LAGER DAGRESYON KONT LIRAN; DIEGO TUZUR KLE
22.08.2026
Gran liter Chagosyin fe Aurelie Talate ti abitye dir ki, dan lalit otur Chagos, “Diego lakle”. Li ti ena rezon. Kifer li lakle? Akoz li rezon debaz pu totalite problem Chagos. Anu explike. Leta Zini ti pe exzize ki Britanik, kan li pe bat retret dan bann lane 1960 kan so lanpir pe kolaps, kareman sed Diego Garcia ar li, USA, pu enn baz militer. Kumsa ki kontrol lor Diego vinn “lakoz fondamantal”, an Latin primum movens, pu tu krim otur.
Ki krim nu pe koze? Derasinnman ek banisman lepep Chagos, demantelman enn pei “Mauritius” kuma enn kondisyon ilegal pu so Lindepandans depi Gran Bretayn, instalasyon enn baz militer ki pu al sem lager ek dezord dan Mwayin Oryan, infraksyon kont “Trete Pelindaba pu enn Lafrik San Zarm Nikleer”, polisyon exekrab Losean Indyin, kontiynasyon lokipasyon kolonyal enn parti Lafrik. Diego, mem si li pa “lakle” ki pu rezud tusala, li kle. Li kle sirtu pu nu dan Repiblik Moris. Pli kle ankor zordi.
Kumsa, dan LALIT, nu truv nesesite absoli pu lite pu fer ferm sa baz la enn fwa. Sa li demand ki enn lakle ki pu met amars prosesis de-fer tu sa krim la. E zordi li posib, plis ki zame, pu fer ferm baz la. Zordi deza ena 28 lorganizasyon ki fini dakor ek sa demand la, osi byin ki lor enn seri lezot pwin programatik. Ena plis ki 700 baz Amerikin partu dan lemond. Sakenn bizin fer ferm baz USA kot li. Nu devwar li pu ferm baz Diego.
Prosesis fermtir baz Leta Zini pe deza arive, asterla-mem. Tu lalit partu dan lemond pe kumans vinn enn sel. Klwazon ant diferan pei, diferan lalit politik onivo nasyonal, pe re-zwenn. Sa, li lozik kriz imans ki pe sakuy lemond. Amizir lanpir Amerikin pe kumans degringole – ekonomikman, politikman, sosyalman, militerman – Liran pe sistematikman dezaktiv tu baz Amerikin dan Mwayin Oryan, enn par enn.
Liran pe azir militerman. Li pe oblize azir militerman pu li defann li. Liran pe sibir enn lager-dagresyon, setadir krim-deger siprem. Alor, li oblize defann li. Li pe fer sa sirtu atraver so misil siper-sofistike, e atraver so dronn, zot osi siper sofistike. Liran finn eklat tu sa baz Lamerik dan Wes Lazi (Mwayin Oryan), mem tu so radar. Kumsa ki Leta Zini nepli ena lizye ni zorey dan sa rezyon la. Tu sa pei Golf ki finn eberz baz militer Amerikin e ti pe azir kuma ti-tutu Amerikin, finn finalman truv initilite, mem danze, kan eberz enn baz Leta Zini. Tu sa rwayom diktater dan rezyon Golf Persik ki eberz baz Amerikin finn kumans ariv mem konklizyon. Baz Amerikin lor u teritwar li enn danze pu u.
Alor, tu finn sanze.
Seki finn arive, se kan USA, ansam ar so parazit dominan Israel, finn rant dan enn lager-dagresyon kont Liran, enn so lefe se li finn fer baz militer lor Diego Garcia vinn pli kle ankor pu Lamerik. E sa vedir fermtir baz lor Diego li otomatikman vinn pli kle ankor pu nu tu ki pe milite dan Repiblik Moris pu fer ferm baz, e pu tu dimunn dan lemond. Parski sinon, nu, lepep Moris atraver nu Guvernman anplas, nu konplis dan krim siprem dapre lalwa internasyonal: lager-dagresyon. Sinon, Diego res enn danze pu lemond.
Anu gete kifer Diego finn vinn osi inportan?
Li akoz Liran, pu li defann li kont agresyon Lamerik ek Israel, finn oblize atak tu sa baz Amerikin ki finn instale dan enn imans demi-serk dan Mwayin Oryan, setadir dan Wes Lazi, enn apre lot, e pe servi pu atak li. Lamerik ek Israel finn tuy sef-deta, ki osi enn lider spirityel, Ayatollah Ali Khamenei ek so fami, ek so manb Kabine. Zot finn asasinn zanfan enn lekol primer tifi. Zot finn avoy misil pu tuy syantis Iranyin, ek zot fami. Lamerik ek Israel, apre krim-deger siprem, enn lager-dagresyon, zot finn kontiyne krim lor krim. E zot finn fer li depi tu sa baz dan enn demi-serk vizavi Liran, ki finn azir kuma enn bukliye otur Israel depi 50 an.
Veritab rezon-det sa koloni Oksidantal apel Israel ek veritab rezon-det sa bukliye baz Amerikin dan tu sa pei Golf, se pu Loksidan “protez e kontrol lasurs e larut petrol” laba. Loksidan, ek lemond antye asterla, tuzur depandan lor petrol dan mem fason enn adik eroinn depandan lor eroinn. Sosyete bizin petrol pu li viv. Sa li pu res vre, omwin ziska sosyete fer sevraz, al ver lenerzi renuvlab, kuma Lasinn pe deza fer avek enn vites vertizine. Kumsa pri pu monte, akoz asterla pe kumans gayn peniri prodwi petrolye. Li grav pu sosyete ki depandan lor la. Partu dan lemond ena mem kriz. Klwazon ki separ “nasyonal” depi “internasyonal” finn kumans kolaps: nu truv enn sel sistem inperyalis, kolonyal, expoze kan li pe kolaps, apre 500 banane reyn. Depi Portige Vasco de Gama fer letur Lekap dan Sid Afrik e so konper, Diogo Dias, “dekuver” Moris, e lanpir Oksidantal kumans so prosesis dominasyon.
Ripost Liran reysi Kal Inperyalis USA pu premye fwa
Alor, pandan dernye sis mwa depi 28 Fevriye, Liran finn detrir tu instalasyon defansiv dan tu sa baz la: Lamerik so seri radar interkonekte, so sistem kominikasyon pu defans e pu atak, so anti-misil “Patriot” seri PAC 3 sanse dernye-model, so sistem defans THAAD, so kwarterz dan sa 10-20 baz la, kot so sipa 50,000 militer stasyone laba, so sistem ravitayman pu tu sa zom ek fam dan militer, so misil ofansiv, mem so avyon deger, zis tu. Sa li vre, ki li dan Kuwait, Bahrain, Qatar, Larabi Saudit, UAE, Oman – tu sa bukliye an demi-serk. Partu laba, Liran finn demantel baz Amerikin – ar so misil byin avanse e byin bonmarse, ar so dronn byin avanse e byin bonmarse. E Liran servi enn sistem GPS, ki Amerikin nepli kapav dekode, enn sistem Lasinn ki apel BeiDou. Li buku pli avanse, e li mem an trwa ko-ordine, ki GPS Amerikin ena zis 2 dimansyon, kuma nu tu kone lor nu portab. Nu pa kone lor ki letaz kikenn ete. Par kont, Liran kone lor ki letaz solda Amerikin finn al kasyet, kan zot baz militer atake.
Liran finn osi servi lak. Li met labwet pu fer Leta Zini fini tu so minisyon. Li avoy zafer ki paret kuma enn misil, sipa enn dronn, me ki fer ar nanyin ditu, setadir matyer ki pa kut nanyin ditu. Lerla, misil Patriot PAC 3 deklanse otomatikman. 2 gro gro misil deklanse, byin sir sak misil kut $4 milyon, pu defann kont sa “atak” la, me li zis enn zuzu. Liran finn mem aste gro, gro “misil” manti-manti kuma sato-gonflab, park li par la dan Liran emet sofaz mem tanperatir kuma enn vre misil, e kan laparey Amerikin detekte zot depi satelit ek stasyon rele, zot al gaspiy ankor minisyon kont enn zuzu zanfan gran lesel.
Liran gard so vre misil anba later, ki li finn prepare dan lizinn misil ki, li osi, li anba later. Li fini prepar zot depi 20 an, ale-mem. Buku zenn Iranyin ti pe kritik Guvernman Ayatollah, dir sa ti enn perdi-letan, enn gaspiyaz larzan. Akoz zot ti pe sibir sanksyon, bann zenn pa ti pe gayn tu kiksoz zot ule gayne. “Betiz!” zot ti pe dir ar zot Guvernman. Asterla, sa bann mem zenn la, zot pe apresye, pe dir, “Lespri!” Kumsa, kan ti ena lanterman Ayatollah Ali Khamenei, nu finn truv pli gran rasanbleman dimunn dan listwar limanite. Lepep Liran, inklir seki ti kritik Guvernman Ayatollah pu mil rezon, buku valab, finn ralye ansam pu defann zot pei, zot sosyete, zot sivilizasyon, kont agreser sovaz.
Telman kont-atak militer ki Liran ti inflize lor baz militer Leta Zini dan tu sa pei Golf la, Lamerik finn oblize bat retret. Dabor laplipar so militer finn bizin kit baz la, al kasyet dan enn-de letaz lotel turis pli pre, lerla Liran inn atak sa letaz lotel la. Alor, trup Amerikin finn bizin re-met aryer, bat retret plis ankor, ziska Zordani, kasyet laba. Zot finn bizin mem buz zot avyon deger, park zot Zordani lor enn lot baz Amerikin.
Laba, Zordani, Liran finn fu zot enn beze kut misil, kanmem. E Liran finn atak baz militer Amerikin Zordani osi, enn baz ki spesyalize dan kordinn taktik militer pu tu loperasyon dan larezyon. Zordani li zis akote Israel.
Zordi, Lamerik pe bizin bat retret ziska so baz dan Israel. Israel ti pe pleyne pena ase plas pu so prop avyon asterla!
Anmemtan, Liran finn repus tu sa trwa port-avyon Amerikin, sakenn ar so 7-8 lezot navir diystroyer, lwin ziska depi lakot Liran, plis ki 1,000 kilomet depi lakot, pu ki misil Liran pa gayn zot tro-tro fasil. Alor sa armada la pe zis trenn-trene dan lamer, kuma gran kuyon, byin o-Nor Diego Garcia.
E zot ravitayman pe fer defo. Baz militer Amerikin dan Bahrain, sirtu, ti pe asir ravitayman. Me baz laba, tu instalasyon Liran finn met KO. Alor, pena sifizaman ravitayman. Alor, ena kumansman enn tandans ver mitinnri parmi marin, ki pa pe gayn manze kuma bizin, ni mem savon, e kot twalet pe bloke pa pe futi repare, lorndri inn anpann. Tusala dan kad enn lager ki Parlman Amerikin pa finn mem deklare. Li enn lager ki solda ek marin abor pa konpran, e zot pa lor enn pye-deger. Zot tuzur dan roster ordiner pu lepok lape. Zot tu pe kumans dimann zot-mem kifer zot la? Sanse lager ti pu fini dan 4 zur – Netanyahu ti konvink Trump lor la – lepep Liran ti pu sanse fer sulevman, rezim sanze, lepep Liran ti pu sanse sonn petar pu dir welkom Amerikin, lager fini, korek sa. Lerla Trump inn dir, sori eh? Me, pa traka, Lamerik pu gayn laviktwar dan 4 semenn, pa plis. Asterla, fini depas 4 mwa delwin! Sanse lager ti ena bi pu aret Liran fer enn bom atomik, me dabor Liran zame pa ti ule fer enn bom atomik, e answit Trump ti anonse lane dernyer dan premye vole lager, “lager 12 zur”, ki Leta Zini so militer mirakile finn servi bom telman profon ki prodiksyon nikleer Liran finn “oblitere”, setadir detrir net, net, net. Alor, solda pe dimann zot-mem, kifer zot la?
Asterla Trump sanz koze. Li dir zot la pu exzize ki Liran re-uver Detrwa-Dormuz. Liran ti ferm sa lapas etrwa la, akoz Lamerik ek pei Golf ki ena baz Amerikin ti pe servi li pu lager.
Me, problem pu solda konpran se lefet ki Detrwa-Dormuz ti bel-e-byin uver, avan ki Trump inn al fer so agresyon kont Liran.
Liran kone ki, dapre lalwa internasyonal, dilo teritoryal li 22.2 kilomet depi lakot enn pei, alor drwa pasaz dan Detrwa-Dormuz, li selman pu “innocent passage”, setadir pu rezon pasifik dan vye Angle. Si ena lager, Liran gayn drwa ferm li, zer li an-akorite avek Oman, ki lot kote sa Detrwa la. Detrwa-Dormuz, kot so pwin pli sere, li selman 33 kilomet. Alor, ant Liran ek Oman zot kontrol li. Anfet, tusala pu dir, solda ek marin Amerikin pa pe futi konpran kifer zot la. E zot pe pini net. Li siper so laba an ete. Zot pa finn al kot zot fami pu 8 mwa, e sertin pa finn met lipye lor later pu 8 mwa. 5,000 zom ek fam militer Amerikin anfet kuma prizonye dan enn sa gran port-avyon la. Zot pe pas martir. Zot lasante mantal pe gayn bate. E, zot poz zot-mem lakestyon: Ki lavantaz pu Lamerik ladan? Zot fami pe bizin pey lesans pli ser, e dan Lamerik par milyon travayer suvan oblize servi enn vye loto pu al travay akoz pena transpor piblik. Pa zis lesans. Dyezel ki fermye bizin, sa osi finn monte. E pri fertilizan, ki enn bay-prodek lindistri petrolye, li osi travers par Detrwa-Dormuz. Alor, pri tu manze debaz pe monte fles.
Tu marin ek solda Amerikin pe ariv kone, atraver Sekreter Deta (setadir Minis Zafer Etranze Amerikin) Marco Rubio, ki rezon kifer Lamerik ti rant dan sa lager la, se akoz Premye Minis Israel finn konvink Trump ki Israel pu atak Liran detutfason, lerla Liran pu kont-atak pa zis Israel me Lamerik osi, alor kumsa ki Lamerik inn deklans lager avan kont Liran. Tusala pu dir Israel finn ris Lamerik ladan.* Anplas lisyin bat so lake, lake finn bat lisyin la.
Setadir li ti dan lintere Netanyahu, ek so gran kabal dextrem drwat opuvwar dan Israel, me pa dan lintere Lamerik pu lans sa lager la.
Dan Lamerik zordi tu sondaz pe donn 66% dimunn pa dakor ek politik Guvernman Israel. Alor, kifer fer seki dan lintere enn lot Guvernman enn lot pei, sirtu kan lepep Amerikin fini vire net kont Israel? Sirtu akoz Amerikin pa ule asosye ni ar zenosid ki Israel pe fer kont Palestinyin, ni ar lager kont Liran.
Alor, larme Amerikin, so erfors, so lamarinn, zot kwinse militerman, e osi ekonomikman. Zot kwinse kote lozistik pu zot anplwaye militer, alor sosyalman zot kwinse. Zot anplwaye dan militer pe revolte, e zot lepep pa dakor ek lager la.
Akoz Lamerik, sann kut la, zot nepli ena baz apar dan Israel, ki anserkle asterla ar pei ki swa deteste li, swa toler li akoz zot sumet divan presyon Leta Zini, ki kote Lamerik pu al bat retret asterla?
Ena Lerop, akumanse par Saypris ek Lagres. Me, sa li konplike pu Trump, akoz tu so sanse alye Lerop pa’le mele dan lager.
E, seki konsern nu direkteman, ena Diego Garcia. Diego Garcia li o-Sid Detrwa-Dormuz, pli presizeman 4,000 kilomet SSE. Sa vedir zot 3,000 kilomet depi laflot Leta Zini ki pe kal-kale 1,000 kilomet o-Sid Lakot Liran. Indian Defense Times 17 Ut dir ki depi atak kont baz Bahrain, Lamerik pe rabat lor Diego Garcia pu ravitayman e lezot lozistik militer. Nu bizin asire ki Guvernman Moris pa pe donn kudme ladan. Okontrer, Guvernman Moris bizin anpes servi Diego Garcia dan enn lager-dagresyon kuma ena kont Liran. Sinon, nu kupab pa zis krim-deger, me krim-deger siprem.
Alor masinn militer pli pwisan dan lemond depi kumansman letan, militer Amerikin, li o-zare.
Lekonomi pli for lor planet depi lekonomi existe, li pe karot-karote. Sosyete sanse pli demokratik omond, li ena 90%, literalman 90%, eli dan Kongre ek Sena ki fini aste kash par enn pwisans etranzer, an-okirans Israel. Dan tu liniversite asterla, nepli ena ni liberte dexpresyon, ni liberte akademik. Alor, nivo letid dan Leta Zini fini kumans bese. Staf ek etidyan nepli ule res laba, ubyin al laba. Ena enn lapolis kuma enn milis personel pu Trump apel ICE (Immigration and Customs Enforcement) ki kokin dimunn depi lor sime, stil-militer, deport zot san prosedir normal. Deza pena servis lasante gratis pu tu. Deza pena enn lalwa onivo nasyonal dan Lamerik ki asir Konze Maternite pu tu travayer dan Lamerik. Ni enn lalwa pu asir sik-liv ni lokal-liv. Mem konze piblik, pena enn lalwa travay federal ki asire ki patron pey travayer sekter prive! Alor, li enn pei byin aryere.
E, rapel enn lanpir kuma Leta Zini, kan li al ver krash, li vinn pli danzere. Li debat kuma enn fu.
Pu sa rezon la, kan Leta Zini kwinse dan lager ki li-mem li finn al rode dan Liran, e kan li kwinse dan lager li-mem finn al rode kont Larisi, kot li servi Ikrenn kuma so proxi, dan tulde lager anmemtan, Leta Zini kapav al fini amenn lemond dan enn lager nikleer.
Lamerik ek Israel tulde ena bom atomik. Larisi ena buku bom atomik, li osi, e NATO pe persiste sikann Larisi, rod kas li but-but, depi 4 an asterla, atraver donn zarm Ikrenn, e les Ikrenyin fwir zot pei, swa al lor fron, truv lamor dan lagul tenk Larisi.
Linyon Lerop ek Gran Bretayn pe azir kuma ti-tutu pu Leta Zini dan tulde lager. Nerport ki krim Lamerik ek so Israel fer, mem li zenosid kont Palestinyin e asterla kont Libane, lider Lerop pa futi proteste. Zot tu pe azir, ansam ar Trump, pu akseler degringolad sa lanpir Oksidantal ki finn deklar mari dan lemond pandan 500 banane. Sa krash dan sistem inperyalis Oksidantal la, li riske pas atraver enn lepok fasist dan buku pei, kot muvman dedrwat rod enn “lider” popilis pu blam kit viktim feb dan sosyete (kuma imigran), e pu ofer solisyon ki pa pu marse, zame.
Parti Repiblikin dan Leta Zini finn sibir enn gran kasir, kot gran-gran port-parol kuma Tucker Carlson ek Marjorie Taylor Greene finn vir kont Israel e alor kont Trump, ki paret telegide par Israel e par pro-Israelyin, e zot pe ralye dimunn otur zot. Zot program li anti-lager, me li “America first”, enn slogan nasyonalist danzere.
Bon Siyn dan enn Lepok Som
Ena 2 kalite bon siyn.
Enn, se lepep Leta Zini li enn lepep ki kapav vinn byin organize, byin vit, e kal lelan so Guvernman. Ena kandida sosyalist ki pe eli kuma Lemer New York, e kuma kandida pu Parti Demokrat dan praymeriz, ki pe fer Demokrat tradisyonel gayn enn bate bef dan tu kalite diferan sirkonskripsyon asterla-mem. Par exanp. Abdul Al Sayed ek Angie Nixon.
Pareyman dan Lerop. Tu parti meynstriym pe sibir chalennj tu kalite depi lorganizasyon ki pe pran nesans pu opoz lanpir Oksidantal e pu opoz sistem kapitalist.
De, ena enn koalesans otur pei BRICS, avek fondater Brezil, Larisi, Lind, Lasinn, Sid Afrik e asterla manb swivan osi: Liran, Indonezi, Lezip, Letyopi, Larabi Saudit ek mem sa pyon Israel ki dans-danse partu, UAE. Ena ankor 30 pei ki finn aplay pu vinn ful manb. Se sa ki apel kumansman enn lemond “milti-polar”, ubyin ena dimunn apel li “milti-nodal”. An paralel, ena Lorganizasyon Koperasyon Shanghai (SCO), ki liye buku pei depi Lasinn ziska Larisi, atraver tu pei Euro-Lazi (Eurasia, pli gran kontinan). E BRICS e SCO, tulde lasosyasyon pei, zot inportan parski zot pena Lamerik, ni Lerop ladan. Zis sa, ki inportan. E asterla, ena enn lot nuvo lasosyasyon militer andeor Loksidan, ant Latirki, Larabi Saudit ek Pakistan – 3 pei pro-Amerikin, ki pe realize ki zot bizin gard enn sertin lindepandans sinon zot pu futi.
BRICS ek SCO pe organize depi buku lane, kote ekonomik ek politik, pu nepli vinn viktim Lamerik ek Lerop, sirtu kan zot truv “piratri” Oksidantal. Leta Zini ek pei Lerop finn kareman “kokin” fon suvrin buku pei – kuma Venezwela, Larisi, Liran, Nor Kore. Zot kokin petrol Venezwela, tenker Larisi, e Leta Zini zis tuy peser lor ti-pirog dan Atlantik ek Pasifik otur Venezwela. Leta Zini ek Lerop finn osi inpoz buku sanksyon ilegal kont pei de zot swa. E asterla, Leta Zini finn al lans li ansam ar Israel dan enn lager totalman ilegal, sann kut la, kont Liran. E zot pe master-maynd Israel so zenosid, enn barbari sovaz.
Ala lepok kot nu pe viv. Ala seki nu Guvernman bizin konpran, e pa fer nu Repiblik Moris vinn enn “esklav” ubyin enn “pyon” pu sa lanpir Oksidantal, ki pe al expoz so kriyote kolonyal, so sovazri, avan li al kraze lor resif, nwaye dan so kapital spekilasyon. (Get nu lartik lor kapital finansye).
E fode pa Ramgoolam kontiyn ankuraz sa kalite kapital ki fer zugader, e ki pran larzan kuma “rantye” – imobilye, labank, lasirans, ofshor, stok-exchennj, data. Nu bizin gard nu program pu klas travayer vinn opuvwar, nu bizin kontiyn res santre otur prodiksyon seki neseser, sirtu manze debaz lor gran lesel, sirtu lenerzi renuvlab, e santre otur lalit pu egalite, e kont nu lennmi deklas: klas kapitalist, sirtu so lel inperyalist ki totalman nwaye dan kapital spekilasyon, setadir enn ti-poyne gran kapitalist fer larzan par buz larzan, swa lwe konesans ki ti oredi konesans kolektif, e san zot prodir nanyin apar zot prop foli grander.
Lindsey Collen
Pu LALIT
* Sekreter Deta Marco Rubio dir: “We knew that there was going to be an Israeli action. We knew that that would precipitate an attack against American forces, and we knew that if we didn’t preemptively go after them before they launched those attacks, we would suffer higher casualties.” (ABC News, 3 Mars 2026).
