Galleries more

Videos more

Dictionary more

Fas a kriz ekonomik dan Lerop, Ki Guvernman pe propoze?

07.09.2010


Nu ena plezir reprodir editoryal REVI No. 96, ki fek sorti kumansman Septam, 2010:

Editoryal
Apre premye 100 zur, nuvo Guvernman Lalyans pu Lavenir dekuver ki ena enn kriz ekonomik byin grav dan Lerop, ek sa pu ena lefe katastrofik lor Repiblik Mauritius. Nuvo Minis Finans Pravin Jugnauth fer sirfas ek enn nuvo plan sovtaz pu kapitalist lokal, enn plan pu amelyor "rezilyans" ki Sithanen ti sey etablir.
Kriz ekonomik dan lerop ena plizyer laspe: landetman masif bann leta dan peyi kuma Lagres, Lespayn, Portigal, ek lezot; somaz masif, ki finn depas 20% dan Lespayn par egzanp; resesyon mondyal ki paret pe returne; bann mezir anti-travayer ki pe amenn lagrev ek manifestasyon totalman zistifye. Sityasyon pe vinn telman grav ki ena buku komantater ki pe poz kestyon si Linyon Eropein pu sirviv kuman enn antite ekonomik.

Pu Moris
Etan done ki lekonomi Moris ankor byin depandan lor marse eropein pu disik, textil, turism, BPO, li pa ditu etonan ki kriz dan Lerop pe presipit enn kriz sistemik dan lekonomi kapitalist Moris. Me ankor enn fwa guvernman pe mal analiz sityasyon ek azir ondire nu pe travers enn kriz konzonktirel, ek ki byinto tu pu return "a-la-normal". Sithanen ti fer mem erer grav kan li ti met dibut enn plan pu donn enn sutyen "tranzisyonel" a sekter prive (Mechanism for transitional support to the private sector).

Guvernman Ramgoolam paret inkapab fer enn analiz ki montre ki se pa enn seri kriz konzontirel ki Moris pe traverse depi 6 an, me enn veritab kriz striktirel ki met an kestyon striktir prodiksyon dan Moris. Ek lafin bann marse preferansyel pu disik ek textil an 2005, se pa enn kolmataz tanporer ki ti neseser dan lindistri sikriyer ek textil, me enn veritab remiz ankestyon vyabilite a mwayin term sa 2 lindistri la. Kan kriz lenerzi finn vini zist apre ek pri petrol ti pe apros 200 dolar, pa finn ena enn veritab refleksyon lor eski Moris kapav kontinye depann lor lenerzi fosil importe. Kan krwasans ekonomik finn byin for dan Lind ek Lasinn, peniri alimanter finn presipit enn kriz sosyal byin grav. Lerla finn ena kriz finansye ek resesyon mondyal ki finn amenn ralantisman aktivite tu sekter ki depann lor exportasyon. Aster nu anplin kriz dan Lerop.

Dan Guvernman ek parmi bann ekonomist burzwa, personn pa paret pe remarke ki exportasyon Moris an difikilte kan ena krwasans ba, ubyin negativ, dan lemond, ek lekonomi Moris tuzur an difikilte kan ena krwasans for dan lemond ki amenn linflasyon ek peniri dan Moris.

Kriz dan Zonn Ero pa zis pe amenn enn rediksyon dan demand pu exportasyon Moris, li pe osi amenn enn depresyasyon larzan Ero ki pe prodir enn rediksyon dan reveni lantrepriz kapitalist ki exporte ver Lerop. Dan Lindistri Sikriyer, mem si apel li Lindistri Kanyer, reveni planter finn diminye par plis ki 50%, ek buku planter pe aret kiltiv zot later. Rediksyon dan prodiksyon kann pe menas legzistans mem bann gro linite izinaz ek rafinnri. Patron MSPA mem pe dir ki valer-di-zur sa lindistri la pa vyab. Ek rediksyon komann, lizinn textil pe ferme enn apre lot, travayer pe perdi travay par milye, reveni overtaym pu travayer pe disparet. Tu kategori lotel turist an difikilte: zot finn bizin diminye zot tarif, to ranplisaz pe diminye parski finn konstrir buku nuvo lotel (sanse pu akomod sa 2 milyon turist ki Xavier Duval ti pe atann!). Plizyer proze IRS finn abandone, seki pe termine pe gayn difikilte truv klian. Ena konpayni IRS pe bizin sey vann zis terin lor marse lokal.

Ki reaksyon Guvernman?
Aster Minis P.Jugnauth pe vinn ek enn nuvo plan: li pe fer tu kalite kustik pu montre ki so plan byin diferan depi seki Sithanen ek Ramgoolam ti propoze ek ki li, Jugnauth, ti kritike severman kan li ti dan lopozisyon, mem "lwayal"! Nuvo plan Jugnauth (ek Ramgoolam?) apel "Economic Re-structuring and Competitiveness Package (ERCP), ek seki li ena an komin ek bann plan Sithanen, se ki zot tu viz pu servi larzan piblik pu sutenir lantrepriz prive ek garanti profi konpayni kapitalist. Diferans ki ena ant plan Sithanen ek plan Jugnauth, se ki bann "Stimulus Package" Sithanen ti pretann zot pe viz pu prezerv lanplwa (apar VRS ek Blue Print ki finn detrir plis ki 30,000 lanplwa dan lindistri sikriyer). Gran sutyen pu bann exportater ti fer atraver depresyasyon masif rupi. Plan Jugnauth (ERCP) kareman vinn anons re-striktirasyon ki pu amenn lisansiman, me san depresyasyon rupi. Re-striktirasyon la pe konsern inikman sekter existan, ek PME ki tu dimunn kone enn sekter byin preker: plis ki 80% disparet apre 4 an. Guvernman Ramgoolam pa pe montre okenn volonte politik pu ankuraz devlopman nuvo sekter ki pu rann lekonomi mwins vilnerab a bann kriz extern.

Propozisyon LALIT
Depi plis ki 6 an, nu dan LALIT pe predir ki san enn veritab diversifikasyon ekonomik, Moris pu kontinye sibir sa kriz sistemik ki menas lanplwa ek nivo-de-vi travayer. Depi plis ki 6 an nu pe dir ki olye depans par milyar larzan piblik pu garanti profitabilite lantrepriz kapitalist ki pena gran lavenir dan nuvo kontex ekonomik mondyal, olye servi par milyar larzan piblik pu detrir lanplwa ek kree somaz, eski nu pa bizin mobilize pu reklam enn lekonomi alternativ baze lor diversifikasyon agrikol, devlopman agro-indistri, pu garanti sekirite alimanter ek lanplwa stab; devlopman veritab lenerzi renuvlab ki pa depann lor sarbon ek bagas ki gard nu prizonye tablisman ek so kann.

Depi plis ki 6 an, sak nuvo vag kriz finn konfirm nu analiz ek demontre ki nu propozisyon reprezant veritab alternativ pu klas travayer ek dimunn mizer dan Moris. Li evidan ki tan ki nu lekonomi kontrole par klas kapitalist ek zot bann azan dan guvernman ek leta, nu bizin milite ek mobilize pu etablir enn sistem sosyalist kot lekonomi kontrole demokratikman par klas ki travay pu viv.