Repiblik Moris bizin Pran Pozisyon kler lor servi Diego Garcia dan enn lager Dagresyon
26.07.2026
LALIT REPONN A MINIS RITESH RAMFUL
Minis Zafer Etranzer Ritesh Ramful dir: “Maurice condamne toute attaque ou toute menace susceptible de mettre en peril l’integrite de son territoire”, nu lir dan lagazet zordi. Li pe kondann kisannla? Liran? Viktim sa lager-dagresyon la?
Li, antan ki Minis ansarz zafer etranzer, kifer li finn permet ki USA servi nu teritwar pu lager-dagresyon kont Liran ki Lamerik ek Israel pe perpetre? Kifer? Dan LALIT, nu kone ki Guvernman depann antyerman lor seki lalwa internasyonal dir pu etablir ki Repiblik Moris ena suvrennte lor Chagos. E li bon ki Guvernman respekte lalwa internasyonal, li osi.
Abe, Minis Ramful paret pa kone kimanyer exakteman lalwa internasyonal definir enn lager-dagresyon, ni ki USA ek Israel finn anbark dan enn lager-dagresyon kont Liran? Li pa konpran ki samem kifer sa de pei or-lalwa truv zot san okenn alye dan sa agresyon kri-kri ki zot pe fer kont Liran? Lezot pei kone ki tu asistans pu vedir zot pei osi riske responsab legalman. Minis Ramful pa kone ki sa vedir “konplisite” dan enn tel lager-dagresyon? Li pa kone Guvernman Moris pe eberz enn baz militer ki pe perpetre enn lager-dagresyon? Li pa kone tu ofisye Leta Moris ki permet sa, zot osi kapav purswiv pu krim-deger? Apre lager, sirman pu ena Tribinal Internasyonal. Lerla, tu dimunn pu kone ki finn arive.
Ala enn-de sitasyon pu ed Minis Ramful, ek lezot manb Kabine, konpran dan ki petrin Guvernman Moris ete, kan li aksepte pu eberz enn baz militer. Zot pu osi konpran ki USA fini anonse ki li pe servi Diego Garcia dan sa lager ki anfet klerman enn lager-dagresyon, e ki Guvernman Britanik finn truv li kuma konplis. Nuvo Premye Minis Britanik Andy Burnham fek pretann li proprieter Diego Garcia, e antan ki proprieter, li finn donn permisyon USA-Israel pu servi baz laba! Ki suvrennte, Minis Ramful? Kan lanpir Amerikin-Britanik pe al grene, perdi tu kredibilite, li enn moman pu Guvernman Moris elwayn li depi zot krim. Sinon, li danzere pu Repiblik Moris. Dan ki petrin Ramful, so koleg dan Kabine Minis, osi byin ki so konseye legal dan Parke, pe met nu pei?
Lager-dagresyon enn krim dapre lalwa internasyonal
Ala seki surs siprem lor size lager-dagresyon ek konplisite ladan dir. An 1946, zizman Tribinal Internasyonal Militer dan Nuremburg* kont ofisye Leta Lalmayn Nazi, dir:
“To initiate a war of aggression, therefore, is not only an international crime; it is the supreme international crime differing only from other war crimes in that it contains within itself the accumulated evil of the whole.”
Sa li enn sitasyon motamo depi surs debaz lor sa size la. Tradir an Kreol, sa ule dir: “Kan enn pei inisye enn lager-dagresyon, alor, li pa selman enn krim internasyonal; li osi le krim internasyonal siprem. Sel diferans ant li ek lezot krim-deger se ki li kontenir dan li-mem totalite lemal akimile dan tu krim-deger.”
Alor, kan Netanyahu, ki alatet enn pei ki pena mem enn frontyer ar Liran, ansam ar Trump, ki so pei truv li lot kote bul later depi Liran, kit zot pei pu al bombard Liran, asasinn so Lider Ayatollah Khamenei, so Leta Mazor antye, larg enn dub-atak misil lor enn lekol primer tifi e masakre 168 zanfan lekol primer, pa bizin enn zeni pu kone ki li enn lager-dagresyon. E, pandan komye letan krim-deger USA ek Israel pu kontinye? E, kan Guvernman Moris pu pran pozisyon pu kondann bombardman pon, lopital, lekol, stasyon elektrik, stasyon desalinasyon ki Lamerik ek Israel pe fer? USA-Israel pu kontiyne mem?
Ki ete enn “konplis” dan enn lager-dagresyon?
Lalwa internasyonal kler lor la. Enn leta, kuma Moris, ki eberz enn baz militer etranze e ki permet ki servi so teritwar pu enn lager-dagresyon, li konplis. Sa vedir, li osi, li “responsab”.
Lasanble Zeneral Nasyon Zini definir lalwa internasyonal lor ki exakteman enn “konplis” ete. Li fer li dan enn Rezolisyon an 1974. Li inklir spesifikman ki li enn ak agresyon kan u permet servi u teritwar (dan sa ka la, Diego Garcia) pu perpetre enn ak agresyon kont enn tyers pei (dan sa ka la, kont Liran).
An Angle, li dir, e nu sit li motamo an Angle pu Minis Ramful konpran avek presizyon. Krim partisip dan enn lager-dagresyon, li inklir “The action of a State in allowing its territory, which it has placed at the disposal of another State, to be used by that other State for perpetrating an act of aggression against a third State.”
An 2001, Lasanble Zeneral Nasyon Zini finn presiz pwin la ankor plis, dan enn rezolisyon apel “Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts”. Li inklir konplisite atraver sutyin teritoryal, e osi atraver “led ubyin asistans” ki enn pei donn enn perpetrater.
Alor, ena responsabilite Leta Moris pu so aksyon dan sed so teritwar pu USA-Israel fer enn lager-dagresyon kont Liran. Li osi dir ki ofisye responsab dan sa Leta la kapav purswiv pu konportman kriminel individyel. Par exanp, kontribisyon enn Minis ubyin so konseye legal dan Parke.
Tusala pu dir Kabine Minis dan enn sityasyon grav.
Li pe vinn ko-beliziran dan enn lager-dagresyon. Li pe ede e asiste dan komet krim-deger. E zot finn fek siyn enn Trete ki liye Komiser Lapolis Moris ar militer Amerikin! E Guvernman fer sa, dan mem-mem moman kot Kongre ek Sena dan Leta Zini pe fer deba pu enn inifikasyon laparey militer Israel ek USA kuma enn sel, ek inifikasyon zot servis sekre? Sa vedir Repiblik Moris pe osi rant dan sa “kan” ki pe perpetre “krim parmi tu krim”, setadir zenosid. E nu Kabine Minis ek nu Minis Zafer Etranzer paret pa remarke?
Deza ena lorganizasyon ki reprezant 100,000 travayer dan Moris ki fini pran pozisyon kont sa baz lor Diego Garcia la, kont zenosid ki Israel pe fer, osi byin ki kont lager-dagresyon USA-Israel kont Liran. Guvernman ti bizin ekut lavwa sa 28 lorganizasyon ki finn pran sa seri priz pozisyon la.
Antuka, Guvernman Moris pu bizin azir vit pu tir pei dan sa petrin ki li finn met la. Premye Minis bizin dirzans reyni Kabine Moris pu konsider aksyon swivan, pu ki Moris pa tom dan move kote listwar:
(1) Sispann siynatir Guvernman Moris zot Lakor Bilateral ki li finn deza siyne. Li pa tro tar pu sorti dan latrap la.
(2) Anonse ki Leta Moris obzekte ki servi Diego Garcia pandan sa lager-dagresyon la.
(3) Apel pu ferm baz lor Diego Garcia, e donn enn dat.
(4) Pran pozisyon kont lager-dagresyon ki Israel-USA finn deklanse kont Liran.
(5) Zwenn dan ka Sid Afrik kont Israel pu zenosid ki pe pase dan ICJ.
LALIT
* The International Military Tribunal Judgment at Nuremburg.
