Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

Lalit ant klas sosyal pe vinn pli vif

20.11.2026

 


Balans defors pe sanze. Lamas dimunn oprime inpe partu dan lemond pe kumans leve. Seki ti stab, nepli stab. Seki ti sir, nepli sir. Seki ti reyne ar inpinite, li an debandad zordi. Dan sak pei, form lalit deklas pran li diferan me partu li la, divan nu lizye. Ena sanzman dan ler. So parfin deza la. Nu tann leko so lamizik dan distans.


Seki pe arive se sa bebet kapitalis, dan so stad avanse “inperyalis”, so gurmandiz san-fin finn finalman fer li grat ledo so prop maler. Sa inegalite kriyel la pe provok tu kalite muvman diferan – isi kont inperyalis, laba kont zenosid dan enn lot pei, isi kont re-armaman e menas konskripsyon, laba kont lager, isi pu ferm baz militer, laba kont kontrol klas kapitalist lor politik, e kont lefet-mem ki kapitalis kontrol lekonomi.


Li enn muvman inegal e konbine. Kan sa lanpir Oksidantal pe desann dan so deklin, so klas dirizan partu-partu pe rod fer klas travayer sarye fardo sa maha-kriz ki pe vini, e klas travayer pe dir “Non”. 


Dan Pari, ena enn muvman telman for, telman profon, ki dabor etidyan, lerla klas travayer, e Zile Zonn, artis, muvman fam, zot tu pe azir an-armoni. Literalman. Partu dan Lafrans. Pei ki finn viv pa zis Revolisyon Fransez 1789 me osi Kominn de Pari 1871 kot klas travayer sezi puvwar premye fwa, mem si zis pu 100 zur, zordi pe travers enn lepok pre-revolisyoner ankor. Par milyon dimunn pe desann dan lari dan sak rekwin Lafrans, dan enn fason antuzyas, disipline, suvan zwaye. Lapolis, solda, sekirikor, pe gayn lord pu ankuraz lemet ek piyaz parmi dimunn ki deza tro ankoler. Parfwa pe ena sa kalite aksyon la byin-mem. Me, zimaz ki res grave dan nu latet li plito video sa imans lorkes 400-500 mizisyin klasik, parfwa ansam ar 100 santer koral, ki pe zwe lamizik klasik anplenner akote sante revolisyoner kuma “Bella, Ciao” ek “Linternasyonal”, osi byin ki jaz ek rok. Mizisyin, ar so linstriman, zot tu dan plin lari, me ansekirite, malgre Rayot laba pe zongle kartus gaz byin pre kot zot pe zwe. Li vreman zoli pu get kontribisyon mizisyin dan enn muvman revolisyoner. Li montre linportans lorganizasyon, repetisyon, konpreansyon an-komin enn ler pu zwe, setadir enn program. Parti revolisyoner anplin ladan –La France Insoumise ki finn lans zot kanpayn pu Melenchon vinn Prezidan. Anmemtan Nouveau Parti Anti-Kapitalist, Revolution Permanante, Lutte Ouvriere ek Parti des Travailleurs, zot tu aktif. Get temwayaz depi Pari, dan nu Revi.


Pa zis Lafrans kot lalit deklas inn pran. Dan Lespayn, Portigal, Litali, Belzik, ena manifestasyon imans ki kumans lor tem lozman, ubyin anti-lager, ubyin kont zenosid. Dan Berlin sindika finn fer manifestasyon divan lantrepriz. Dan Albani pe preske devir Guvernman dan enn seri manifestasyon ki ti kumanse kont enn proze IRS laba, enn proze ki tifi ek zann Donald Trump pe rod fer. Partu klwazon pe grene ant konpartiman nu lavi: seki arive dan Leta Zini, li ena lefe direk lor Albani. Dan Serbi, enn muvman etidyan fek ranport enn viktwar elektoral – enn pei Balkan kle. E, inportan net, travayer dok Litali finn re-donn sok, kordinn lagrev doker sann kut la atraver 22 pei, dan 113 diferan lepor zot pa tus enn kalite marsandiz: zot pa travay pu fer zarm rant Israel. U kapav pli avanse ki sa? 200,000 Olande manifeste Amsterdam pu dir “zenosid enn laliyn ruz”. Dan Langleter, vag apre vag dimunn pe arete akoz zot met enn sinp pankart divan zot: “Mo opoz zenosid. Mo sutenir Palestine Action”. Lepep ansam reysi turn lalwa, lapolis, leta burzwa net an burik. 


Anmemtan, dan Lind, ena gran muvman etidyan, “Muvman Kankrela” nom ki etidyan inn apel zot prop muvman pu sikann enn gran Ziz ki ti apel zot “kankrela”. Manifestasyon ki ti kumanse akoz fwit papye lexame, finn vinn politik. Zot pe opoz kanpayn Modi pu ras sitwayennte par milyon dimunn dan Assam. (Get nu lartik.) Dan Nepal finn ena enn nuvo vag sulevman etidyan, ki pe sutenir “skwaterz”.


Kan sa pe arive, dan Lamerik Latinn, dan Brezil Prezidan Lula gayne par 4.4 milyon vote kont Trump so gran kamarad Bolsonaro. Dan Paraguay, Prezidan laba gran alye Trump, finn demisyone an disgras, ale. Vize Trump pu pran “Lemisfer Lwes” pe zwenn tase. Get nu lartik lor bulversman dan Lamerik Latinn.


Leta Zini, Trump inn gayn enn bate bef dan eleksyon mi-manda. Li imilye. Repiblikin finn perdi kontrol e Sena e Kongre. Enn gran franz dan labaz Trump inn vire kont Israel, e fer sulevman kont lager lor Liran. Pa zis sa. Kote Demokrat, kandida dan tandans “Sosyalist Demokrat Lamerik” (DSA) e lezot egalman degos (kont zenosid, kont lager) finn eli byin-mem. Fek la, dan Lamerik, si u enn sosyalis sipa enn kominis, u pa eli! Asterla, lekontrer! Klas travayer Amerikin ankoler akoz pri inn monte fles, lokasyon tro ser, e saler pa pe monte. Zot opoz zenosid ki Trump ek Netanyahu pe kontiyne fer, e kont sa lager-dagresyon kont Liran, ena buku ki kont lager Ikrenn osi. Zot finn opoz manyer ki lapolis pe britaliz travayer lot-pei ek zot fami (lapolis ICE, Immigration and Customs Enforcement). Asterla klas travayer Amerikin pe mobilize pu fors sanzman dan sa Parti Demokrat la; rapel ki Biden, enn Demokrat, ti lans zenosid Israel ansam ar Netanyahu, e ki, kote lager kont Larisi, Demokrat pli pro-lager ki Repiblikin! 


Israel, Netanyahu inn gayn koyne, li osi. Li riske perdi rol Premye Minis apre 19 an opuvwar. Enn ansyin zeneral Gadi Eisenkot inn gayn dele 28 zur pu sey form enn Guvernman. Get nu lartik lor Israel.


Guvernman ek gran patrona dan Leta Zini, Lerop ek Israel fini diskredite dan lemond antye, e parmi zot prop lepep. Sa, li inportan note.


Tusala ansam vedir, nu bizin veye byin-mem si sa pu kree posibilite pu lalit Palestinyin avanse. Sa osi depann lor ase lafors lamas dimunn pu met an-aryer sa plan “Board of Peace” ki met Trump ansarz Gaza, e ki Konsey Sekirite Nasyon Zini fini donn so benediksyon. Li pa fasil ranvers sa, me nu bizin viz pu ranvers li. Nu bizin osi veye ki lefe sa sanzman balans defors pu ena lor lager-dagresyon ki Lamerik ek Israel pe amene kont Liran, e ki pe afekte pri marsandiz debaz partu dan lemond. Lager NATO kont Larisi, sa osi, pu afekte. 


O-nivo Nasyonal


Dan Repiblik Moris, dimunn tuzur firye ar Guvernman, e osi plin ar Lopozisyon formel. Sa desepsyon dan Guvernman, e degu Lopozisyon formel, li finn res stab depi tutswit apre eleksyon, vini-mem. E asterla, apenn lemet ek kuv-fe (ant le 13 ek 16 termine), finn ena preparasyon pu manifestasyon Platform Sindikal 31 Oktob. Sa ti 2 evennman byin diferan, ki reflet sa natir “konbine e inegal” manyer listwar derule, ziska enn sertin degre, par limem. Get nu lartik lor lemet.


Anfet lemet ti sok burzwazi, tu sa elit, tu sa depite ek Minis, tu sa trale patron la, ki ti krwar lamas dimunn pu res trankil pu 5 an. Enn sel ku, par duzenn zenes dan par duzenn landrwa ti ase ankoler – lor kestyon dilo, lor kestyon vyolans polisyer – pu zot bril karotsu ek vye matla lor sime, provok piyaz. Enn sel ku, dimunn byin-pansan soke net. Zot pa konn sa lakoler ki deza pe kuve parmi lamas dimunn. Lakoler li ankor tuzur la.


Seki ansarz propagann dan zurnal pas zot letan spekile, “Eski pu ena enn remaniman ministeryel?” Ondire pena nanyin Ramgoolam kapav fer apar enn remaniman? Li pa kapav fors tablisman pran travayer, asir sekirite alimanter? Li pa kapav fer pansyon revinn iniversel 60-an? Li pa kapav taxe dimunn ris, kuma tultan ti abitye fer? Li pa kapav taxe fortinn nonpli? Li pa kapav mem met lalwa pu aret bayant later ek milyarder depi deor? Li pa kapav introdir langaz Kreol kuma medyom dan lekol, pu ki zanfan pa tuf zot lakoler anba sirfas kuma zot oblize fer akoz zot prop langaz li reprime? Purtan, li pa kut gran-soz. 


Anfet, seki bizin lor azanda, li problem dilo. E Ramgoolam anplas rezud problem dilo, pe re-menas pu privatiz dilo, ki pu rann servis dilo mwins an-sekirite pu lamas dimunn. Li enn danze. Apre enn gran muvman ki LALIT ti amene dernye fwa Ramgoolam ti sey fer sa, Bolom Jugnauth, kan li ti vinn opuvwar, ti tutswit met fin sa privatizasyon dilo ki Ramgoolam ti met amars. CWA ki bizin investi. Bizin osi met sekirite alimanter lor azanda. Ansam ar sekirite lenerzi. Get nu lartik lor la.  


Antretan, Lopozisyon ofisyel byin fad. Bérenger pe asize lor enn tipti “ban lopozisyon”, alor li ule agrandi sa ban la morso. Li fini gayn Sydney Pierre ki finn demisyone dan Parti Travayis, alor zot a-kat asterla. Lider Lopozisyon Chetan Baboolal pa perkitan, e Bérenger la pu asire ki FMP zame pa pran okenn pozisyon ki pu zenn burzwazi. Li pu koz koripsyon, maladministrasyon, enn doz proporsyonel, forse-forse anti-represyon. Me, depi lane 1981, Bérenger finn evit amenn lalit lor pwin programatik baze lor lintere klas travayer.


Plis, dan Lopozisyon, ena MSM ek PMSD, e enn kote, ena Franco Quirin, ki ti demisyone kan li pa gayn Minister Spor. Sa rann Lopozisyon fad mem.


Andeor Parlman, FMP, Parti Bérengist, inn atir Rama Valayden ek Travayis Neelkant Dulloo, kandida rate, setadir ki pa ti gayn tiket pu eleksyon zeneral. 


Deor, Bhadain, li enn kote. Li ti fer tam-tam, me li finn kalme inpe apre so rankont avek Premye Minis.


E nu Premye Minis, ki li pe fer? Dabor, li vre pu dir ki sirman Amerikin ek Angle deryer so labsans 2 lane aswiv depi dan Some Sef Deta Nasyon Zini. USA ek UK kone ki, si li al Lasanble Zeneral (UNGA), lerla Ramgoolam pu bizin swiv lalwa internasyonal, reklam Diego Garcia fran-fran. Alor, pu zot sir li res vande, zot bizin fer enn manyer li napa al UNGA. Li sel lokazyon kot enn Premye Minis kapav revandik Chagos dan enn larenn zeopolitik milti-lateral mondyal, e li pa ale? De fwa? Li mem rod fer krwar rezon sete ki li kut “tro ser”; sanse piblik pe kritik li pu depans lor so limuzinn. (Get nu lartik lor Diego.)


Me, purtan li ti al Lond. Kan li returne, li pa donn enn rapor ki exakteman pe arive lor zafer Diego. Li fini vann li? Li finn fer pli bon ki so papa ki ti zis sey vann li, me pa ti kapav vann li akoz li pa ti ankor pu Moris? Asterla, kan Diego inn fini vinn pu Moris, Ramgoolam pe vann li? Ubyin kwa? So papa ti siyn enn dokiman bidon pu 50 an, li, li siyn enn vre pu 100 an? Lerla li al Some Commonwealth, lerla li al sipaki Some Pari. Tusala, pa tro ser, sa.


Pa etonan ki klas travayer ankoler. E pri dan sipermarse pe monte akoz sa 2 lager ki Loksidan pe fer pu viz kontrol petrol mondyal: kont Larisi ek Liran. Trump finn deza kareman kokin petrol Venezuela. 


E Moris, zenn, parey kuma lepok esklavaz, ena zis 2 swa: fer maronaz – zordi savedir parti, al lot pei – swa fer rebelyon, bril karotsu lor sime, isi? Sinon, ki bizin fer? Ladrog antretan inn penetre dan sak kartye klas travayer. Rezo organize net. E, kuma nu kone, karakteristik enn Mafya li leswivan: kan u servi represyon, Mafya vinn pli for. Sa, li evidan, parski Mafya, li pa zis enn grup bandi, sa. Non. Li enn kreatir ki fer ar 2 kalite manb, trikote ansam, enn grup bandi ek enn yerarsi ilisit andan dan laparey deta, sirtu dan so lebra represif: lapolis, ladwann, gardshum. Alor, pli ena represyon, pli li vinn for, parski li-mem li sa represyon la.


Alor, Guvernman finn fer sanblan li pu servi lezot metod, pa zis represyon. Li met dibut enn Komite pu get Dekriminalizasyon/Legalizasyon Kanabis. Buku lorganizasyon fer propozisyon. LALIT parmi. Komite prodir so Rapor. Lerla nu pa tann naryin. Silans Radyo. Leta zis met represyon kont gandya e kont lalkol, lerla dimunn etone kan “simik” ubyin “sintetik” surse depi “pa-kone-kot-sorti”.


Ki bizin fer: Oto-ledikasyon pu Aksyon, pu ranforsi sak sindika, pu ki li vinn enn lafors organize alabaz. Nu brans pe donn kudme ladan. Enn lalit sindikal san lalit politik, li pena lavenir pu klas travayer dan enn tel moman kriz. Li turn anron. E, lalit politik, san enn mobilizasyon sindika, li osi pu gayn buku difikilte parski lafors patronal pu dominn enn muvman si klas travayer pa an-lavangard.  


16 Novam 2026


Muvman Dan Leta Zini ek Lerop kont Instalasyon Data-Sennter AI


Dan sertin landrwa, sirtu dan Leta Zini, kot patron pe rod konsantre “data-sennter AI”, setadir nuvo form masinnri otomatik, ena gran muvman pu anpes lizinn instale kot zot. Ena 3-4 rezon, tu valab: AI – Intelizans Otomatik – li gurma elektrisite, li gurma dilo, li detrwir anplwa e, tanki li dan lame dimunn sekter prive, ki par definisyon iresponsab, kuma Peter Thiels, Elon Musk, lot lot, li riske vinn enn danze mortel – andeor kontrol demokratik. Nu prefer apel li “intelizans otomatik” parski li zis enn lot letap dan prosesis mekanizasyon ek otomatizasyon ki ti kumanse dan revolisyon indistriyel. 


[Surs: Editoryal Revi LALIT 158- Novam-Desam 2026].