Enn Apersi Sitiasion Politik Gran Bretagn – Dan enn lepok kot nou dezoriante

11.09.2026

Dan Gran Bretagn, zordi lagos fer fas enn sitiasion bien insertin, bien difisil. Leta Britanik inplike dan zenosid dan Gaza, azenouye devan Leta Zini, pe deplizanpli anfonse dan enn so model politik-ekonomik neoliberal. Li pe demantel mezir welfer-steyt, anmemtan pe vinn pli represif, anmemtan pe rapros li avek politik dextrem drwat zenofob ek islamofob. Lot kote kriz kou-lavi, ki finn aparet depi pandemi ek invazion Ikrenn, pe aksantie. Lager inperialis kont Liran, sanzman klimatik ek so lefe lor lasenn prodiksion ek distribision manze, enn politik lekonomi kot napa prodir nanyin konsekan, e marse travay ki pe raptise tou le mwa – tousala pe kontribie pou anpir seki asterla finn vinn enn “kriz permanan” pou klas travayer.

Lagos divize. Mouvman ki ti swiv Jeremy Corbyn dan Parti Travayis an 2015-2020, ek mouvman kont zenosid ki finn amenn manifestasion plizir santenn milye dimounn; sa 2 vag la finn kree buku nuvo formasion radikal atraver sosiete – me sa bann group la pa’nn reysi, pou linstan, kristalize dan enn lafors organize, dan lorganizasion demas ki kav propoz enn alternativ a proze sisider tou parti meynstrim. Lagos ranpli avek sekt, group “single-issue”, ti group “direct aksion”, gran group ki evantielman fer lalians avek kapital, group radikal ki forme pou fer fas enn problem, apre ki disoud apre 4-5 mwa. 

Anmemtan, lot kote, lagos ranpli avek enn lenerzi inkrwayab. Ena enn lamas dimounn ki kone dan leker zot leker ki nou viv dan enn sistem zombi, enn sistem zenosider – ki bizin fou sistem la deor. Pou linstan, lagos organize napa pe kapav ofer sa alternativ-la. Kouma enn kamarad finn poz li, nou viv dan enn lepok kot nou “dezoriente”.

Leta

Leta Gran Bretagn li zordi enn prodwi plizir deseni politik neoliberal, setadir enn politik ki sey demantel tou laspe pro-travayer dan enn leta. Atraver Langleter, Lekos, Pei-De-Gal, ek Lenor Lirland, nou trouv sa demantelman la partou: mwins investisman dan lasante, ledikasion, infratriktir piblik, ki materialize dan fenomenn kouma mankman ners dan lopital, lake ki pran enn zourne pou enn dokter get ou, fermtir sant kominoter, lekol piblik, bibliotek, zardin, laplenn football. Lot kote, laz pansion pe monte, finn koup alokasion sosyal pou dimounn ki ena enn sertin nomb zanfan, ki andikape, ki vie, e ki pa pe travay.

Anmemtan, li pe vinn deplizanpli difisil pou gagn travay. Lamonte AI lor sayt travay, vedir ki boukou travay “entry-level” pe disparet depi marse travay, ki tou-le-zan pe vinn pli tipti. Lot kote, fondamantalman, lekonomi Gran Bretagn napa kapav ofer bel travay a lamas somer, akoz pei la mank aktivite prodiktif. Depi lafin Vintiem Siek, Gran Bretagn finn sorti depi enn lekonomi baze lor prodiksion, finn dezindistrialize, e finn tourn li ver sekter finans. Vedir ki, zordi, kapital finansie dominn lekonomi. Vedir aktivite ekonomik prinsipal dan Gran Bretagn se zesion det, prodiksion det, mouvman det, komers det – ki napa prodir ni manze, ni marsandiz, ni travay. Se enn stratezi ekonomik oto-destrikter, ki zot tou kone.

Depi lane dernie, gouvernman Travayis pe sey re-orient lekonomi Gran Bretagn ver “remilitarizasion”. Pou kav fer fas “menas” depi Larisi e anmemtan pare pou enn lager dan Lwes-Lazi, leta oule tourn kapitalis ver prodiksion zarm, konstriksion infrastriktir militer, e Leta pe viz al ver agrandi e antrenn so larme. Gouvernman finn dir li pou ogmant depans pou “defans” ziska 5% PIB avan 2035 – ki pou kout plis ki £140 miliar. Li pa enn kwinsidans ki sa mouv la li aliyne avek Leta Zini so presion pou ki pei Eropeen ogmant zot depans dan lindistri militer.

Remilitarizasion li trakasan. Nouvo Premie Minis Andy Burnham pe kontiyne sa lazanda. Li enn proze ki pou bizin “mobiliz sosiete antie pou fer depans dan sekter defans vinn enn moter lekonomi”.* Enn lexanp se kouma liniversite ek lamas etidian zot pe inkorpore dan proze militarizasion. Apartir asterla, dan liniversite pou ena “letal” kot Larme pou rekrite; kan enn zenn fer enn aplikasion pou rant dan enn liniversite, pou ena enn invitasion akote lor website la pou li kapav rant dan larme. Anmemtan, leta finn siyn enn pakt avek enn vintenn liniversite pou finans department ki kav fer resers lor teknolozi militer, prodiksion zarm, e pou ki liniversite kanaliz etidian ver lindistri zarm.

Li inprobab ki militarizasion li pou kav ofer Gran Bretagn enn esapatwar depi so fayit politik-ekonomik. Ena boukou dout ki sa stratezi la pou permet pei la re-indistrialize, ki li pou zener anplwa. Fondamantelman, li pou prodwir zouti ek materio lamor. Ki napa kav manze, ki napa kav servi pou kit aktivite itil, prodiktif, reprodiktif, swa ki zener lazwa. Leta pe sey tourn li ver enn model politik-ekonomik, ki deza domine par prodiksion inexistan sekter finans, kot asterla li pou investi par santenn milyar liv Sterlin dan lamor.

Klas travayer, ki pe toufe ant patron so rezim explwatasion, demantelman leta providans, ek kriz kou-lavi, pou soufer ankor plis amwin reisi ranvers sa stratezi gouvernman la.

Represion

Ansam avek demantelman leta providans ek introdiksyon prosesis ki redwir demokrasi dan Leta, nivo represion finn ogmante. Lapolis ek zidisier zot rol dan proteksion kapital, li plis ki zame kler kan gete kouma, sirtou dan sa de-trwa dernie lane la, leta finn servi zot pou reprim group degos. Sa represion la finn emerze sirtou kan group “Direct Action”, kouma Palestine Action, finn atak konpayni ki fourni zarm Israel. Leta Angle, deza kourbe devan Israel ek Leta Zini, fas a sa challenge-la, finn desene. An 2025 ek 2026, leta Angle finn servi so lalwa anti-terorism, “counter-terrorism”, pou reprim manifestasion, ramas par santenn manifestan dan plizir ka, e finn servi deplizanpli teknolozi sirveyans lor group degos. Li finn proskrir, setadir interdir, group Palestine Action kouma enn group “teroris”, ki vedir ki tou dimounn ki manb sa group la swa ki exprim zot sipor pou sa group, kav pas lakour antan ki dimounn ki sutenir teroris. Li finn kondann sertin manb Palestine Actin kouma “teroris”, donn zot 6-7 an prizon zis pou dega kont lizinn zarm, finn larg lapolis lor plis ki trwa mil vie dimounn ki ti pe deklar zot sipor pou Palestine Action. Anmemtan, sistem zidisier finn grene depi andan; leta finn redir prose avek ziri dan ka lakour, e dan sertin ka, finn met ziz ki klerman ena prezize kont manifestan.

Lamonte Ladrwat

Enn zafer kler, se ki dimounn nepli ena konfians dan leta, swa dan gouvernman. Plizir deseni politik neoliberal, sirtou depi lane 2010 avek politik losterite, finn kree enn mank konfians dan leta. Parti “mainstream”, kouma Parti Travayis ek Parti Konservater, mem si zot finn gagn eleksion, zot an defazaz total avek seki popilasion pe rode. Anmemtan, zot kourbe devan kapital finansier, e mem kan zot fer promes ki zot pou amenn sanzman progresis, bien vit kan zot rant dan Parlman, zot fer mars arier. Klas travayer, ki pankor batir zouti politik for pou exers presion lor leta kouma kapitalis fer, pe oblize sufer regresion politik. E suvan li rant dan plis dezilision avek sistem elektoral.

Dan sa louvertir la, kan ni lagos ni “sant” kav ofer enn alternativ, lextrem drwat finn monte. Li danzere. Li finn monte dan diferan fason, lor sime, dan manifestasion anti-imigrasion, dan Parlman, atraver Reform Party UK, dan media mainstream, ki li zournal popiler, ki li Instagram ek Tiktok, e, dan enn fason zeneralize, dan lide ki finn propaze dan tou klas dan sosiete. Li inportan get sa bann lide la, pou konpran kouma lextrem drwat pe reponn a kriz kapitalis dan Gran Bretagn. Lide prinsipal, ki guru fasis ek proto-fasis revandike, se ki ena enn “deklin nasional”, enn “deklin sosietal” dan Gran Bretayn. Sa deklin la, se akoz enn atak depi Leta, sirtu zot blam Leta so politik pro-imigrasion, zot blam imigre zot mem, lagos liberal, kont seki zot truve kuma “valer Britanik” – atak kont “lafami”, kont “lanasion”, kont “lakominote” Britanik. Dapre ladrwat, li enn atak sivilizasionel depi menas konstan plis imigrasion, sirtu sorti pei Mizilman. Sirtou menas la sorti “zom mizilman”, ki ladrwat reprezante kouma violer ek dezorder ki, anmemtan zot pe pran plas travay Britanik ek zot alokasion sosial, anmemtan zot pe met an-danze fam ek zanfan Britanik. 

Lot kote, ladrwat li anmemtan truve ki tusa “valer Britanik”, etc, li enn atak depi liberal degos e depi lespri zenn avek zot lide “woke”. Ena enn lot laper fondamantel, enn lafreyer, ki brile dan leker lextrem drwat, se kont kominote lgbt, sirtou transexiel, ki zot truv pe “perverti sosiete”, pe menas “sintete lafami tradisional”, rol zom, fam tradisionel. Ena mem sertin komantater dedrwat ki finn apel sa lalians la, ant lagos liberal, intelijennsia, ek imigran, enn “Islamo-sosialism”. Se nerportekwa, evidaman, me lextrem drwat pe reysi fer kitsoz ki lagos napa finn kapav fer depi lepok Corbyn. Li pe pran problem reyel (somaz, lafami atomize, mezir proteksion sosial ki pe disparet, mankman investisman dan kominote, ek enn labsans souverennte lor bann laparey sipoze demokratik), li pe diagnoz zot, e li pe propoz enn solision dextrem drwat. Sa solision se fou imigran deor depi pei, e silans lavwa progresis. Nu trouv li lor sime, dan manifestasion fasizan. Ena fwa, dan gran-gran manifestasion, ki organize pandan plizir mwa an-avans, manifestasion ki ena reklam ki li “child-friendly” me ki ranpli avek slogan rasis ek zenofob. Lezot fwa, ena pli tipti regroupman zom maske an-nwar atak Sant Imigrasion, lotel kot refizie reste, e rant an-konfli violan avek lapolis. Dan Belfast resaman, sertin group fasis ti pe fer letour dan zot landrwa pou bat imigran. Se kareman bann pogrum similer a seki nou kav trouve dan moman fasis, ki li ti an Lalmayn avan e pandan 2yem ger mondial, ki li dan atraver Lind anba Modi, ki li dan West Bank su lokipasyon Israel. Sa lafors fasizan li osi materialize lor lasenn elektoral, avek Reform Party ek Restore Party. Lextrem drwat ek plis-extrem drwat. Seki plis konsekan, pou linstan, se Reform Party ek so lider, Nigel Farage. Farage li zwe lor sa lide enn “deklin istorik” dan pei pou li kondann parti tradisionel, pou dir ki zot apartenir a enn elit dekonekte ar lepep, ki zot pro-imigrasion. So program politik inklir enn atak lor tou politik ki donn kit proteksion sosial imigran ek refizie, demantelman sertin mezir pou sanzman klimatik, pou “net zero”, ek enn nouvo atak lor leta providans.

Dan dernie eleksion minisipal, Reform Party finn gagn apepre 26% vot, finn sorti premie dan pei. Li trakasan, avek eleksion zeneral ki pe vini dan 3-zan. Li pa inprobab ki Gran Bretayn pou ena enn gouvernman dextrem-drwat.

Lamonte Lagos

Deplizanpli, group organize dan klas travayer pe rebele. 

An 2022-23, par exanp, finn gagn enn vag lagrev dan lindistri transpor, ledikasion, lapos, ek lasante. 

A enn pli tipti nivo, travayer partou dan Gran Bretagn finn chalennj rapor-defors avek patron atraver fer lagrev. Finn ena muvman travayer dan liniversite, dan lizinn, dan mize ek teat, dan sekter tren ek bis, dan lopital, ek dan Lakour. Mem si lidership linion ek sindika souvan konpromet avek klas kapitalis, klas travayer kontiyn port so konba lor so lafors travay. Laplipar letan, li finn enn konba defansiv, kont mezir anti-travayer ki patron inpoze. Sindika, dan zot leta birokratize ek dekonekte avek labaz travayer, gayn difikilte pou rant lor lofansiv.

Enn lot kote, group anti-fasis konstaman organize. Kan lextrem drwat desann dan sime, laplipar letan, kout pou kout, group degos organiz kont-manifestasion, ki li pou protez sant imigrasion swa pou demontre ki ladrwat napa ezemonik lor koltar. Souvan lapolis alye avek ladrwat dan sa kalite konfrontasion la. Me pli gran mouvman ki finn emerze resaman, se mouvman kont zenosid dan Gaza. Enn ta group organize finn al delevan, finn servi enn variete taktik, depi sabotaz indistriel dan lizinn zarm ziska gran-gran manifestasion plizir santenn milie dimounn dan Lond. Ansien militan kouma zenn ki pe dekouver politik finn rant an aksion; enn zenerasion antie finn politize ek radikalize. Malerezman, lagos organize, group Marxis par exanp, pa finn reysi profit sa moman pou kree nouvo ek pli gran form lorganizasion ki kav challenge ladrwat ek leta neoliberal. Enn lot kote, sa vag la finn re-anim lagos dan kote politik Parlmanter ek elektoral. 2 parti politik an partikilye vo lapenn koze: premie, se Your Party. Li sorti enn dinamik otour Jeremy Corbyn ek so lantouraz, manb degos Parti Travayis ki ti expilse ubyin demisyone, ansam avek lezot grup lagos ki organize dan rezo militan. Plis ki 800 000 dimounn ti met zot nom online pou vinn manb kan Your Party ti forme. Atraver lagos, dan reynion, dan aksion, ti kav resanti sa lespwar la. Ki finalman, siz-an apre Corbyn so lavanse dan Parti Travayis, lor lorizon ti ena enn nouvo proze demas. Enn proze sosialis, ki ti pou kav konfront leta neoliberal, lamonte lextrem drwat, e ki ti pou kav propoz enn alternativ.

Malerezman, Your Party finn eklate. Kontradiksion intern ant diferan tandans teknokrat alatet, enn birokrasi emerzan, ek kouran radikal ek revolisioner dan labaz, pa finn reysi rezoud. Kan dimounn koz li zordi, se sirtou pou fer “pos-mortem”, akoz li fini ariv kumsa. Pou sey dekortike kifer linn fel; akoz ego seki finn pran lidership Parti la avan mem li’nn forme, akoz dekoneksion ant lidership ek labaz, akoz febles lagos militan pou tir formasion la dan enn direksion demokratik? Li probab li enn melanz. Seki sir, se ki, kouma enn kamarad finn dekrir, seki finn arive avec Your Party li ti “kriminel” – dan ditor ki finn fer sa lespwar la.

Lot kote, ena lamonte Green Party, avek Zack Polanski antan ki lider radikal. Green Party so nouvo program li met lanfaz lor nasionaliz sertin sekter, taxe kapitalis, donn plis drwa lokater kont proprieter lakaz, investi dan servis ek infrastriktir sosial, met sanksion kont Israel, ek plizir lezot mezir progresis. Li napa enn parti revolisioner ni mem sosialis, me li agos nerport ki parti popiler dan Gran Bretagn, e li ofer enn alternativ ki boukou dimounn, sirtou boukou zenn, trouve kouma sel alternative viyab. So membership finn triple an enn an anba Polanski, depi 70 000 manb ziska plis ki 200 000 asterla.

Kritik ki militan degos porte kont Green Party seki li oper sirtou dan politik elektoral. Li napa enn priorite pou parti la pou konstrir lafors klas travayer, pou ki li kav azir kouma enn klas, dan so lintere. Akoz sa mem, kan sertin manb Greens reysi pran kontrol Minisipalite dan eleksion lokal, zot touzour bizin inplemant mezir neoliberal dan zot landrwa. Zot laksion rant an defazaz avek zot program. Pa parski zot manter swa parski zot pe konpromet avek kapitalis, me parski zot pena lafors debaz lorganizasion travayer, kuma enn klas, derier zot.

Lot kote, Green Party so striktir met tro tigit lanfaz lor demokrasi intern. Malgre zot souvan ena enn oriantasion radikal, zot prosesis formilasion zot politik res paternalis. Sa mankman striktir ki donn pouvwar labaz parti li vedir ki li a-risk perdi direksion fas-a presion sistem kapitalis, ki touletan pe tir li ver ladrwat. Akoz sa, boukou militan degos ezite pou organize dan Green Party. Touzour, li reprezant enn expresion lenerzi ek lanvi anti-kapitalis dan sosiete.

Enn lepok kot nou “dezoriante”

45-an neoliberalism finn afebli tou parti lagos, ki li marxis, anarsis, sosial-demokrat, ki li sindika, sant popiler, mouvman anti-militaris, mouvman etidian – e plis ki tou, li finn afebli klas travayer. Zordi, kan klas travayer kwinse ant leta oster, patron ki bes lapey, ek kriz kou-lavi, anmemtan politik militaris ek inperialis leta -- li gagn difikilte pou mont enn defans organize, e rant lor lofansiv.

Lagos li ena enn gro travay devan li:  pou rekonpoz lorganizasion, rezo, lorganizasyon klas travayer. Pou konstrir lafors travayer alabaz, ki kav kristalize dan enn parti demas ki pou bizin pa zis lite pou protez vestiz demokrasi sosial dan Gran Bretagn, me ofer enn alternativ a sistem kapitalis.

Soufyaan

* https://www.gov.uk/government/publications/the-strategic-defence-

review-2025-making-britain-safer-secure-at-home-strong-abroad