Obityer pu Vinesh Hoomoomsing, Ero lalit pu Langaz Kreol
05.10.2026
Vinesh enn ero lalit pu langaz Kreol.
So kontribisyon ti imans. Li ti enn prezans konstan lor tu devlopman konsernan langaz Kreol pandan plizir deseni. Anmemtan, li ti enn defanser literatir an Kreol, ek literatir tukur.
Li ti pran laparol, par exanp, dan premye, premye “Kongre lor Langaz” ki Ledikasyon pu Travayer ti organize an 1977 dan Sal-defet Plaza Rose-Hill, ansam ar enn expozisyon lor “Langaz Kreol dan Moris ek dan Lemond”. E pandan 50 an, li finn kontribiye.
Vinesh ti prezan – mwa osi – dan premye Festival Kreol dan Sesel an 1982, kan dimunn depi enn 15 pei Kreolofonn ti, parmi lezot zafer, pran rezolisyon ansam pu fer 28 Oktob vinn “Zurne Internasyonal Langaz Kreol” – e asak fwa nu ti selebre zurne la dan Moris depi 1982 vini-memmem, lane apre lane, li ti prezan avek enn kontribisyon.
Vinesh ti dan ziri Premye Konkur Literer Ledikasyon pu Travayer an 1987, e ti suvan lans liv ki nu ti pibliye dan LPT.
An 1987 Vinesh ek fe Philip Baker pibliye zot “Diksyoner Kreol Morisyen” 360 paz. Enn kontribisyon imans sa de gran serser la. E la, dan zot Diksyoner, nu truv enn zafer tusan, ki tipik Vinesh: zot dedye zot diksyoner a Lorens Sofi, poet e loter En Tipti Diksioner Morisieh-Angle. Li ti mor dan prizon an 1982, ferme laba inzisteman akoz, avan sa, li ti alim petar dan Parlman. Li ti ena zis 23-zan. Enn lamor vreman trazik enn poet lekritir Kreol. E Vinesh plitar ti kree enn “edisyon” (enn edisyon enn sel kopi, si mo byin rapel) enn travay Lorens Sofi, kuma enn kado pu LPT pu kit evennman. E li kumsa ki buku plitar, an 2008, LPT, kan nu ti pibliye antolozi poem depi 40 diferan poet, tu ekrir an Kreol, ki nu ti inklir enn poem Lorens Sofi. E pu lansman liv la, nu ti invit Lorens so Mama ek so de ser pu prezan lor so nom. Sa zur la, kot zot ti viv rekonesans sosyal Lorens ek so travay, li ti enn zur byin inportan pu zot. Zot finn vinn dir mwa sa. Li ti emuvan. E mo krwar li anfet gras-a sa zenerosite tipik pu Vinesh, ansam ar so fason panse orizinal, ki finn permet ki Lorens Sofi pa tom dan lubli, e ki so fami finn kapav viv so rekonesans dan sosyete.
Vinesh ti osi partisipe dan enn lot fason. Li ti prezant enn papye dan premye kolok LPT, “Kolok Oktob 2001”, e so kontribisyon ti pibliye plitar an 2002, dan form enn lartik dan enn liv ki si sorti apre Kolok la. So lartik ti apel “Lang Interfas ant Leritaz Patrimwann ek Modernite”.
E Vinesh finn kontribiye dan enn lot prosesis istorik: Li ti syez kuma manb ziri dan Hearing Internasyonal lor Ditor ki Fer kan Siprim Langaz Maternel dan Lekol, ki ti enn tribinal ki LPT ti organize an 2009. Li ti ansam ar Prof Robert Phillipson, fe Vidya Golam, fe Prof Tove Skutnabb-Kangas, Prof. Beban Sammy Chumbow, Ms Med Moti ek Me Jean-Claude Bibi, enn Hearing ki so fayndings finn enn-de lakoz kifer Parti Travayis ti organiz so “Forom Nasyonal lor Langaz Kreol” kan li ti dan Guvernman, kot li anonse pe introdir Kreol dan lekol. Depi sa, Guvernman finn al direk ver met dibut Lakademi Kreol, ki Vinesh ti anfet prezide, e Kreol finn introdir dan lekol an 2011.
E Vinesh ti tultan, dan so diskur dan tu sa evennman LPT kot li finn partisipe la, lane apre lane, tultan prepar kiksoz tutafe orizinal, kiksoz presi, kiksoz nuvo ubyin ki ena enn eleman nuvo, ubyin li fer enn propozisyon detaye, e dan enn fason poli, enn kiksoz ki li krwar LPT ti kapav antrepran ki pu avans langaz Kreol. Tultan tu dimunn ti abitye ekut li avek latansyon, parski so diskur ti telman byin reflesi, telman presi, telman inatandi. E, par exanp, li dan enn so diskur ki Vinesh ti propoze ki LPT re-edit Charles Baissac so 28 zistwar pibliye an 1988 pu mark so selebrasyon 100-an depi so piblikasyon. Efektivman LPT ti pibliye sa rekey, su tit Sirandann Sanpek.
Lor kestyon politik, bizin azute ki Vinesh ti fidel pu partisip, lane apre lane, dan aksyon kolektiv lor de size inportan pu li, e li ti fer sa pandan tu so lavi aktiv: lalit lepep Palestinyin ek lalit lor Diego Garcia ek Chagos. Li ti prezan dan evennman organize par LALIT ubyin par diferan fron komin lor sa 2 size la.
Lor enn not pli personel, Vinesh, si mo rapel byin, ti premye kritik literer ki mo ti gayne pu mo premye roman There is a Tide. Li ti fer enn evalyasyon zenere mo travay. E, kan trwa-kat lane apre, enn poyne integris e osi Premye Minis Jugnauth ti atak mwa, akiz mwa blasfem, pu mo dezyem roman The Rape of Sita, Vinesh ti parmi tu sa ekrivin ek militan, zom ek fam kuraze, ki finn dibut ar mwa e ar LPT, pu ansam nu defann liberte dexpresyon.
An konklizyon, Vinesh ti sa zafer rar, seki apel enn jenntelmenn.
E anplis, li ti ena enn tandres imin.
Li zame pa ti vantar.
E li finn gard sa sinplisite enn kanpaynar ki mwa, antan ki enn lot kanpaynar, apresye.
Tu mo panse ar so Madam Pat ek so garson, ki finn perdi, apre enn long maladi, enn mari ek enn papa. Lafami Hookoomsing pu kone ki ena buku dimunn pe pans zot dan zot dey personel.
Dan LALIT ek LPT, mo krwar mo kapav azute, tu dimunn ki ti konn Vinesh ubyin mem seki finn tann lezot rakonte lor li, nu tu pu gard suvenir Vinesh kuma sa ero dan lalit pu langaz Kreol. Tu dimunn pu rapel li kuma enn intelektyel piblik or-per, ki finn mark enn kontribisyon remarkab dan kreasyon sosyete dan lekel nu pe viv zordi.
Lindsey Collen
