truve ki sa sistem kot ena konpayni prive ki ansarz prodiksyon, li enn sistem kot sak konpayni organize dan sa mem piramid-la. Nu truv Servis Sivil, li organize kumsa; lapolis li organize kumsa. U truv sa sistem patriarkal-la partu. Dan lafami patriarkal, ena "sefdefami". Setadire bann gran tonton, papa, bann sef patriark dan lafami. Zot ki pran desizyon lor lafami, ek zot ansarz seki apel "met enn lord" uswa "dres" fam dan lafami. Nu, nu plito anvi ki rekonet lafami kuma enn zafer plat, organize otur foye kot fam ena enn plas santral. Nu pa ule ki lafami organize kuma piramid avek enn sef lao.

Dezyem pwin ki nu ti pu kontan fer se lor fason enn parti politik organize. Buku parti politik ena enn lel fam ki li enn so bann gran rol se ki tu le 8 Mars (Zurne Internasyonal Fam) li mobiliz fam dan enn gran rasanbleman politik. Lerla "le lider" vinn koze dan sa rasanbleman-la. Rol fam se pu anbras li 2 kote lazu ek aplodi li kan li koze. Savedir fam pena okenn rol apart swiv "le lider". Alor byin suvan se sa rol enn lel fam dan enn parti politik. Nu truve nu ki kan enn parti politik organize dan enn fason demokratik, ki ena striktir demokratik, ki ena brans, ki ena manb avek drwa egal dan enn parti, li ed muvman fam dan lesans ki li ogmant lavwa fam anzeneral dan politik. Nu truv sa byin inportan ki ena demokrasi intern dan enn parti pwiske li pa zis ranforsi lavwa fam, me ede pu tu dimunn ki manb parti ena enn lavwa dan so parti.

“Nu osi truve ki li inportan ki enn parti li pran pozisyon kler. Kifer nu dir sa, se parski suvan bann parti politik lor sertin size dir "Wi bizin ena plis deba lor sa kestyon-la". Me kan ariv ler pu deside, zot pa pu pran enn pozisyon de parti. zot dir "sakenn va deside selon so konsyans". Seki nu atann depi enn parti politik se ki li pran pozisyon politik kler, li pran enn pozisyon de prinsip. Li bizin antan ki parti, pran pozisyon anfaver dekriminalizasyon lavortman, anfaver kontrasepsyon. Enn parti politik bizin ena enn pozisyon kler kont kominalism, kont integrism. Byin suvan dan lalit pu liberasyon fam, lor buku kestyon ki konsern liberasyon fam, nu ena pu fer fas a ideolozi integrist anti-fam ki li lor kestyon lavortman ek kontrasepsyon u divors u maryaz.

“Nu osi atann ki enn parti politik ena enn pratik politik ki ankuraz partisipasyon fam, ek zom osi. Savedir enn reinyon fer dan enn sertenn fason ki pu ankuraz sa partisipasyon la: ki li so ler ki reinyon-la fer, dan fason ki organiz reinyon-la, anterm langaz ki servi dan reinyon, anterm konportman ki dimunn ena dan reinyon. Bizin mazinn reinyon anfonksyon partisipasyon tu dimunn ki montre lintere, inklir fam.

“Kote stratezi, seki nu atann depi enn parti politik anti-kapitalist se pu rekonet ki muvman fam li enn alye potansyel. Savedir kan nu pe amenn enn lalit kont kapitalism, muvman fam ena lintere pu met ankestyon par ekzanp, lefet ki fam pena kontrol lor sa later ki nuri nu. Nu bizin kapav kontrol later pu ki nu plant manze. Manze, kuma tu dimunn kone, li finn tradisyonelman enn bann gran preokipasyon fam dan listwar. Pu nu li inportan ki tu dimunn ena drwa a lozman. Ki serti met enn arsenal lalwa represif kont zom vyolan, ziska mem propoz remet penn demor kan enn fam li pa anmezir pu kit enn menaz vyolan akoz li pena lemwayin pu pey lozman. Alor la ena enn terin kot muvman fam kapav vinn alye enn parti politik ki pe lite pu demokrasi, pu egalite, pu liberte pu tu dimunn. Pu nu, li enn kestyon stratezik ki nu travay avek enn parti kuma LALIT. Nu truve ki sa kalite stratezi-la ki pu avans lalit pu liberasyon fam pli divan.

“Nu pa ti pe anvi depas nu ler, alor nu finn amenn kopi nu "Nuvo Manifesto Fam" ki donn enn lide program lor lekel nu dan MLF pe mobilize dan muvman fam ek donn enn lide bann demand ki pe emerze. Nu finn osi amenn kopi nu liv lor enn size fondamantal "Who Owns What and Why" ki baze lor enn sinpozyom ki nu ti organize an 1998. Li anfet fer nu poz bann kestyon ki amenn nu dan enn pozisyon defors dan lalit pu liberasyon fam ek liberasyon limanite mem. Enn lot liv ki sirman pu interes dimunn dan sa moman-la kot pe ena buku deba lor legalizasyon lavortman se nu "Abortion Argument Kit". Sa 3 liv-la pu donn plis detayman lor analiz ek demand presi ki Muvman Liberasyon Fam pe amene dan muvman fam.”