Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

Overview of World Political Situation by Ram Seegobin (in Kreol)

31.07.2011


Tur Dorizon lor sityasyon politik mondyal
Dan enn Seminar Uver LALIT Dimans 31 Ziyet 10:00am a 2:00 pm, Ram Seegobin ti fer enn analiz sityasyon mondyal aktyel, ek Rada Kistnasamy ti fer enn analiz lor sityasyon Moris pandan kriz otur “zafer Medpoint”. Sa lartik la pe transkrir seki Ram Seegobin ti fer lor sityasyon mondyal.
KRIZ EKONOMIK USA EK LEROP
Ram Seeogin ti dir ki ena enn sityasyon kriz profon lor nivo ekonomik, ki pe antrenn bann kriz politik, sosyal ek mem imaniter, dan diferan parti lemond. Sa kriz finansye ek resesyon ekonomik 2007-9 finn enn premye parti seki serten ekonomist finn predir pu enn “double dip”, setadir li pu bese pa zis dan form enn “V” me dan form enn “W”. Li ti refer nu a Nouriel Roubini, enn profeser ekonomiks ki finn predir kriz la. Seki frapan ar sa dezyem kriz ki lor nu zordi, konpare ar kriz finansye 2008 ek depresyon ekonomik 2007-9, se zordi kriz la li otur 2 deviz ki dominn investisman ek komers internasyonal, setadir Dolar ek Ero.
Leta Zini zordi dan enn kriz grav. Li finn akimil enn defisit bidzeter astronomik. E li pa etonan, parski li pe fer depans lor 2 lager Irak, enn lager Afganistan, ek pe tini plis ki 700 baz militer partu dan lemond, plis li finn fer bann “bail out” ubyen “loperasyon sovtaz” kan finn ena kriz finansye an 2008. So defisit bidzeter li depas enn trilyon Dolar par an, ek finn ariv $14.3 trilyon. Sa so det antan ki Leta. Ena problem balans peyman osi, ki taler nu vinn lor la. Me, kote det Leta, USA ena enn problem partikilye, parski ena enn lalwa finansye ki met enn plafon. Plis ki sa det-la pa kapav ogmante, san enn nuvo lalwa. E Guvernman USA finn ariv sa plafon la. Dapre lalwa, kan depas sa plafon la, lerla USA rant dan “defo peyman”, an Angle “debt default”. Sa vedir nepli kapav pran prete pu ki li pey sekirite sosyal, lapey solda larme, anfen tu depans. Alor, li ase dramatik. Kwaki ena buku diverzans lor ki Prezidan Obama kapav fer. Li paret ki Mardi 2 Ut, dat fatidik, si pa reysi gayn enn vot depi 2 sanb Parlman (Sanb Reprezantan ek Sena) pu remont plafon pu det, pu bizin ena mezir dexepsyon. Prezidan Obama bizin al rod larzan. Me, akoz li dan “defo peyman”, tu bann biro ki fer “credit rating”, kuma Standards and Poors, Blumberg, etc, pu fer li gayn enn stati “Mwens Fiyab” kuma enn antite ki kapav re-ranburs nerport ki lonn. Seki sa ule dir, se ki kan USA pran larzan prete, so to dintere pu pli for, akoz ena plis risk. Alor, enn pei ki deza tro andete, li pu riske pli andete ankor. Ziska ler li ena stati AAA, sa vedir li preske garanti li kapav pey so det, me si li an defo peyman, lerla li pu perdi enn A ladan, e to dintere li pu bizin fer pas pu pli gran. Alor, li ase dramatik.
Asterla, ena enn partikilarite avek deviz dolar. Tu sa dimunn, tu sa Konpayni, tu sa pei, ki gard zot rezerv an Dolar, zot trakase. Get enn pei kuma Lasinn, li ena enn sirplis komersyal imans avek USA, parski li export buku prodwi laba konpare avek seki li inporte depi laba. Sa vedir Lasinn ena enn det anterm Dolar. Me, si valer Dolar bese, Lasinn pu gayn mwens larzan dan so bann repeyman depi Leta Zini.
Alor, depi kumansman sa kriz finansye la, kuma kamarad Lindsey Collen finn tultan predir pu arive tutotar, kapav li pu vinn enn kriz otur dolar. Prosesis fini deklanse. Deza ena problem otur valer dolar. So lefe, kan li pran, li kapav miltiplikater. Kan dimunn per ki dolar pu perdi valer, zot pli vann li, lerla kan dimunn vann li, ena enn exedan dolar, lerla so valer pli bese. Nu gayn enn lefe buldenez.
Seki pe anfet limit katastrof otur Dolar, se anmemtan ki dolar an kriz, lot gran deviz ki servi kuma enn fason gard rezerv, setadir Ero, li osi ankriz. Si Ero pa ti osi ankriz, kapav buku plis pei ek konpayni ek individi ti pu fini defalke zot Dolar, pran Ero. Me, kot nu ete zordi, avek kriz dan Lerop, Ero riske eklate dan bann semenn, dan bann mwa ki pe vini, alor dimunn pe gard zot Dolar, ki-a-fer.
Me, seki pe arive dan Leta Zini, li byen interesan. Kan Obama pe rod fer mont plafon pu pran larzan prete, sa pe provok enn konfli ideolozik, enn konfli ideolozik telman grav ki li finn ariv enn dedlok sa dernye 2 semenn, kan nu pe al ver dat fatidik, le 2 Ut. Normalman ant Repibliken ek Demokrat dan USA pena gran diferans dan zot politik, me parfwa lor lekonomi zot enn gran, gran konfli. La, asterla, la pe gayn enn.
Obama dir bizin remont plafon ek li propoz mizir timid pu diminye depans pu ki kapav diminye sa det la, tandi ki Repibliken truve ki zot kapav servi zot mazorite dan Sanb Reprezantan (Demokrat tuzur mazorite dan Sena zordi) pu inpoz enn politik pli iltra-liberal ki Obama pe aplike. An-okirans, Repibliken pe rod poz kondisyon pu ogmant plafon:
*Kup depans Guvernman, lor sekirite sosyal, pansyon, etc.
*Pa ogmant tax lor dimunn ris ni lor konpayni.
*Fode privatize.
Obama kone ki si li sede, li pu perdi enn gran parti so labaz. Buku sutyen ki li finn gayn pu eleksyon, ki li depi klas travayer, bann menazer, dimunn mizer, pu evapore si li sede. E pa bliye, ena eleksyon prezidansyel lane prosenn. Bildep fini kumanse.
E anmemtan, kriz Dolar pe montre enn dezyem kontradiksyon dan lekonomi USA. Leta Zini tultan ti krwar pena problem si li ena defisit bidzeter, lezot Guvernman dan lezot pei fode pena det agrandisan, me li, pa fer naryen. FMI tultan dir tu pei fode zot balans komersyal pa rant dan enn defisit agrandisan, sinon so lekonomi pu eklate. Me, USA finn tultan innyor sa, gras-a so pwisans, sirtu to pwisans militer. Li fer seki li ule. Me, la, bann kontradiksyon finn kumans eklate. Dan enn premye tan, Leta Zini finn depann lor det, me la, li finn ariv limit.
Normalman, Zonn Ero ti devet kapav benefisye depi sa kriz dan Dolar. Me, avek Lairland ek Portigal ki finn deza al dan defo peyman, zot osi, Lerop pa kapav pran lavantaz. Labank Eropyen Santral ek FMI pe lev fon pu sulaz det bann pei dan Zonn Ero. E asterla, Lagres finn bizin rant dan sa mem sityasyon la, li pe reservar 2yem trans 100,000 Ero “bail-out”. E Lagres pa pu kapav re-pey so det. E kisannla li dwa? Li dwa sirtu Labank. Ki Labank? Sirtu Labank Alman ek Lafrans. Alor, si li pa re-peye, si li kit Zonn Ero, li ale, kriz finansye grav kapav pran dan Lalmayn ek Lafrans.
Alor, FMI ek Labank Santral Lerop pe inpoz mem zar “rezim” lor Lagres ki finn inpoze depi 30-40 an lor tu pei Tyermond, kan zot rant dan det. Ki ete sa: Kondisyon pu lonn se:
*Diminye depans Guvernman
*Ogmant tax lor dimunn mizer ek travayer, kuma TVA
*Privatize, setadir bayant dibyen Leta Lagres.
FMI, kom tuzur, li sezi lokazyon kas enn gran pake ideolozik: li exziz privatizasyon.
Me, dan Lagres, lamas dimunn finn desann dan lari. Nu finn truv zot lor TV, dan bann protestasyon imans. Zot pe reziste kont sa bann kondisyon la, e zot pe ariv enn pwen kot zot pe remet ankestyon Guvernman limem.
Zordi, Lespayn ek Litali pa lwen deryer Lagres, anseki konsern kriz det. Litali so det fini depas 100% so GNP. E laba, ena enn kriz politik anbilan. So Premye Minis Berlusconi, li deza ena 6-7 ka o-kriminel kont li: pu frod, pu prostitisyon avek enn miner, pu trafik dinfliyans, pu koripsyon. Alor, Litali pe rant dan enn sityasyon katastrofik.
Lespayn, so gran problem, li ena 20% somaz, e li ariv 40-50% parmi zenn ant 18 ek 25 an. So kriz li sorti enn problem vann IRS lor bann pri plis ki so valer, enn “bul” ubyen “bubble”. Alor, dan Lespayn, avek tu sa somer, ena bel bel mobilizasyon, sirtu parmi zenn. Zot tu finn kit tu lezot lavil, fer lamars lor Madrid, e asterla, zot tu pe marse al Brixel. E lor sime, lezot dimunn pe zwenn zot, pe prepar enn gran manifestasyon Brixel.
Me, Lerop ena enn difikilte pu li sorti dan sa seri kriz la. E ankor enn fwa, li konsern deviz. Linyon Eropyen, li finn vinn enn linyon ekonomik avan ki li finn vinn enn linyon politik. Sa vedir enn servi lekonomi kapitalist diferan leta nasyon finn vinn ansam pu form Lerop, sanki zot ena enn fason pu evit sa kalite kriz li arive suvan dan kapitalism. Si nerport ki pei ki pa dan Lerop sonbre, ki li fer? Abe, FMI dir li, “Fasil. Devalye u larzan 30%”. E kuma pu Moris, si li pa marse, abe lane prosenn devalye li ankor 20%. Dar Zonn Ero, selman, li pa posib fer sa. Tu pei dan Zonn Ero ena mem mem larzan. Lagres, si li sonbre, li pu oblize kit Zonn Ero. Li pu return avek so Drachma, ki li pu aziste a enn nivo ki ekivo enn devalyasyon masif. Lerla, li res dan Lerop, me pa dan Zonn Ero, kuma Grand Bretayn ete. Me, sa kalite “kit zonn ero” la, kapav antrenn eklatman Ero kuma enn deviz.
Alor, sityasyon ekonomik, li dramatik. Personn pa kapav prevwar ubyen predir ki pu arive.
MWAYEN ORYAN
Tinizi ek Lezip, apre ranversman Ben Ali ek Mubarak, pankor reysi etablir enn nuvo konstitisyon, e dan labsans enn veritab trazektwar ver demokrasi ek sosyalism, dan sa peryod flu aktyel la, bann Islamist pe kumans lev latet. Dan Lezip Larme tuzur opuvwar, me bann Islamist pe apel pu miting apartir zordi. E, pandan represyon, lorganizasyon relizye mwen reprime ki lorganizasyon politik sekilye. Dan Tinizi, malgre ki ti pe al ver elir enn Lasanble Konstitiyan, ena enn serten flu asterla. Sa lager sivil dan Lalibi, kot USA-UK-Lafrans finn rantre, li finn azir pu kal lelan revolisyoner dan Tinizi ek Lezip.
Dan Lalibi, lager ant Gadaafist ek Anti-Gadaafist pe kontiyne. Bann rebel, ubyen “insirzan” kuma medya apel zot, ena sutyen anterm larzan, zarm ek sipor diplomatik depi USA, L’OTAN ek Lerop. Laba osi, paret ena emerzans pli kler enn kuran Islamist. Avantyer, gran sef larme (ansyen lame drwat Gadaafi) finn asasine, e zordi bann rebel zot mem pe dir, li paret bann Islamist dan zot prop kan responsab. Dayer, partu dan sa rezyon la, bann diktater, kan zot mat tu dimunn, finn osi mat kuran Islamist. Li ti vre lontan dan Iran, lerla dan Lalzeri, Irak, Lalibi, parey. Zordi dan Latirki, kan tu sef militer pe demisyone, li swit a enn konfli avek tandans Islamist dan Guvernman. Larme li dibut garan pur enn serten degre sekilarite. Seki arive, se kan diktater balye, lerla kuran demokratik lib, e kuran Islamist osi libere. Klerman dan enn premye tan, kuran demokratik, plito politik, li pli for, ek lerla, kan muvman la epwize enpe, bann Islamist kapav rantre. Dan Yemenn, mem zafer, kan Saleh pe afebli, zordi, sirtu dan Lenor, kuran Islamist pe vinn for, mem kuran pro-Al-Qaida.
Me, tu sa bann sulevman la, finn prodir enn gran dinamik anfaver rekonet Palestinn. Sulevman finn ogmant tansyon ant Israel ek Palestinn, atraver afebli kan Israel politikman. Sa ena anmemtan buku lespwar pu Palestinyen ki pe rod fer rekonet enn Leta Palestinn an Septam, me li osi ule dir ki Israel dan so dezespwar, kan li santi kwense, li kapav deside pu al fer kiksoz insanse kuma bombard sit nikleer dan Iran. Kumsa li pu provok enn ripost kont kit pei Golf, e lerla kumsa li espere li pu ris USA dan enn konfli militer dan Mwayenn Oryan.
PAKISTAN INSTAB NET
Alor, kan USA pe rod retir li dan Irak ek osi dan Afganistan akoz li an-dete, li pe bankrut ar lager (over-reach), Israel pu sey kree enn sityasyon ki gard USA dan Mwayenn Oryan. Sirtu kan USA pe retir li depi Irak, fokes pe sifte, al ver Pakistan. Laba ena enn sityasyon intenab. Ena enn instabilite absoliman insutenab. Nerport ki Minis ki pran pozisyon kont lalwa blasfem, li asasine dan 48 ertan. Ena bom pe eklate partu. Par santenn milye Taliban ki finn bizin fwir Afganistan, finn vinn dan Pakistan. Sityasyon byen grav. Alor, Pakistann pe vinn santral dan problem mondyal. E li deza ena bom atomik. Fokes pe sifte depi Mwayenn Oryan a Pakistan.
LAMERIK LATINN ENN LOT ZAR INSTABILITE
Kiba ek Venezuela, 2 chalennj kont sistem kapitalist, enn depi plis ki 50 an, enn dan dernye 10 an, tulde pei pe sibir sekus. Kiba finn reziste blokis internasyonal tu sa letan la, me asterla li pe vinn pli difisil. Kote Venezuela, Hugo Chavez malad, e pe sweyn li pu kanser, alor ladrwat pe mobilize kan ena enn flu otur so lasante. Alor, sa kuran pli a-gos dan Lamerik Latinn, li osi dan sekus.
KRIZ IMANITER DAN LAFRIK ek NUVO “SCRAMBLE FOR AFRICA”
Ena enn kriz imaniter imans dan Korn Lafrik, dan Somali, Sudan, Etyopi, akoz finn ena enn lasesres kuma zame avan, e sa pe provok faminn. Anmemtan, bann lazans Nasyon Zini, kuma FAO, mank larzan akoz kriz ekonomik dan USA ek Lerop. Ek anmemtan, avek sa 2yem “Scramble for Africa”, gro konpayni pe met grapen lor later agrikol partu dan Lafrik, par santenn milye hektar, mem milyon hektar. Konpayni depi Kore, Lafrans, USA, Lend, Lespayn, Sid Afrik. Ek dirizan pei Lafrik pe bayant later. Sa pu fann lafaminn plis ankor, e li pu kree enn kriz terib dan Lafrik. Mem konpayni Moris, ansam ek Singapor, pe rod met grapen lor later dan Kongo.
KONKLIZYON
Alor, kan ena kriz enpe partu, ladrwat li rod sezi lokazyon fer enn perse. Mem lextrem drwat li lev latet. Get sa “Tea Party” dan Leta Zini, nu pa finn truv enn zafer kumsa dan Leta Zini depi lontan. Alor, li vinn irzan pu lagos met latet ansam, organize, planifye pu kree lespwar pu sorti dan sa kriz la lor baz enn program revoliysoner pu sosyalism.