Galleries more

Videos more

Dictionary more

Diskur Minis Arvin Boolell dan Forom LALIT lor Diego Garcia

18.11.2010

Pu lintere bann lekter, nu pe reprodwir diskur Minis Arvin Boolell dan Forom ki LALIT ti organize lor Diego Garcia, Lindi 1 Novam. Forom ti prezide par Jean Claude Bibi e ti ena osi Lindsey Collen ki ti koze lor nom LALIT


Mersi byin Kamarad Jean Claude.

Mo finn swiv avek buku atansyon prezantasyon Madam Collen. Byin sir li provokatris me so bann lide ena bann etinsel. Sir ek sertin kan nu sorti la, pa pu ena enn latur infernal parski ena buku konverzans lor seki Lindsey Collen inn dir avek politik guvernman.

E se enn tem, enn koz ki inifye Moris, ki lopozisyon, guvernman, gran piblik Morisyin. Li kul desurs ki odela li enn koz nasyonal. Nu ena konverzans pu revandik de par nu drwa, seki apartenir a nu. Li bon ki mo rapel a tu bann kamarad prezan seki Premye Minis ti dir a Lasanble Zeneral Nasyon Zini lane dernyer, "nu lindepandans li pa konplet ziska ki nunn gayn nu suverennte nu teritwar dan so integralite." Mo insiste lor sa mo "integralite" la parski mo pa dakor pu ena enn lapros pismil e met an danze lobzektif prinsipal mem parski tu repoz lor nu suverennte.

E liye avek suverennte, drwa de retur de Morisyin-Chagosyin e drwa imin. Parski avan tu, si nu rant intipe dan listorik, depi 1965 apre konversasyon ki Prezidan dalor Leta Zini inn gayne avek Premye Minis dalor GrannBretayn, Harold Wilson, nu konn sirkonstans ki finn amenn demanbreman de nu teritwar. Moris ti enn koloni e nu konn bann sirkonstans, an vyolasyon flagran de rezolisyon 1514, 2066 Nasyon Zini. E le 14 Novam, Alger, nu pu selebre 50 an Rezolisyon 1514 ki ti vote dan Nasyon Zini ki kondann tu demanbreman tu bann teritwar. Kan enn pei pe negosye pu so lindepandans, kan li pe lager pu so lindepandans, u pe al a lankont lalwa internasyonal kan u demanbre so teritwar. Sa li kler e net. Ena lopinyon legal. Ena rezolisyon Nasyon Zini.

E Forum Alger, se enn Forum ki pu ed nu mont okreno pu denons oefor latitid inperyalist, ipokrizi guvernman Britanik parski nu kone an depi ki guvernman prezan, brif res parey. Nu pu fer resortir klerman, vyolasyon drwa imin, kimanyer finn derasinn dimunn, dan ki sirkonstans inn amenn zot Moris dan enn sityasyon difisil, kot sityasyon ekonomik ti byin byin difisil.

Mo kapav dir guvernman siksesif, depi Sir Seewoosagur Ramgoolam finn ena seki nu apel eleman "predictability, reliability" e finn ena enn konsonans dan nu politik pu nu lager pu ki nu suverennte li sakrosen e ki nu teritwar pa an peril. E, se vre parfwa li enn batay difisil, parfwa ena buku fristrasyon. Mo kapav dir ki Linyon Afrikenn ena 53 mam e so bann mam osi export ver Lamerik lor seki nu apel "Preferential Access ". Me a okenn moman, okenn sa bann pei la pa finn flanse kan nu finn amenn rezolisyon pu dir ki nu pe revandik a zis tit seki li pu Repiblik Moris. Mo kapav lir bann rezolisyon dan Nasyon Zini, a Kampala, li finn reinnfors seki nu fer ayer, enn. Dezyeman osome Lafrik, Sid Amerik e nu konn santiman de nu bann frer Sid Amerik. Sid Amerik, buku bann pei, ki li Carribbean Basin, ki li fer parti de NAFTA, zot export ver Lamerik, me a okenn moman zot pa finn flanse pu dir ki largiman ki Moris pe met delavan li enn argiman ki pa tini dibut. A CharmalChek, devan pei mam NonAlinye, nu amenn enn rezolisyon avek fors kot nu finn gayn sutyin de tu bann pei. Se vre ki depi nu pe stepep nu lapros politik ek diplomatik. E nu konn osi mantalite Britanik.

Parfwa avek rekil, nu dir les lebonsans prevalwar. Parfwa nu panse eski avek sa nuvel zenerasyon ena enn nuvel mantalite me malerezman le brif res parey. A Kampala, Konferans Commonwealth Head of States, Premye Minis zwenn Brown. Nu dimande ki nu ena diskisyon bilateral parski depi 1968 zame pa finn ena diskisyon bilateral. Enn sertenn moman ti ena diskisyon lor seki nu apel Joint Mauritian-British Fisheries Monitoring. Me depi 1968 pa finn ena diskisyon bilateral. E kan nu ti kwar ki bonnfwa Britanik li la, inn ena negosyasyon bilateral, nu finn dir ki isyu suvernnte, isyu resetelment, isyu humannrayt, tu bizin diskite alinteryer seki nu apel negosyasyon bilateral. Finn ena lerespe okumansman desizyon 2008. Premye renyon Zanvye 2009. Apre Ziyet 2009.

E an Novam, nu truv enn voltfas avek "Consultation Paper" lor Marine Protected Area ki zot sirkile. E la premye renyon finn ena avek mwa e Komiser Britanik Dr Merton. E monn dir li, li inakseptab. Mo truv li tranble kuma enn fey. Li inakseptab parski mo dir se enn voltfas, se enn mank respe parski kan nu ti negosye nu ti negosye kuma partner aparantyer. Lerla nu pran dokiman e nu finn remet a Premye Minis. Premye Minis mem zur finn koz avek Ed Miliband e finn dir li "ki u pa respe langazman" kinn pran pu ki tu diskisyon lor ninport ki isyu bizin vinn dan forom bilateral. Apartir la parski finn ena enn non-respe, nu finn kup tu pon avek Guvernman Britanik lor sa isyu la. An atandan nu finn mobiliz lopininyon internasyonal, bann akademik, laklas politik, bann sosyete sivil pu dir ki desizyon par Guvernman Britanik pu amenn enn Marine Protected Area li kuma dir enn "Trojan horse". Se enn kado anpwazone. Enn sertenn moman, mem nu bann kamarad lanvironnman pa ti pe konpran lanze. Enn fwa nu finn explike oefor, kanpayn ki nu finn amene tutazimut, latitid inn sanze. E mo kapav nom bann akademik, bann serser, bann pro-lanvironnman ki truv laverite kot ete e seki ena se enn "Trojan horse".

Nu finn dir ki nu finn stepep kote diplomatik, e nu finn fer li. Nu finn setpep kote politik, dan sak forom, dan Nasyon Zini. Mo pa kwar kuma Madam Lindsey Collen pe dir. Enn Minis onom Guvernman, ki li Parlman, ki li Nasyon Zini avek rezon pas Premye Minis. Me avek fors, nu finn kondann bann Britanik, nu finn akil zot ziska pwen ki zot pa finn dimann drwa de replik.

Mintnan anu get ki pe pase e ki nu stratezi pu nu kontinye. Nu ena Pelindaba Treaty. Pelindaba Treaty. Moris finn mont okreno e Moris se enn de bann arsitek de sa Trete Pelindaba. Moris ti premye pei pu siyn Konvansyon Pelindaba. Trete Pelindaba ena 3 protokol. Dan 2 protokol u pu truv Guvernman Britanik prezan. Me Guvernman Amerikin pe dir li ti a kontan ratifye Protokol Pelindaba. Byin sir san ki li komit li lor Protokol 3 kot zot pe dir zot pa pu kapav tir materyo nikleer existan.

Me ki sa Trete la donn nu e ki sa vedir? Nu pe atann ki Komisyon met sirpye. Pu ena 12 mam lor African Commission on Nuclear Energy. E nu ule ki Moris vinn enn mam. Byin sir nu pu lobi pu ki nu vinn enn mam African Commission on Nuclear Energy Pelindaba. Nu bizin fer byin atansyon. Si li ti osi fasil pu avoy bann inspekter de International Atomic Energy Agency, mo pa dir naryin pa posib, nu bizin dimande kifer ziska mintnan Israel ki ena zarm nikleer, kifer bann pei leta mam Lig Arab, bann pei Arab ki byin sir pe remet ankoz politik Izrael avek so arsenal nikleer, kifer ziska mintnan zot pann kapav dimann inspekter? Bizin konpran konplexite tut lasityasyon. Mo kapav sumet Protokol Pelindaba, so 3 protokol, mo kapav dir kot nu kapav sitye, ki lanze ena, ki lafors nu bizin mobilize pu evantyelman met enn keys avek Linyon Afrikenn pu nu dimand ki ena inspektora lor Chagos, lor Diego. Me nu bizin fer atansyon, tu aksyon bizin etidye avek so inplikasyon legal. Dan nu pe evre pu fer enn bon travay, nu bizin gete ki naryin pa pu remet ankoz.. Sa li tre-tre inportan. Mwa, mo lapel zordi fode pa parski Guvernman ofisyelman li pa dir ki ena enn "war room", fode pa parski Guvernman ofisyelman pa pe dir ki li ena enn "Delivery Unit" ki kumadir Guvernman pe asize pe les sifle letrin. Non. Lwin dela.

Les mo dir ankor, Premye Minis fek rantre depi Lond. Byin sir, mo tann Lindsey Collen pe koz avek rezon International Court of Justice. Nu kone Serbi ti finn mobiliz lafors ki bizin e li finn met keys kont UDI [Unilateral Declaration of Independence] deklare par Kosovo. Nu konn Zizman Kosovo. Nu konn etinsel ki sa finn kree. Lakoz samem ki nu bizin prepar nu byin ziridikman. E avoka ki nu finn rekrite, Philippe Sand, nu konn so konpetans. Nu konn so netwerk. Nu konn travay ki nu pe fer. Nu konn diskisyon ki finn ena avek Philippe Sand, Premye Minis a Lond avek nu bann konseye legal. Se enn travay an profonder, li dimann buku analiz e kot Lindsey Collen inn fer enn propozisyon, Guvernman pans dan sa mem laliyn la.

Guvernman, nu tu kone, finn desid avek rezon pu avoy enn anbasader a New York ki ena enn formasyon legal, ki enn exper dan lalwa internasyonal. E nu pe seryezman get tu bann isyu. Ena Komite Dekolonizasyon dan Nasyon Zini. Ena Maritime Boundaries. Nu kapav servi Lalwa UN Law of the Sea. Nu kone, par ezamp, enn pei kuma Maldiv oparavan pandan dezane ti pe diskit avek GrannBretayn. Avek politik ki nunn amene lor Foreign Affairs, zordi Maldiv pe diskit ar Moris. Maldiv rekonet drwa suverennte nu kapav ekzerse lor nu teritwar. Nu pe get kot ena overlapinng: nu pe get lor "extended continental shelf".

Nu kone ki nu kapav fer divan Komite UN. Enn zafer ki nu dir, enn de bann sekter porter lekonomi Moris se efektivman Moris kapav vinn enn Leta osean. Li kapav vinn enn Leta arsipel. Enn de bann rezon kifer monn dir parey kuma nu finn fer reform dan lindistri sikriyer, e zordi nu lindistri kanyer pe demokratize. Nu bizin gete an term mankagayne depi lindepandans lor Fisheries Licence, lor drwa lapes, lor ekoturism. Byen sir nu bizin fer enn letid pu gete ki kantite nu mankagayne. Mwa mo dimann bann Angle, zot pe deklar inilateralman enn desizyon arbitrer ki zot pe dir pe rant an viger apartir 4 Avril 2010. Zot pe dir laysens pe termine le 1 Novam. Me nu kone se ki finn plis explwat pwason dan sa rezyon se dimunn ki travay dan "so called" BIOT ki nu pa rekonet. Nu tu kone ki sa Marine Protected Area, "so called", ki nu pa rekonet, li enn "Trojan Horse" li kute pu zere sa. Li kute pu fer sirveyans. Avek Guvernman Britanik, avek so lekonomi, avek so bann mezir losterite, be la mo kone, li pe sipliy kominote internasyonal. Rezon kifer nu finn mont okreno pu denons bann Britanik lor zot latitid ipokrit, lor zot latitid ki pa merit okenn konsiderasyon. Parski mo dimann zot. Zot pena kas, zot pe rod deklar Marine Protected Area nu teritwar. Kot a sak fwa si u byin note, sa latitid Britanik nu denons li oefor dan tu forom.

Zordi nu pena okenn krint, Protokol Disik inn demantle. Tu exportasyon li bizin redize par reg OMC. Kot krint ? Kot politik neo-kolonyalism ? Kot nu pe vann nu nam ek konsyans. Parski dan lekonomi, dan negosyasyon bilateral ubyin miltilateral ekonomik, kan nu pe koz OMC, marse lor Lafrik. Zordi si Madagaskar kapav export so textil lor SADEC se parski nu a labri de tu bann manev inperyalist. Alor nu pena okenn krint lor la. Se sa ki mo ule dir ki nu bizin pratik, pragmatik e realist. Fode pa nu bann rev, fode pa nu dogmatik e nu bizin ena konverzans. Mwa mo dir lor bann pwin ki mo kamarad LALIT inn leve ant guvernman e LALIT pena diferans.

Mersi