Galleries more

Videos more

Dictionary more

Lindsey Collen’s Speech on the State of Mainstream Political Parties (in Kreol)

08.11.2011


Kifer LALIT pe fer sa “Eta de Lye” lor parti politik? Sa ti tem intervansyon Lindsey Collen, kan li finn fer diskur luvertir pu konferans uver LALIT le 1 ek 2 Novam 2011. Li ti dan Port Louis, divan 70 dimunn.

Li fantastik, kuma Rajni finn dir, pu truv bann kamarad isi prezan lor enn size ki, nu kapav dir, inpe lur pu enn zur konze piblik, me mo krwar anplas nu tu pran sa traka tusel, nu finn desid pu vinn ansam, e parski nu analiz li ansam ki nu kapav sort dan sa problem, parski vremem li enn problem ase grav. Se enn problem grav ki nu pe fer fas, e mo sipoze li sa realizasyon la, realizasyon sa degre gravite la, ki tu kamarad isi prezan inn dakor pu, anplas al borlamer kuma dimunn abitye fer, anplas met lord dan nu lakaz, nu finn desid pu met latet ansam plito. Parski ena sertenn moman kot gravite enn sityasyon li interpel nu.

U kone, bann parti politik, byin rar nu panse lor ki zot ete. Ki ete enn parti politik? Purtan mo krwar nu kone instinktivman, sirtu dan Moris - dimunn kone, dimunn byin kontan swiv politik. E nu truv linportans parti politik, parski nu kone ki “politik” samem vreman mwayin pu nu konfront ek sanz puvwar. Li mwayen ki nu konfront ek nu sanz sa puvwar ki kontrol nu lavi. Nu pena lot sime pu konfront li, pu sanz li, apar politik. Enn lorganizasyon politik, par exelans, li enn parti politik. Alor nu konn linportans seki apel enn parti politik.

Lerla, zordi kan nu pe zwenn, nu pe zwenn kifer? Parski anzeneral - li enn konsta zeneralize dan Moris - dimunn finn truv bann parti politik tradisyonel, bann parti politik ki kapav apel “meynstriym”, zot finn ariv 2 zafer: enn, enn bankrut politik; zot pa pe propoz nu nanye pu sort dan sa problem dan lekel nu ete, enn kote, ek dezyeman, ena enn koripsyon dan parti politik. Ena enn koripsyon ki fer bann parti politik, anplas form enn zuti ki kapav ed nu rezud problem ekonomik, sosyal ki nu pe fer fas, zot finn vinn enn parti integral problem la. Alor li enn kontradiksyon, kot pu nu kapav sorti dan problem zordi, nu kone nu bizin enn lalit politik, me sa striktir ki apel parti politik la, li enn striktir ki tu dimunn pe rekonet, dan ka bann parti meynstriym, li finn puri net. Alor li enn moman kot, si nu pa adres problem la ek reysi re-abilit ek re-konstrir enn nuvo form lorganizasyon politik, nu pu uver a tu bann gran danze. Parski si tu dimunn vinn dir, “Tu finn puri,” nu balye li -- anfet ti ena enn bann ki ti pe balye divan Parlman -- e ondire nu pa kone ki exakteman ki nu pe balye, me nu pe balye li. Sa ideolozi pu “met prop” san konpran, se enn form popilism ki byin fasil kapav anzandre bann lorganizasyon danzere kuma nu finn deza truve dan lepase, pli presizeman dan bann lane 1920, dan Lerop partu, pa zis dan Lalmayn ek Litali; partu ti ena lamonte seki nu apel ideolozi fasist ek ideolozi fasizant. Fasism li liye avek sa demars pu “met prop” dan enn fason dezespere. E zordizur nu pu ena deplizanpli buku, buku-buku, dimunn dezespere. E sa ki rann li fantastik ki zordi nu pe reysi zwenn ansam. Nu pe rod kone ki exakteman bizin kritike, ranplase amizir li pe bankrut, amizir li pe puri.

Alor ki ete enn parti politik? Nu sey get li inpe an teori asterla pu de-trwa minit. Savedir sa introdiksyon la ed nu pu prepare pu seki pu vini dan sesyon dime, setadir le 2 Novam.

Taler, nu pu pas an-revi bann parti politik, enn par enn, dan sa premye sesyon la. Lerla lapremidi, nu pu get zot fayit par size dan lekel zot finn ek pe fel.

Enn parti politik premye dabor li enn program. Alor nu truv bann lezot parti politik suvan zot bliye program, uswa zot tir li kumadir 2 zur avan enn eleksyon zeneral: “Ala nu program”. Ondire enn zafer lor papye. Me, enn program, li plis ki sa. Li enn konpreansyon ankomin. Sa ki enn program ete. Kan nu konpran kitsoz, nu partaz enn konpreansyon. Li kapav lor papye, wi. Me pu ki lor papye, fode ki nu finn konpran li ankomin, e fode ki nu kontiyn travay pu devlop plis konpreansyon ankomin. Lerla li vinn enn zuti pu nu partisipe dan listwar amizir li derule dan leprezan. Enn program, li kapav sanze, li bizin adapte, li aprofondi, li elarzi, li pofine. Sa ki enn program. Enn program se trwa zafer ki nu konpran ankomin. Enn, li enn analiz, de, li bann revandikasyon ki sorti dan sa analiz-la, seki nu apel “demand”, e trwa. li pa zis revandikasyon ki nu finn tom dakor, li revandikasyon lor lekel nu dakor pu milite, lor lekel nu mobilize, nu organize pu apiye dan mil fason. Sa se enn parti politik so laspe pli inportan: li enn program ankomin. Ek enn program li ena sa 3 zafer: analiz, revandikasyon uswa demand - bann zafer ki, si nu apiy sa, li pu vremem amenn nu pli divan. Li pa zis enn zafer ki amenn nu pli divan lor sirfas, lerla anba-anba sa demand la, li pe kul nu pli divan. Samem kifer nu bizin met latet ansam. Pu nu gete ki revandikasyon ki amenn nu pli divan. Nu apel sa kalite revandikasyon la enn “demand”. Enn revandikasyon, par exanp, pu bann pli bon zuti travay ubyin linz travay, li bon li. Me li pa amenn nu buku pli divan. Li enn revandikasyon sinp. Me enn demand pu ena enn mes kot kapav manze ek diskite, li kapav amenn nu pli divan, li kapav amenn nu pli divan parski nu pe gayn enn lokazyon pu koz ant kamarad dan travay. Sa, fer li enn demand. Li get pli lwen ki revandikasyon kom tel. Ek lerla, trwa, se mobilizasyon. Kimanyer u mobiliz dimunn? Sa osi li form parti dan program la. Ena prinsipalman 2 fason: swa u sey atir tu dimunn, dan enn fason atomize; atomize se kuma enn spre aerosol, li but-but kumsa. Sa li plito metod de drwat, par exelans fasizant: “Mwa mo lider, tu dimunn pa bizin konpran nanye, vini! Swiv mwa!” We, sa li enn fason. Pa nu fason. Nu kone sa pa pu amenn nu lwin. Nu kone sa li kapav danzere. Ubyin, nu kapav organiz dimunn dan enn fason kot nu rekonet lefet ki li pe deza organize: dan sindika, dan komite kartye, organiz dimunn dan enn fason kot li li kapav kontrol so partisipasyon atraver bann lorganizasyon ki li deza ena.

Anplis enn program, enn parti politik, li bizin osi ena enn form, enn striktir ki permet so bann manb partisip dan enn fason demokratik dan seki pe pase. Sakenn bizin ena posibilite dan kiksoz kuma enn brans, kot li pe zwenn dan landrwa, kot dimunn pe kree nuvo lide, nuvo analiz, kot dimunn ki kone ki pe arive dan landrwa, dimunn ki kone ki pe arive dan so travay, li pe diskite avek sa konesans ki li deza ena. Li pe amenn lide. Li konn so realite dan kartye, dan travay. Nu pa bizin dir li. Li konn sa pli byin ki nu. Me, met tu sa bann lide depi diferan dimunn ansam dan enn reynion brans, lerla li vinn enn striktir parti. Lerla kan tu dimunn met latet ansam, dan enn Komite Santral eli ubyin dan enn Lasanble manb, lerla analize avek tu sa innput la, lerla lide li re-al dan brans. Kumsa li kumadir enn pumon pu enn lorganizayson. Enn pumon demokratik. Enn parti li ti devet ena enn Konstitisyon ki organiz sa demokrasi intern la.

Trwazyeman, setadir anplis enn program, anplis enn striktir, bann parti bizin ena bann prinsip organizasyonel. Savedir par ki prinsip nu travay? Par ki etik ubyen moralite nu travay? Kan u donn parol, eski li ena valer? Ubyen eski u pu al aval li dime? Li ena enn valer, sa kalite prinsip la, seki nu apel “prinsip organizasyonel”. Nu prinsip organizasyonel li pa sorti dan enn liv sakre, sipa depi lao. Li pa finn sap depi dan lesyel. Non. Li finn akimile par lexperyans. Kan u donn u parol antan ki manb enn parti, ubyen antan ki parti, u gard li. E si zame u pa gard li, pu kit rezon, u ena pu rann kont, pu dir,”Ala kifer nu pa finn gard nu parol.” Sa li enn sinp prinsip organizasyonel. Me ena buku sa bann prinsip la. Zot finn devlope partu dan lemond, kot dimunn ena so sindika, li ena so lasosyasyon, li ena so koperativ, e ladan li finn devlop sa bann prinsip la. Zot prinsip ki fer u program, u bann bi, kapav progrese. Zot enn fason azir ki permet u bi mars pli byin. Li enn zafer pratik. Li baze lor ki lefe a kurterm, a mwayenn term, ek alonterm, nerport ki aksyon nu pran. Prinsip organizasyonel zot ede pu donn respe pu manb enn parti, antre zot, e pu parti la vizavi lamas dimunn, pu parti la vizavi so alye. Li permet zafer marse. Kan u donn enn randevu, u gard li, e u kamarad kone u pu gard li. U ena konfyans dan bann prinsip organizasyonel.

Alor sa seki enn parti ti devet ete. So program, so striktir demokratik, ek so prinsip travay. Me konsta zeneral ki nu finn gayne dan, nu kapav dir, sa dernye 20 an dan Moris, se ki bann parti politik pe puri divan lizye tu dimunn. Lerla, dan dernye enn an, nu finn gayn kumadir enn kolaps dan estim dan lekel piblik finn gard bann parti politik. Natirelman, li pa zis bann parti politik ki finn koronpi, okontrer nu kapav dir bann parti politik kapav zot koripsyon li pli piblik, me li inportan parski zot nu zuti pu sanz sityasyon. Li enn zuti ki finn koronpi. Sa li grav. E divan nu lizye zot finn koronpi.

Nu ena bann “layer” koripsyon, lez par lez. Nu pran pwin Medpoint ki Rajni ti mansyone, pu get sa enn ku. So pwin santral ladan se Travayis ek MSM ansam finn fer enn lavant, enn aste-vande, enn akizisyon pu Leta, depi enn fami ki li, li dan sa laparey deta aktyel - antan ki Prezidan, ek ena enn ki ti Minis Finans, 2 post kle. Aster ek vander li inklir mem personaz. Me, konfli dintere li evidan. U anvi vann u klinik, me vann li ayer, pa vann li ar Guvernman kan ena dimunn dan sa laparey deta-la, ki dan sa mem fami ki proprieter klinik la. Sa li koripsyon de baz dan zistwar Medpoint. Nu ena enn ta teknikailite apar sa, me erer debaz se ki sa Guvernman-la, so PMSD osi ladan, me sirtu so MSM ek so Travayis, zot finn expoz zot koripsyon par sa lavant Medpoint la. Bon, Guvernman finn gayn batiman ek later, inpe bann laparey inapropriye ek vye. Ek li finn depans so Rs144 milyon, ki nu pa tro kone kot li ete pu lemoman. [Lodyans riye]. Li inpe enn mister pu lemoman. Sa li premye nivo koripsyon.

Pli anba ki sa, get ki kalite koripsyon politik ena: MMM kan li kumans denons skandal Medpoint, li kumanse par atak MSM, kuma pli responsab dan sa koripsyon sa parski so dirizan zot fami ki proprieter Medpoint. Me divan lizye tu dimunn, Berenger fer sa parski li ti anvi MMM rant dan guvernman avek Travayis. Sa li pa pu niye li sa. Sa, li pa enn alegasyon nanye, li vre sa. Alor li atak Minis MSM Maya Hanoomanjee tulezur, tulezur, atak Maya Hanoomanjee kumadir si zis tir li dan guvernman, lemond pu parfe. Anfet, nu tu finn preske bliye sa aster. Avek ki bi, pu ranplas zot dan Guvernman. E lerla, kan MSM finn finalman kit Guvernman ale, la, nu gayn Berenger ek so MMM kumans atak Travayis, dir zot prinsipalman responsab. (Dapre nu, zot tulde responsab depi kumansman, akoz Guvernman ki responsab.) Me, asterla pu MMM, li vinn Navin Ramgoolam ki responsab. Pravind Jugnauth li ti kumadir enn pa-konn-nanye ladan. Li kapav vre, in? Me selman pa kapav tulede, li prinsipalman responsab, e li pa konn nanye ladan: seki li ti dir avan ek seki li pe dir asterla, zot pa korbore. Savedir ki ena enn dezyem nivo koripsyon. MMM koronpi dan manyer li kritik sa koripsyon la. Li kritik li zis pu li tir enn lavantaz ladan. Kimanyer u met lord ladan kan prinsipal lopozisyon li pe servi sa zis pu badine? La, li pa enn koripsyon lamone, li enn koripsyon politik, zuti politik pe koronpi. So mi grat sirfas, nu get enn tigit plis anba ki sa, nu truve ki ena enn 3yem nivo koripsyon dan sa mem skandal Medpoint la. MMM ek MSM ti dan mem Guvernman lane 2004 parla, kan Berenger ti Premye Minis ek Pravind Jugnauth ti Minis Finans. Sa Guvernman la finn desid pu pa defann Leta dan Lakur, kan Sun Trust finn purswiv Guvernman pu Rs 50 milyon parski Guvernman finn kas kontra lokasyon pu Sun Trust kot Minister Ledikasyon ti loze. Sa Guvernman la avek enn Minis Finans, Pravind Jugnauth, Berenger, Premye Minis, savedir 2 parti, MMM ek MSM, zot met Zidisyer dan enn pozisyon kot li oblize fer Leta tir enn manda Rs 50 milyon, donn sa Sun Trust, enn Trus familyal pu bann Jugnauth, ki Prezidan Repiblik ek Minis Finans. E Guvernman, sann ku la, li pa gayn nanye ladan. Li perdi Rs50 milyon, me li pa gayn batiman, pena later nanye ladan, pena mem lekipman inapropriye ek vye. Alor u gayn enn lot form koripsyon kot MMM, ki sipoze ed nu sorti dan sa problem koripsyon la, li, li finn deza dan sa mem kalite zafer ansam ek MSM, ki MSM ek Travayis finn tripote otur Medpoint.

Ek lerla kan medya ek kan nu mem, elektora, lepep, nu pa truv sa realite la anfas, nu pa truv li kuma li ete, li enn form ondire pu sey koronp nu osi. Se nu, nu kumans koronpi, kot nu ankor krwar nu kapav truv enn parti ladan, ubyin enn-de ansam ladan, pli bon ki sa lot 2 la, kan nu fini kone ki zot tu koronpi mem. Savedir nu, nu vinn koronpi. Ala, 4yem nivo koripsyon.

Alor nu dan enn sityasyon grav. Dan Moris, nu truv li kumsa. Lezot pei, li pa buku pli bon. Sa form demokrasi byin limitatif ki nu ena dan sistem kapitalis, li pe ariv so dat expirasyon. Dat finn pase, ankor pe servi li, me ti bizin pe rod enn nuvo form politik pu fer fas sa puritir-la. Ek nu pa dan enn lepok fasil.

Lepok la. Anu get lepok aktyel. La, la, la. Deplizanpli bann kriz pe prezante avek enn lanpler pli grav, enn lanplitid pli gran. Deplizanpli bann kriz pe melanze ansam, kriz finansye ek kriz ekonomik. Onivo mondyal, nu ena bann sif somaz ek landetman bann hawshold, bann sif imans. Bann pei ki finn andete ziska enn pwin inimazinab, kuma Rajni finn dir. Me, anmemtan, e li enn surs lespwar, li finn vinn enn sistem ekonomik ki su chalennj. Ena “Occupy Wall Street” kot dan plis ki 100 lavil Leta Zini ena muvman dokipasyon kont kapital, ek kont manyer ki kapitalism pe ale. U kone kapitalism li existe dan enn fason kot li o-puvwar, pa plis ki 250 an. Nu, limanite, nu ena 100,000 an. 250 an ladan, ena sistem kapitalist. So premye 150 an, li ti ena bann kriz terib tultan: krash, krash, krash; labank ti pe krash suvan, tu dimunn ti anrwinn suvan. Lerla apre 150 an, savedir preske 100 an desela, nu gayn premye gran kriz kot li pran enn form plizumwin mondyal; sistem kapitalis ti fini mondyalize lerla. Sa nu pe koz bann lane 1920. Preske 100 an desela, nu gayn gran gran kriz mondyal, ek la, nu 100 an plitar, ek dapre bann ekonomis burzwa ordiner, seki travay dan bann lagazet kuma “The Economist”, kuma “Financial Times” tusala, zot pe predir - ek mo krwar Minis Finans Britanik finn predir mem zafer - ki sa kriz la li pu pli pir ki seki ti an 1920; sa kriz ki nu pe kumans sibir asterla-mem. Alor nu ena enn kriz ki sistem kapitalist prodwir, ek sann fwa la, li pena buku esapatwar. Apar li ena lager. Kan lager deklare kont enn pei, kan ena buku destriksyon, lerla sistem kapitalist gayn enn ti repriz. Ena buku tennder deor, bann kontra tusala deor, re-konstrir tu sa pon, stasyon elektrisite, rezervwar ki finn bombarde la. E lerla sa li donn sistem kapitalist enn ti repriz. Me li enn repriz dan mem sistem ki finn prodir kriz la. Pena okenn sanzman. Alor, zordi nu dan enn sityasyon kot sistem kapitalist inn vinn bankal net.

Me, sa kriz ekonomik la, nu bizin mazinn li vini ansam zordi ar enn lot kriz. Sa lot kriz la, li pli menasan ankor. Ekolozi, savedir nu bul later ki nuri nu, ki permet limanite ek tu bann lezot spiyshiz viv, li enn zafer ase frazil, li an-kriz. Sa 250 an sistem kapitalis finn deplizanpli rwinn planet: so lamer, so ler, so later finn fatige ar enn sistem ki zis fer piyaz. Sistem kapitalis, li pa finn sweyn bul later. Alor, nu bizin osi get sa bann kriz ekolozik la. E nu pu truve ki limanite pe bizin fer fas bann kalite problem inkrwayab: bann syantist (mo pe koz bann byolozist sirtu ek bann dan kwanntum fiziks ki get lenerzi ek transformasyon lenerzi, sa 2 domenn-la sirtu), a 99%, zot pe tir sonet alarm, pe dir li pa kapav kontinye kumsa. Dan 50 an pu ena bann sanzman danzere, sanzman ireversib. Bann zafer ki menas pa zis sivilizasyon imin me limanite limem, osi byen ki buku lezot spiyshiz. Syantis finn idantifye 9 pwin ki espes bann “sey kritik”. Si depas zot - syantis finn gayn bann fason mezir sa bann sey la – zot pran avan sistem kapitalis, asterla, ek so pwin kritik kot sey fini depase. 9 ladan menas nu bul later net. Zordi. Dan sa 9 la, 3 finn fini travers sey kritik. Ena 3 lezot ki zot sey kritik li anfet enn “tipping point”, kuma dir an Angle, enn pwen kot tu pu “baskile”, li vedir. Savedir li kumans koste, dan 3 ka, avek enn pwin baskil mem, lerla kan lanvironnman kumans sanze, li baskil net. U pa kapav return li. Bann zafer kumsa pe arive dan lanatir. E sa riske prodir dezast ekolozist.

Ek nu ena pu fer fas a lefet ki asterla, bann kapitalist pe aste bann anvironnmantalist. Nu pe truve lor televizyon, sa, Shell, sipa BP, ki pe pli piy planet aster, zot pe finans ekolozi. Alor nu ena pu vinn malin pu kone ki bann la pe sey rod kuyonn nu, avek bann solisyon teknolozik imaziner, kan anfet tu bann syantist pe dir li initil. Bizin sanz manyer prodir.

Syantist dan domenn syans pir, pe ankoler ar syantist sosyal, bann akademik dan sosyolozi, dan ekonomiks pli pir, dan antropolozi. Dan sa bann domenn-la, so bann fakilte net dan tu bann liniversite dan lemond, pe pran sistem kapitalist kuma enn “done”, pa pe remet li ankestyon, kan sistem kapitalist pe menas sosyete ek pe menas planet. Zot, zot pe pran li kuma enn done. Savedir li drol, me bann syantist dan pyur sayenns ki pe truv danze. Bann syantist sosyal, zot pa kapav. Savedir finn reysi krak zot. Alor u truv bann liniversite deplizanpli, ki zot anseyne? Zor anseyn “manejmennt”. Savedir, dan enn tel size, li tutafe normal bizin asyum kapitalism, parski u pe manej pu kapitalist. Zot anseyn “marketing”. Ek dan ekonomiks, u asyum tu bann zafer lor sosyete. Tu sa bann korporasyon ki pe pran dezisyon ki pe amenn dezas, zot pe pran li kuma enn done, dan liniversite. Alor nu pa kapav atann ki gran gran intelektyel dan syans sosyal pu tir nu dan problem. Bann vre syantist petet. Me bann syans sosyal, bann akademik, inntelijennsya, sa non! Nu pu bizin dimunn ki pran enn kuraz politik, met latet ansam pu fer fas sa bann difikilte ki Rajni finn dir.

E pandan sa 2 zur-la, nu espere, dan LALIT, pu truv defo dan bann parti politik pli klerman kan zot pa kapav kree enn fason pu sort dan sa bann kriz kapitalist, sort dan sa kriz lanvironnman la.

Premye zafer, zot pena analiz dan sa bann parti tradisyonel lor sa bann gro kriz la. Zot koz kriz kuma dir li enn lapest ki enn fay bondye finn avoye.

Dezyem, bann parti politik meynnstriym nepli krwar zot bizin ena enn vizyon sosyete. Zot pena enn sosyete pli egaliter, enn sosyete ki pli sweyn dimunn.

Trwazyem, bann ki ti deza ena sa vizyon la, kuma Travayis ek MMM, zot, zot ti deza ena sa analiz lor sistem kapitalist, zot ti deza ena enn vizyon enn meyer sosyete, zot labaz omwen ti ena, sertenn bann ladireksyon ti ena, me zot, zot finn konverti zot bann prop taktik tanporer an stratezi permanan. Ek sa li manyer ki zot finn vande. Prinsipalman ladan, dan taktik ki vinn stratezi, se zot taktik elektoralist. Elektoralism li enn form popilism: “Vot mwa, mwa mo pu fer tu.” 70 zokris dan enn kastrol presyon kapav sanz lemond? Li inpansab ki 70 dimunn pu kapav sanz lemond. Fode buku dimunn organize ansam, tom dakor ek lerla travay pu sanz lemond. Si nu pans pu al met 3 lakrwa lerla asiz lakaz atann, sa, nu pa pu al lwin.

Alor nu la zordi akoz savedir nu konn sa.

Sa bann parti la pena bann striktir demokratik ditu. Ena ki zame pa finn ena. PMSD zame pa finn ena. MMM sel parti ki ti ena. Li li finn perdi sa depi 1981. Savedir depi byin lontan li pena, me li ti ena.

Pa bizin dir lor mank prinsip. Mo krwar sa tu dimunn kone zot mank prinsip.

Me ena enn lot zafer ki kapav nu ti bizin koz enn minit lor la: tu sa bann parti tradisyonel, zot finn servi enn metod kapitalist “marketing” pu zot parti. Zot vann zot parti kuma enn prodwi. Zot vann zot lider kuma enn prodwi. Ek manyer zot fer sa se par kareman kuyonn dimunn. Pran dimunn pu enn matyer ki u modle sikolozikman, kuyonn li, fer li aste u “projet”. Zot met enn dimunn avek enn kravat lor enn gran-gran pano, paret byin prop, bann zanfan deryer li, bann madam pe trap-trap li, korek. Ondire enn prodwi. Vot li. Be sa marketing la, li koronp sa bann parti la net. Vizavi nu, ki zot koronpi. Pu ki zot pe pran nu? Savedir nu, nu enn zafer ki zot, zot kuyone. Ek sa nu ena pu rekonet sa pu ki kan nu konstrir kitsoz nuvo, nu evit sa kalite metod la.

Alor kan nu pe konstrir enn muvman politik, parski li nu sel fason konfront puvwar, nu sel fason fer seki lepok obliz nu fer, se atraver enn lorganizasyon politik, ek lorganizasyon politik par exelans, se enn bon parti politik demokratik.

Alor kan bann-la pe perdi repitasyon pu “politik”, nu bizin fer enn manyer zot fer perdi repitasyon zot politik, pa tu politik. E ki nu, nu met dibut bann zafer baze lor enn analiz kler kimanyer zot finn koronpi, kimanyer zot finn bankrut, pu ki nu pa vinn kuma zot.

Nu ena pu travay sa, ek samem kifer nu la azordi.

Ena buku dimunn avan nu ki finn amenn sa kalite lalit la, ki finn fer sa bann analiz-la, ki finn met dibut bann parti ki finn marse dan enn fason demokratik. Nu, nu ena pu aprann depi sa bann le-ne la. Ek zot pu remarke dan dernye 10 an, kan sistem kapitalist pe al ver larwinn, mem bann gran kapitalist, gran ekonomist burzwa, zot tu pe sit Karl Marx. Li premye vre analiz ki explik sa sistem la. E tu sa travay ankor a-pwen. Sa enn siyn ki zot finn kumans perdi enn batay ideolozik. Bann kapitalist zot nepli kapav dir: “Pa gayn drwa dir Karl Marx”. Zot-mem pe dir petet nu bizin gete dan sa analiz Marx eski ena kitsoz ki kapav ede pu konpran sistem la. Savedir zot sistem telman ankriz ki zot bizin analiz li, pu pa pas pu gopya, ubyin pu sey sap li.

Me u kone, e mo pu terminn lor lamem, bann laburer Moris, enn ansyin sekter depi lepok esklavaz, alor byin-byin organize, ena buku sazes. Bann laburer si zot pa tro konpran kitsoz dan politik (e zot pu dir u sa osi), zot dir, “Abe, mo gete bann patron ek sa bann top manejer-la, bann kolom tusala, pe dir. Seki zot pe truv bon, seki zot pe sutenir, kan nu konn sa, lerla nu, nu sutenir lot parti-la. Sa ki zot dir. Ek zot ena rezon ase suvan. Alor kan ti ena PMSD, tablisman finn sutenir li (zot ti fer miting lontan kot zot ti ena loto-radyo an Franse “Lachez vos servants”). Me bann laburer, zot ti pe dir, “Be nu vot Travayist alor”. Zot finn mars ar Travayist; avek Travayist, plis ki IFB parski IFB suvan ti ek tablisman. Se ki finn fer laburer per IFB. Alor ti ena plis planter dan IFB. Lerla kan Travayist fer enn lalyans avek PMSD, kan li mars ar tablisman, laburer an-mas buz avek MMM. Kan MMM kase, ek gayn MSM osi, tablisman finn dir “Plivomye nu sutenir MMM”, laburer finn al avek MSM. Sa osi montre nesesite u prop analiz, parski MSM li pa tro kont tablisman, li. Me li pa ti gayn so sutyin.

Kifer mo pe rakont sa? Parski zordi nu bizin gete dan tu bann gran analist ki existe dan lepase avek lekel nu kapav aprann: ena so Marx kuma mo finn dir, Engels ki ti travay ansam ar li, ena Rosa Luxemburg, Gramsci - tusala finn re-vini; li nepli blasfem pu dir zot nom. Sistem kapitalist finn fini sede lor la. Me parmi ena enn-de ki zot pa kapav siporte ziska ler. Ziska ler, zot pa kapav siport ni Trotsky, ni Lenin. E nu bizin gete kifer? Antretan, nu kapav fer kuma laburer, ziska ki nu finn konpran sityasyon. Nu gete ki nu kapav konpran lor enn parti politik, lor so lorganizasyon, depi Marx ek Engels, wi. Me, mo krwar sa 2-la, Trotsky ek Lenin, fale pa nu negliz zot, parski kan patrona pa pe kapav santi sa 2-la ziska ler, nu, nu bizin inpe kuma laburer, kan nu pa tro kone kifer, nu bizin lir seki zot ti ena pu dir, nu sey konpran kimanyer zot, dan zot lepok, finn konpran kimanyer batir enn muvman politik ki met tu sistem-la ankestyon. Nu kapav aprann buku ar Lenin ek Trotsky lor kestyon parti politik.

Alor mo espere ki ansam nu pu ena 2 zur fantastik divan nu, ek li pu donn nu enn imans kuraz pu fer fas bann zafer ki limanite zame pa finn bizin fer fas avan.

Mersi bann kamarad.

Transkrir par RL.