18.11.2026
17 Oktob Paris - Rapor lor Koltar
Sistem kapitalis pe grene. Depi andan, depi deor. Li pe puri, li finn puri, depi plizir syek. Li pe alimant zenosid dan Gaza, pe detrir lanatir, redwir tu ti moman nu lexistans, tu relasyon imin an komodite, ziska lamur, ziska lamor. Akimilasyon larises pa kapav mem panse, pe kokin lafors travay, kokin lavi.
Nu tu kone ki nu viv su enn sistem andeklin, ki dan so dekonpozisyon, pe desene, pe detrir, pe asasine, pe menas extenksyon limanite. Sa alim enn lakoler, enn lenerzi ki vibre dan nu nam, ki fer nu desann lor sime. Truv li partu, dan Lind, avek parti politik 'kankrela', ki reklam reform sistem ledikasyon ek sistem elektoral, ki rezet Modi so reyn fasis. Dan Brezil, kot plis ki 1 milyon dimunn dan lamars kont lextrem drwat re-rant dan puvwar. Atraver Lerop, dan Belzik, Lalmayn, Albani, Serbi, Litali, Lespayn, Portigal, ek ankor lezot plas, kot, dan sa moman mem kot mo pe ekrir, labrez pe etann. Lazenes pe rezet lavenir invivab ki sistem kapitalis ofer zot, rezet lefet pena investisman dan ledikasyon, ki lozman pa aksesib, ki kud-lavi pe ogmante plis ki saler, ki mobiliz zenn pu vinn solda dan larme inperialis. Sa lakoler la, monn gayn lasans truv li lor koltar dan Pari, le 17 Oktob.
‘La Beauté est dans la Rue’
Muvman etidyan dan Lafrans finn emerze depi plizir dinamik: ena grup Gilets Jaunes ki depi lontan pe apel pu manifeste kont ogmantasyon kud-lavi, apre kumansman Oktob, buku zelev dan kartye popiler ek dan teritwar 'utre-mer' finn manifeste akoz mank finansman pu lekol: kot mank profeser ek staf, batiman pe degrade e kule, lera dan lakantinn, ek infrastriktir ki pa adapte pu saler extrem pandan kanikil, e taymtebul sirsarze, lekol ki kumanse 8er gramatin, fini 6er tanto.
Sa letinsel la finn anim enn gran parti lazenes, ki finn rant an aksyon, pa zis kont lefet ki ena problem dan ledikasyon, me akoz sistem kapitalis napa ofer zot enn lavenir. Zot revandikasyon kler: Plis investisman dan infrastriktir, kree anplwa pu profeser, ners, psikolog, reform ritm lekol, ogmant puvwar demokratik zelev dan lekol ek liniversite atraver plis reprezantan lor konsey ek bord institisyonel, ogmant kantite ek valer laburs etidian.
Leta finn reponn a mobilizasyon ar represyon. E represyon, olye kal muvman zelev, finn mobiliz ankor plis dimunn. Kumsa-mem, atraver plizir dinamik, ki paret sorti diferan plas, me ki anfet diferan faset lalit deklas, le 17 Oktob, 800,000 dimunn finn desann lor koltar dan Lafrans, finn blok sime, blok ronpwin, ena finn detrir kapital propriete prive, magazin lix Louis Vuitton, Ralph Lauren, Hermès. Zot finn pran kontrol lespas istorik revolisyon franse, kuma la Bastille.
Lor sime Pari, nu finn truv enn radikalizasyon politik extraordiner. Zenn ek vye pe tini pankart ek kriye slogan kont lextrem drwat, kont politik neoliberal Macron, kont represyon lapolis, kont sistem kapitalis. Mem si buku dimunn ti pe proklam zot sutyin pu Jean-Luc Mélenchon ek Parti La France Insoumise, konsansis lor sime ti ki bizin enn muvman militan, ki kapav blok rulman normal sistem sosyete Franse, ki kapav obliz leta amenn sanzman, pa zis atraver parlman, me atraver lafors organize lor terin.
Anfet ti ena enn ta diferan kuran politik prezan, depi grup kominis ar zot pavyon ruz, ziska bann reformis liberal. Me, radikalite, ek sirtu, potansyel radikalite, ti la. Ti truv pavyon Palestinn, pavyon Liran, pankart feminis, anti-militarizasyon, kont lextrem drwat, anti represyon lapolis, slogan anti-fasis, anti-kapitalis. Nesesite inifye tu lalit, kont opreser kapitalis, ti vinn evidan.
Ti resanti sa lenerzi lazenes dan manifestasyon. Zelev lekol finn apropriye muvman la. Ena avek zot dyalog, zot kostim Spiderman ek Batman, zot kuler ek kreativite. Anmemtan, enn parti parmi bann zenn militan finn pran leadership muvman la, finn organiz barikad divan lekol ek lor sime, finn konfront lapolis, finn gid li pu kal rulman sosyete.
Enn vag finn anvlop Lafrans sa zur la. Leta finn tranble. Nunez, Minis Linteryer, finn mem ofer so demisyon. Macron finn refize. Parey kuma leta, ki pe fer fas enn kriz ekonomik, finn refiz tu demand etidyan*. Leta finn reazir avek so zarm abityel: represyon lapolis.
Represyon Lapolis
Nu finn truv vyolans lapolis an liyv. Premier kan nu finn fer fas brigad spesial CRS, kuver an armir kuler nwar. Arme avek gaz lakrimozenn, grenad explozif, kanon delo, bal kaotsu. Zarm deger, ki zot servi kont zanfan. Brigad CRS zot metod li kumsa: suvan kot ena zis lamars pasifik, fer enn blok trwa duzenn lapolis, ek atak mobilizasyon la, kraz li. Dispers dimunn avek gaz lakrimozenn, avek grenad; seki napa disperse, anserkle, bate. Enn lot brigad nu finn truve se BRAV-M: enn lekip lapolis lor motosiklet, partikilierman sadik, kontan vanze, purswiv manifestan, may zot dan enn kwin, trap zot, bate.
Gaz lakrimozenn bril lizie, ziska nepli kav truve, bril nene, ziska nepli kav respire. Kan to lwin ar barikad, lwin ar dife, santi li dan ler, gayn tuse, gayn per. Kan to pre ar laksyon, nepli truve, nepli respire. Tann kut bal kaotsu, kut grenad explozif. Galupe, trap lebra to kamarad, galupe ziska to sape.
Enn santiman byen for anti-lapolis ti prezan atraver manifestasyon. Nu finn truv pankart partu ar slogan ki expoz institisyon lapolis antan ki zarm vyolans leta. Ti tann slogan ki kont e lapolis, e leta e fasism. Par milye dimunn ti pe sant 'ACAB' (tu lapolis bann krapil). Leta so monopol lor vyolans ti kler, e li ti kler ki li servi li pu mat rebelyon lepep.
Par milie dimunn, depi kumansman Oktob, sirtu zenn, finn sorti manif avek blesir. Sertin finn perdi enn lame, enn lizie, zot ledan. Li trakasan pu seki anvi desann lor sime, parski zot truv zot kamarad rant lopital, swa zot mem. Li trakasan pu paran ek fami. Sa metod la, servi laper — leta Franse pe servi li depi kumansman muvman la, anplis arestasyon. Pu lemoman, sa napa finn marse. Le 24 Oktob, 800 000 dimunn ti lor sime pu enn lot manifestasyon. Le 31, ti ena 500 000.Le 5 Novam, plis ki 1 milyon.
Lagos ek Sindika
Mobilizasyon depi Oktob finn organize enn vites inkrwayab atraver rezo sosyal. Kan zenn dan enn fobur finn montre dan ki kalite kondisyon zot bizin etidye ek ki zot revandikasyon ete, lezot etidian atraver Lafrans finn rekonet zot prop lexperians. Sa eklersisman lor inegalite sosial kuma leta tret travayer, ki existe depi lontan me ki sudennman ti expoze pu ki tu dimunn kav truve, finn mobiliz zelev partu dan Lafrans (ek apre andeor Lafrans). Lakoler ek indinyasyon fas a inegalite sosyal, byen vit finn propaze, finn lie ar politik losterite guvernman e finn zeneralize atraver Lafrans, dan lekol plis privilezye par leta, dan liniversite, lor sayt travay.
Gran mazorite manifestan le 17 ti travayer. Pli gran sindika Franse, CGT, finn mobiliz so bann manb, finn donn so sutien manifestasyon, me li napa finn al pli lwin. Lidership napa finn organize pu mobiliz zot manb pu konekte lalit lazenes a lalit lor sayt travay.
Lidership sindikal finn byin lant pu swiv militantism muvman la. Alabaz, dan bann renyon ant sindika, lidership ti byen ezite pu rant an aksyon ansam. Presyon depi labaz travayer, depi seksyon pli radikal sindika, finn obliz sindika pu apel enn lagrev zeneral. La osi, zot finn apel li pu enn sel zur, le 5 Novam, 3 semenn apre le 17 Oktob, kan momenntum ti pli ot, kan travayer ti pare pu rant an aksyon. Apre ki labaz militan finn met presyon, CGT finn lans enn apel pu travayer form lasanble dan travay, pu prepar enn lagrev zeneralize, ki kav kontinie apre le 5.
Enn lot kontradiksyon ki lagos militan fer fas se natir spontane, rapid, ek dizital sa muvman la. Li finn devlope enn sel kut, enn etinsel finn vinn enn laflam, finn anvlop sosyete antye dan Lafrans. Muvman la finn grandi ek finn radikalize buku pli vit ki bann form lorganizasyon demokratik existan kapav devlope, pu met anplas striktir pran desizyon, sistem delege. Rezo sosio, mem si li kav fer enn labrez vinn dife, li napa kav ranplas lorganizasyon demokratik.
Lor terin, militan degos finn organize pu kree ek ogmant organizasyon otonom zelev, atraver lasanble zeneral, dan lekol, dan liniversite, dan sant lavil, kot par milye zenn zwenn. Sa bann lasanble la finn invit reprezantan labaz sindikal, reprezantan grup liniversite pu zwenn. Atraver sa kalite lasanble 'interprofesyonel' la, ki potansiel pu lye muvman zelev, etidyan, ek travayer alabaz vremem ete.
Konklizyon
Lor koltar, deryer baritkad, deryer lalign piket, ek dan lasanble demokratik, diferan form anbryoner lorganizasyon otonom klas travayer pe pran form. Potansiel revolisyoner li la. Truv li dan naratif popiler manifestan, lor pankart, dan sante, dan diskur, ek dan revandikasyon. Baryer ant ledikasyon ek travay, ant lindistri zarm ek lasante, ant lapolis ek rasis, ant politik inperialis ek politik domestik, pe ekrule dan latet. Dan enn lepok kot lagos Eropeen afebli, dezorganize, ek mank lidership; sa muvman la, ranpli ar zenn militan, demontre potansyel reel lalit pli divan.
Kapital pe tranble. Li ena rezon. Enn laport finn uver pu enn nuvo zenerasyon militan.
* Guvernman Franse finn fer bann ti konsesyon lafin Oktob - kuma anplway plis profeser, promet ki klas lekol pu ena mwins zelev par klas, ogmant laburs liniversite enn tigit – me konsansis zelev se ki li napa ase, ek li napa reponn zot demann. Lalit kontinie.
ST depi Paris