Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

Economic Crisis behind the Political one in Mauritius (in Kreol)

02.08.2011


Rada Kistnasamy, dan so Tur Dorizon dimans 31 Ziyet, ti donn enn apersi lor kriz ekonomik ki pe plann deryer kriz politik aktyel dan Moris, kan 6 Minis finn demisyone. Ala seki li ti dir:

Amezir kriz ekonomik pe agrave onivo mondyal, Guvernman dan Moris pe persiste avek enn politik ekonomik ki byin depandan lor exteryer. Guvernman pe persiste avek sekter frazil kuma turism, Zonn Frans, BPO, sekter finansye ek lindistri sikriyer ek kannyer. Anmemtan Guvernman ena enn program pu seki li apel “demokratizasyon lekonomi”, enn zar demokratizasyon ki pa pu partaz avek lepep, me plito pu uver bann sekter ekonomik existan pu fer lespas pu lezot seksyon burzwazi. Setadir, li ule elarzi baz burzwazi, se tu.

Anmemtan Guvernman pe kontiyn rasir e vinn osekur baron dan Lindistri Sikriyer dan enn moman kot sa sekter la an kriz avek lafin marse garanti ek bes dan pri disik.
Dan diskur pu luvertir lakup, le 12 Zin kot Mama Tuke, Premye Minis Navin Ramgoolam finn vinn avwe ki so papa avan ek li aster, sutenir Lindistri Sikriyer, kuma enn stratezi politik. Li finn dir ki Sir Seewoosagar Ramgoolam finn negosye kota garanti pu 500,000 tonn disik ver marse Eropyin e parkont li, li finn fer swa politik pu diriz lamone “lakonpaynman” depi Lerop ver sa sekter la. Li admet asterla ki li ti kapav diversifye lekonomi, diversifye lagrikiltir. Me, li finn fer enn swa anfaver kann. Li dir ki sa lamone la pu ed transformasyon Lindistri Sikriyer an Lindistri Kannyer, Lindistri Kannyer ki pu rant dan prodiksyon etanol, prodiksyon elektrisite atraver bagas ek prodiksyon disik blan.

Dan so diskur Navin Ramgoolam evit koz lor profi imans ki Lindistri Sikriyer pe fer lor prodiksyon elektrisite atraver IPP. Purtan, li ti abitye kritik oligarsi sikriyer buku lor la. Nu remarke osi ki Guvernman ek bann dimunn dan Lalyans opuvwar kuma Patrick Assirvaden, Nita Deerpalsingh, Cader Sayed Hossen byin trankil pu lemoman lor bann kontra beton IPP ek CEB. Ondire konfli avek gro patrona finn rant an veyez.

Nu rapel ki an 2007, finn ena konfli ant Guvernman ek MSPA lor kestyon prodiksyon kuran atraver IPP. Navin Ramgoolam ti vinn fer miting lor televizyon kont bann profi mirobolan ki Lindistri Sikriyer pe fer. Swit a sa konfli, MSPA finn dir ki li pu sed 2,000 arpan later a Guvernman ek dakor pu ki Hunton & Williams, bann exper, pu re-examinn kontra IPP ek CEB. Me MSPA refiz aksepte rapor ki bann exper finn depoze e later ki ti ofer pe alwe a kont gut. Anfet, dan sa 2,000 arpan, 1,000 arpan ti reserve pu lagrikiltir ek 1,000 pu proze lozman. Kat an apre, zis 257 arpan finn alwe a bann korperativ pu prodiksyon agrikol ek 82 arpan pu proze lozman. Setadir 339 arpan lor 2,000.

Reform dan Lindistri Sikriyer pe viz pu kontiyn okip bon later agrikol pu plant kann pu prodiksyon etanol ek bagas. Lezot later pe konverti ar proze IRS ek RES, setadir “real estate”. Ziska ler ena 470 vila IRS ek 125 dan proze RES. Proze IRS pu, dapre guvernman, kree 4 anplwa par vila, sirtu anplwa kuma anplwayed mezon ek zardinye. Alor, 250 an apre lafen lesklavaz, nu pe re-kumans kree anplwa dan sekter domestik. Bann IRS ek RES pe met dibut kuma proze ki pu permet bann milyoner fer spekilasyon, aste-revann avek bann benefis imans. Aseter pa mem bizin okip vila zot pe aste, kapav les li ferme e met enn konpayni sekirikor vey li, lerla revann apre.

Guvernman pe osi ankuraz tablisman pu al delavan avek bann proze Shopping Mall imans inpe partu, la usi lor bon later agrikol. Grup Espitalier Noel Ltd ena proze Bagatelle, Medine ena proze Cascavelle, Grup Mon Loisir ena proze River Side dan Riviere du Rempart. Tablisman pe rant an Joint Ventures avek kapital depi Sid Afrik ek Kenya pu sa bann proze la. Navin Ramgoolam ti mem aksepte azir kuma invite-doner pu lansman countdown pu proze Bagatelle ki viz pu inogire dan mwa Septam.

Nu ena osi proze Neotown ki viz pu okip 60 arpan later stratezik dan Port-Louis, ek lot kote Port-Louis nu ena proze Jin Fei kot plis ki 500 arpan bon later agrikol pe detrir.

Dan kontex kriz alimanter ki pe tus plizir pei lemond, nu truve ki Guvernman pe inpoz enn politik devlopman ki viz pu dilapid later ki ti kapav servi pu prodiksyon manze, anmemtan ki li favoriz prodiksyon enn prodwi non-alimanter, an-okirans kann.

Alor nu truve ki fas a kriz ekonomik, Guvernman pena volonte politik pu sorti andeor sa lekonomi ki kareman fonksyone dan enn fason ki kont lintere lamas dimunn dan Moris, Rodrig ek Agalega.

Avek kriz ekonomik dan zonn Euro, enn seksyon dan Guvernman (sirtu otur MSM, ki demisyoner pu lemoman) pe pus ver enn re-oryantasyon ekonomik ver pei Les. Nu finn truv ki se Aneerood Jugnauth ek Nando Bodha ki finn pran plas dan vol inogiral Air Mauritius ver Shanghai, kuma enn sinbol sa tandans la. Nu pu osi rapel kan Aneerood Jugnauth ti Premye Minis, li ti byin pros avek burzwazi komersyal dan Port-Louis osi byin ki pei Les kuma Malezi. Bag ki li ti gayn kado Malezi ti byin vizib lor so ledwa!

Avek plan Guvernman pu fer Moris ‘Duty Free Island’ nu truve ki burzwazi dan disik pe pozisyonn zot ar bann Shopping Mall pu gayn kliantel parmi turis depi Lasinn, Lind ek Larisi.

Ni Guvernman, ni lopozisyon pena volonte politik pu propoz enn devlopman ekonomik ki pran kont seri kriz ki lemond pe traverse kuma kriz alimanter, kriz lenerzi, kriz ekolozik ek kriz sosyal. Zot antete pu sutenir bann proze pilote par enn burzwazi kamikaz, dan kann, enn kote, ek Shopping Mall ek IRS, lot kote.

LALIT sel parti ki finn konsistan, finn kontiyn travay mobilizasyon pu ki ena enn devlopman ekonomik ki pu dan lintere tu dimunn ki travay pu viv ek dimunn mizer.

Depi plis ki 5 an LALIT pe fer kanpayn lor baz nu program pu enn lekonomi alternativ. Enn program ki viz pu servi later pu plant manze e konverti bann mulin ki finn ek pu ferme an lizinn ki kapav servi pu transform ek prezerv manze pu konsomasyon lokal ek pu exportasyon. Sa se enn veritab proze kreasyon anplwa anmemtan.

Nu usi dir ki bizin devlop lindistri lapes ek prosesing pwason etan done nu ena larz siperfisi lamer otur nu. Kumsa, osi, ki nu asir enn sekirite alimanter.

Fas a kriz lenerzi, LALIT ena vizyon pu al ver prodiksyon lenerzi renuvlab kuma eolyenn, soler, vag, ek mare-motris. Sa pu diminye nu depandans lor inportasyon fyuel, pu protez lanvironnman, pu kree anplwa, ek pu liber later pu plant manze olye ki plant kann pu bagas ek etanol.

Dan sa kad la, nu dir bizin ena fasilite pu prodiksyon ek prezervasyon manze pu elver, planter ek peser dan Rodrig, osi byen ki dan Moris. Lagrikiltir ek lapes bizin baze lor seki bann grandimunn deza kone ansam avek resers syantifik, ek resers dan Kiba ek Lasinn lor prodiksyon manze prekot dimunn ki pu servi li.